ΑναγνΩσεις

Νορβηγικό δάσος

2011-10-29T14:16:00.000-07:00

Χαρούκι Μουρακάμι, Νορβηγικό δάσος(Norwegian Wood), Ωκεανίδα 2007, σελ.505, Μετάφραση, Μαρία Αγγελίδου.

Οι κύκλοι των ανθρώπινων σχέσεων.
Ομμόκεντοι, έκκεντροι, εφαπτόμενοι...
Κύκλοι σε ταλάντωση ή σε απόλυτη σιωπή και ηρεμία.
Κύκλοι ασφυκτικά γεμάτοι. Κύκλοι-απόλυτο κενό.
Ο τραχύς κύκλος της αυτογνωσίας - περιφέρεια και κέντρο.

Η διαγώνιος ακτίνα του συγγραφικού φωτός ανάγλυφα πάνω σε πρόσωπα και ανθρώπινους τύπους, πάνω σε απλές σκηνές και στιγμές, πάνω σε μικρές πράξεις μιας μικρής ζωής. Γλυκιά μελαγχολία. Τρυφερός σουρεαλισμός των διαλόγων.
Ατμόσφαιρες.
Ενηλικίωση και ωρίμανση μέσα από απώλειες. Μαθήματα ζωής. Θάνατος και αυτοκτονία. Ερωτας. Επιλογές. Στάσεις ζωής. Λογική και τρέλα. Αγία Καθημερινότητα.

Κεντρικός ήρωας ο Τόρου Βατανάμπε, φοιτητής σε μια εστία στο Τόκιο. Ο χαρακτήρας του κάπου ανάμεσα στο τετριμμένο και το ιδιόρρυθμο. Παρουσιάζονται μια σειρά από "τριαδικές" του σχέσεις: η παρελθούσα σχέση του με τη Ναόκο και τον αυτόχειρα Κιζούκι. Η σχέση του με τον συμφοιτητή του Ναγκασάβα και τη σύντροφό του Χατσούμι. Η ερωτική του σχέση με τη Ναόκο και τη Μιντόρι, η μία βουλιάζει στη σιωπή και τη κατάθλιψη, η άλλη σφύζει από ζωή και ενέργεια. Η σχέση του με τη Ναόκο και τη συγκάτοικό της στο ψυχοθεραπευτήριο, τη Ρέικο.

Ενα βιβλίο που σε κερδίζει σιγά σιγά μέσα από την απλότητά του. Πολύ πιο "γήινο" σε σχέση με τα άλλα του βιβλία. Ο αναγνώστης διαποτίζεται από τα χρώματα και την ατμόσφαιρα του βιβλίου, βρίσκεται να διανύει με όλες του τις αισθήσεις τα εσωτερικά τοπία του συγγραφέα. Στο τέλος, στο ποτήρι της ανάγνωσης μένει ένα γλυκόπικρο κατακάθι. Η γεύση του σε συνοδεύει σε βάθος χρόνου.

Το βιβλίο χρωστάει το όνομά του στο τραγούδι "Norwegian Wood" των Beatles.

Κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου έγινε από τον Tran Anh Hung.

Χαρούκι Μουρακάμι, Σκληρή χώρα των θαυμάτων και το τέλος του κόσμου

2011-09-13T01:09:00.000-07:00

Χαρούκι Μουρακάμι, Σκληρή χώρα των θαυμάτων και το τέλος του κόσμου (Hard-Boiled Wonderland and the End of the World 1991), μτφρ. Γιούρι Κοβαλένκο, Καστανιώτης, Αθήνα 1996, σελ. 498.

Συναρπαστική λογοτεχνική σύνθεση που κρατά αμείωτο το αναγνωστικό ενδιαφέρον. Μέσα από ένα διπλόχορδο όργανο αφήγησης ενορχηστρώνεται διπολικά η πλοκή, που ισορροπεί αριστοτεχνικά ανάμεσα στην πιο άγρια επιστημονική φαντασία και σ`ένα ειδυλιακό παραμύθι γεμάτο συμβολισμούς σαν παιδική ζωγραφιά. Δυό κόσμοι φαινομενικά διαφορετικοί που λειτουργούν σαν αντικριστοί καθρέφτες στους μπαρόκ δαιδάλους του μυαλού και της σωματικής πραγματικότητας.

Από την μια, ο κόσμος των Σημειωτών και των Αριθμητών, ο κόσμος των πληροφοριών, της επιστήμης, των αντικρουώμενων συμφερόντων, της χρήσης του ανθρώπινου εγκεφάλου ως όργανο/μηχανή καταχώρησης, ανακατάταξης, κρυπτογράφησης και φύλαξης πολύτιμων πληροφοριών. Το Σύστημα και το Εργοστάσιο, οι ΥΝΚανοί,τα υποχθόνια πλάσματα που θυμίζουν έντονα τις αφηγήσεις του H.P. Lovecraft.
Από την άλλη, μια φαινομενικά ειδυλιακή πόλη στο άχρονο σύμπαν της συνείδησης του ήρωα. Μια πόλη κυκλωμένη και κλειδωμένη από ένα αδιαπέραστο τείχος, όπου οι άνθρωποι που εισέρχονται αποχωρίζονται τη σκιά τους και το πνεύμα τους. Ζουν στους ήρεμους ρυθμούς μιας τέλειας ρυμοτομίας, χωρίς αναμνήσεις και πάθη, χωρίς χρήμα και συνείδηση. Αυτορύθμιση και Τάξη.

Οργιαστική φαντασία, εκπληκτική εικονοποιία, μαγική όραση, γοητευτική ποιητικότητα στοχασμών, πλοκή και δράση καταιγιστική, φιλοσοφικοί προβληματισμοί για την βαθύτερη αλήθεια του ανθρώπινου πυρήνα και συνείδησης.

Το κάθε κεφάλαιο θα μπορούσε να σταθεί και μόνο του, λάμποντας αυτόνομα στην ομορφιά της γλώσσας του και της πρωτοτυπίας του. Ωστόσο, όλα, στην πιο μικρή λεπτομέρεια, είναι άρτια ενοσρχηστρωμένα και συνδεδεμένα.

Εντοπίζουμε τις εμμονές του συγγραφέα πχ. τα υπόγεια τούνελ, η απροσδόκητη εξαφάνιση της γυναίκας του ήρωα μαζί με την γάτα τους, η διαίσθηση, οι εκπληκτικοί διάλογοι, τα ταμπλώ-βιβάν...

http://en.wikipedia.org/wiki/Hard-Boiled_Wonderland_and_the_End_of_the_World

Don DeLillo, MAO II

2011-08-04T22:43:00.000-07:00

Don DeLillo, MAO II, ( Viking, New York 1991), μετφρ. Μαρία Σκαρα, εκδ. Χατζηνικολή 1996, 261 σελ. Αφιέρωση στον εκδότη και συγγραφέα, Γκόρντον Λις.

Το βιβλίο κέρδισε το PEN/Faulkner Award και υποψηφιότητα για το Pulitzer.

***

Ακόμη μια φορά, αφέθηκα μ`εμπιστοσύνη στη γοητεία αυτού του ιδιαίτερου συγγραφέα, ο οποίος θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους σύγχρονους αμερικανούς λογοτέχνες. Η ικανότητα να στήνει σκηνές και να ζωγραφίζει εσωτερικά τοπία, άλλοτε με λεπτομέρειες κι άλλοτε με αδρές αφαιρετικές γραμμές, να φωτογραφίζει φευαγαλέα στιγμιότυπα της σύγχρονης ζωής, να συλλαμβάνει τα μηνύματα της εποχής στη γέννησή τους, να προχωρά τη σκέψη του στο μέλλον, να θίγει θέματα συχνά δημοσιογραφικά με συγγραφική μαεστρία, ο ιδιότυπος σαρκασμός και η σάτυρα, μου επέβαλαν τον δικό τους ρυθμό ανάγνωσης, άλλοτε επιμηκύνοντας κι επιβραδύνοντας κι άλλοτε επιταχύνοντας απολαυστικά.
Κι όλα αυτά με την ιδιαίτερη γραφή του, το δούλεμα της φράσης, την αυστηρή επιλογή των λέξεων...

"Κάθε φράση κρύβει μιαν αλήθεια στο τέλος της και ο συγγραφέας μαθαίνει πως να την αναγνωρίζει όταν φτάνει εκεί. Επιφανειακά αυτή η αλήθεια είναι η ισορροπία της φράσης, ο ρυθμός της και το ισοστάθμισμά της. Στο βάθος όμως είναι η ακεραιότητα του συγγραφέα καθώς εναρμονίζεται προς τη γλώσσα....Υπάρχει μια ηθική δύναμη σε μια φράση όταν αυτή βγαίνει σωστά. Εκφράζει τη θέληση του συγγραφέα να ζήσει..." σελ.60
"Επρεπε να προσέξει ιδιαίτερα τον τρόπο που η γυναίκα ξεστόμιζε μακρόσυρτα μια σειρά από λέξεις σαν μαντίλια δεμένα το`να συνέχεια του άλλου, προτού τις ξαναπεράσει από τη σκέψη της για να καταλάβει". σελ 199

Στο ΜΑΟ ΙΙ έχουμε την αριστοτεχνική ενορχήστρωση ενός κουαρτέτου φωνών. Ο κεντρικός ήρωας και η πιο δυνατή φωνή του βιβλίου είναι ο Μπιλ Γκρέι, μεγάλος συγγραφέας που έχει χρόνια να γράψει και ζεί απομονωμένος σαν ερημίτης, απογεύγοντας κάθε δημοσιότητα. Δουλεύει συνεχώς το τελευταίο του βιβλίο αλλά δεν τολμά να το εκδόσει επιμένοντας σε κάθε λεπτομέρεια. Δίπλα του ο βοηθός του Σκοτ, παλιός αναγνώστης του, που τον έψαξε απεγνωσμένα κι όταν τελικά τον ανακάλυψε έμεινε πλάι του ρυθμίζοντας τα βαρετά θέματα της καθημερινότητας και τη γραφειοκρατική δουλειά του αρχείου. Στην ουσία όμως, φτάνει να ρυθμίζει πολύ πιο ουσιαστικά θέματα και να αποκτά σημαντικό έλεγχο πάνω στον συγγραφέα. Στο απομονωμένο σπίτι ζεί και η σύντροφος του Σκοτ, η Κάρεν, οπαδός μιας αιρετικής εκκλησίας, με περίεργο ψυχισμό και τάσεις φυγής και περιπλάνησης ανάμεσα στο ανώνυμο πλήθος από άστεγους και απόκληρους της κοινωνίας. Τέλος, εμφανίζεται η Μπρίτα, φωτογράφος συγγραφέων, η οποία φωτογραφίζει τον Μπιλ όταν αυτός αποφασίζει πως ήρθε η ώρα να δώσει και πάλι στο δημόσιο φως την εικόνα του.

Αφηγηματικά, ακούμε και τις τέσσερις φωνές καθαρά. Οι χαρακτήρες είναι ολοκληρωμένοι, καθένας με τις ιδιαιτερότητές του και τις μύχιες σκέψεις του, καθένας με την δική του βιοθεωρία. Εξαιρετικοί τόσο οι εσωτερικοί μονόλογοι όσο και οι διάλογοι. Παράλληλα σχηματίζονται δευτερεύοντες ρόλοι, όπως αυτός του μεγαλοεκδότη του Μπιλ ή του ποιητή (alter ego του συγγραφέα) που έχει απαχθεί και κρατείται όμηρος από μια τρομοκρατική οργάνωση κάπου στη Βηρυτό.

Τα θέματα που θίγονται είναι, ο σύγχρονος τρόπος ζωής, η μαζικότητα, ο συνωστισμός, η μαζική κουλτούρα και συνείδηση, το πλήθος (Μάο, Χωμεϊνί, Moon) η τρομοκρατία, η απολυταρχία, ο συγγραφέας και η δύναμή του, η γλώσσα, η δύναμη της εικόνας και της φωτογραφίας, η αλήθεια του εαυτού και η συνειδητότητα. Είναι χαρακτηριστική η εμμονή του, για άλλη μια φορά, με τους δίδυμους πύργους του Διεθνούς Κέντρου Εμπορίου.

Ο συγγραφέας έχει δηλώσει ότι δυο φωτογραφίες έδωσαν τροφή στην έμπνευσή του:
-μια φωτογραφία του συγγραφέα D.J.Salinger ο οποίος ζούσε μακριά από την δημοσιότητα για χρόνια και στην οποία εμφανίζεται οργισμένος που σπάνε τη σιωπή του.
-μια φωτογραφία τελετής μαζικού γάμου της Unification Church .

Αξίζει να σημειώσουμε τη fatwā θανάτου που είχε εκδόσει ο Χωμεϊνί το 1989 σε βάρος του συγγραφέα Salman Rushdie για το βιβλίο του Σατανικοί στίχοι, σαν πιθανό γεγονός που επηρέασε τον συγγραφέα. Τέλος στο εξώφυλλο, στο τίτλο και στο εσωτερικό του βιβλίου υπάρχει αναφορά στο έργο του Warhol, Μαο.

http://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5008225257 : "Two's a Crowd: Mao II, Coke II, and the Politics of Terrorism in Don DeLillo" by Richard Hardack :

"The appearance of a second Mao or Mao II in the text, Warhol's mass-produced dissemination of the Mao image, is paralleled by the appearance of the product Coke II--to some extent a parodic version of the ill-fated New Coke--staging an ironic contest between which two equally Western symbols will colonize the world. In this series of transpositions, DeLillo dramatizes what Anthony Giddens describes as the surprise of postmodernism, that "scarcely anyone today seems to identify post-modernity with what it was once widely accepted to mean--the replacement of capitalism by socialism"(46). Instead, postmodernity perversely heralds the apparent 'replacement' (but actual supplementation) of capitalism by the capitalist symbols of socialism. With archly postmodern irony, DeLillo uses the appropriated, primary symbol of Marxism to critique capitalist xenophobia and its appropriation of other sign systems to its own uses. The children of Marx and Coca Cola grow up to inherit one another, and discover their actual fraternity".

http://perival.com/delillo/meandmaoii.html

http://perival.com/delillo/delillo.html

http://en.wikipedia.org/wiki/Blessing_ceremony_of_the_Unification_Church

https://urresearch.rochester.edu/fileDownloadForInstitutionalItem.action?...

http://www.dailymail.co.uk/news/article-1246881/Why-did-J-D-Salinger-spend-60-years-hiding-shed-writing-love-notes-teenage-girls.html

Thomas Pynchon:"This novel's a beauty. DeLillo takes us on a breathtaking journey, beyond the official versions of our daily history, behind all easy assumptions about who we're supposed to be, with a vision as bold and a voice as eloquent and morally focused as any in American writing."

"Τα χιλιάδες ζευγάρια στέκουν και ψάλλουν. Γύρω τους στον κόσμο, άνθρωποι ανεβαίνουν τις κυλιόμενες σκάλες και ρίχουν κρυφά βλέμματα στα πρόσωπα που κατεβαίνουν. Ανθρωποι κρατούν μετέωρα φακελάκια τσαγιού πάνω από τα λευκά φλιτζάνια με το ζεστό νερό. Αυτοκίνητα τρέχουν αθόρυβα στους αυτοκινητόδρομους σχηματίζοντας γραμμές ζωγραφιστό φως. Ανθρωποι κάθονται στα γραφεία και κοιτάζουν τους τοίχους...Ανθρωποι βολεύονται σε αριθμημένες θέσεις και πετούν μέσα από τις ζώνες του χρόνου, τους νεφοθύσανους και τη σκοτεινή νύχτα, ξέροντας πως ξέχασαν να κάνουν κάτι
Το μέλλον ανήκει στις μάζες" σελ 26

Λέξεις

2011-06-25T00:26:00.000-07:00

Μαρία Μήτσορα, Με λένε Λέξη, Πατάκης 2008

"Αν δεν τεντώσω τέλεια το σχοινί που είναι φτιαγμένο από λέξεις, για να χορέψω πάνω από την άβυσσο, τότε η άβυσσος θα με καταπιεί..." σελ12

"Αν είχα παιδιά, θα μάθαιναν άραγε να συντάσσουν προτάσεις με αρχή-μέση-τέλος; ...θα εφεύρισκα παραμυθάκια όπου θα πρωταγωνιστούσαν οι λέξεις. Θα τους έλεγα, ας πούμε, για τις Πέτρινες λέξεις...για το Βαρύ Λεκτικό Οπλισμό...ίσως να τους έλεγα για την Δικτυωτή Ιδιότητα των Λέξεων: Με τύλιξε σ`ένα ΔΙΧΤΥ από γοητευτικές λέξεις, που σφίχτηκε γύρω μου και με ακινητοποίησε".

"Σε κάθε γλώσσα υπάρχουν λέξεις που κυριολεκτούν. Η λέξη χάδι πραγματικά χαϊδεύει... Πάνω από τη λέξη 'λίμνη' σκύβουν τ`άλογα και τα γαϊδουράκια. Χωρίς να το ξέρουν, καθρεφτίζονται τα όμορφα μάτια τους στη λεία υγρασία του Λάμδα. Εμείς μπορούμε να σκύψουμε και να κοιτάξουμε το πρόσωπό μας, με τη χούφτα μας παίρνοντας λίγο νερό..." σελ 14-15

-***~***-

Jean-Paul Sartre, ΟΙ λέξεις, μτφρ. Ειρ. Τσολακέλλη, Αγρα 2003

"Ήμουν τρελός από χαρά: ήταν δικές μου αυτές οι αποξηραμένες Φωνές που ήταν κλεισμένες στα μικρά τους φυτολόγια...Με άφησαν να τριγυρίζω στη βιβλιοθήκη και εγώ επιτέθηκα στην ανθρώπινη σοφία. Έτσι άρχισα να Υπάρχω..." σελ 59

"Οι φράσεις μου αντιστέκονταν σαν αντικείμενα, έπρεπε να τις παρατηρώ, να τις γυροφέρνω, να προσποιούμαι ότι απομακρύνομαι και να επιστρέφω ξαφνικά για να τις αιφνιδιάσω: τις περισσότερες φορές φύλαγαν καλά το μυστικό τους...
Αυτοτιμωρούμενος... Ιδιοσυγκρασία... Αποκοπή, Χιασμός, Ακρογωνιαίος Λίθος... Το νόημα αυτών των σκληρών και μαύρων λέξεων το έμαθα δέκα ή δεκαπέντε χρόνια αργότερα, ενώ ακόμη και σήμερα διατηρούν την α δ ι α φ ά ν ε ι ά τους: είναι η Τροφή της Μνήμης μου" σελ 60-61

"Στο κεφάλι μου, μέσω των οφθαλμών μου, εισέρχονταν λέξεις δηλητηριώδεις, απείρως πλουσιότερες απ`όσες ήξερα...άραγε κινδύνευα να μολυνθώ, να πεθάνω δηλητηριασμένος; Απορροφώντας το Λόγο..." σελ.69

"...το Σύμπαν απλωνόταν στα ποδια μου και κάθε πράγμα ικέτευε ταπεινά ένα όνομα. Δίνοντας ένα όνομα ήταν σα να το δημιουργούσα και ταυτόχρονα να το αποκτούσα. Δίχως αυτή τη κεφαλαιώδη ψευδαίσθηση δε θα είχα γράψει ποτέ." σελ 73

~~~*~~~

Τυχαία έπεσαν τα δυο βιβλία στα χέρια μου και ξεκίνησα τη παράλληλη ανάγνωση. Και τα δύο αυτοβιογραφικά, εστιάζουν κυρίως σε βιώματα και σε διαδρομές της σκέψης και του φαντασιακού που τους καθόρισαν από την παιδική τους ηλικία και τους δημιούργησαν αυτή την ιδιαίτερη σχέση με τον Λόγο και τις Λέξεις. Το βιβλίο της Μ. Μήτσορα ανήκει στη σειρά του Πατάκη: Η κουζίνα του συγγραφέα. Οι Λέξεις του Σαρτρ ξεκίνησαν να γράφονται το 1953 αλλά πήραν τη τελική μορφή τους και εκδόθηκαν το 1964, σαν ένας "αποχαιρετισμός στη Λογοτεχνία και την ωραία Λογοτεχνική Γραφή" όπως είχε δηλώσει ο ίδιος.
Αυτοβιογραφικά Βιβλία - καθρέφτες της εσότητας.

---*~~~

Λέξεις βάμματα που βάφουν με ίνες φωνημάτων το βαμβάκι πρωτογενών εικόνων και συναισθημάτων. Λέξεις χαλίκια που γδέρνουν τη στοματική κοιλότητα. Λέξεις μικροί λαμπεροί πλανήτες σε τροχιά γύρω από έννοιες και αποσιωπήσεις. Σκοτεινά περιδέραια από λέξεις που αρθρώνονται σε φράσεις και κυκλώνουν λεπτούς λαιμούς-μίσχους εννοήσεων. Λέξεις αιχμήκορφες σκιές που σείονται αργά σαν στάχυα έτοιμα για θερισμό. Αχός φωνηέντων, κροτάλισμα συμφώνων, ψίθυροι ορισμών, ομιλούντα αντηχεία μιας άρρητης ζωής . Λέξεις συνήθεια στην υποτείνουσα του προφανούς. Λέξεις θαμπογυάλια που διηθούν ατμόσφαιρες. Λέξεις τρωκτικά σε αποθήκη στεναγμών. Λέξεις ορυκτά. Ευφλεκτη ύλη.
Λέξεις, το δέρμα που ντύνει τα οστά της σκέψης. Λέξεις εναγκαλισμός...

~~~*~~~

Κική Δημουλά ~ Η ΠΕΡΙΦΡΑΣΤΙΚΗ ΠΕΤΡΑ :
"Μίλα.
Πὲς κάτι, ὁτιδήποτε.
Μόνο μὴ στέκεις σὰν ἀτσάλινη ἀπουσία.
Διάλεξε ἔστω κάποια λέξη,
ποὺ νὰ σὲ δένει πιὸ σφιχτὰ
μὲ τὴν ἀοριστία.
Πές:
«ἄδικα»,
«δέντρο»,
«γυμνό».
Πές:
«θὰ δοῦμε»,
«ἀστάθμητο»,
«βάρος».
Ὑπάρχουν τόσες λέξεις ποὺ ὀνειρεύονται
μιὰ σύντομη, ἄδετη, ζωὴ μὲ τὴ φωνή σου...
....................
Μίλα.
Οἱ λέξεις ἔχουν ἔχθρες μεταξύ τους,
ἔχουν τοὺς ἀνταγωνισμούς:
ἂν κάποια ἀπ᾿ αὐτὲς σὲ αἰχμαλωτίσει,
σ᾿ ἐλευθερώνει ἄλλη.
Τράβα μία λέξη ἀπ᾿ τὴ νύχτα
στὴν τύχη.
Ὁλόκληρη νύχτα στὴν τύχη.
Μὴ λὲς «ὁλόκληρη»,
πὲς «ἐλάχιστη»,
ποὺ σ᾿ ἀφήνει νὰ φύγεις.
Ἐλάχιστη
αἴσθηση,
λύπη
ὁλόκληρη
δική μου.
Ὁλόκληρη νύχτα.

Μίλα.
Πὲς «ἀστέρι», ποὺ σβήνει.
Δὲν λιγοστεύει ἡ σιωπὴ μὲ μιὰ λέξη.
Πὲς «πέτρα»,
ποὺ εἶναι ἄσπαστη λέξη.... "

~~~*~~~
Νίκος Καρούζος Η συνήχηση του Δέντρου(Σημειώσεις αναπνευστικές) Πεζά κείμενα, Ικαρος, 1998.

"Έρημη κατεύθυνση της θελήσεως η ποίηση. Με όλες τις λέξεις ενάντια σε όλες τις λέξεις. Επειδή γυρίζει τη ζωή στον απομέσα θησαυρό της παρουσίας, που είναι η μονάνθειά της. Κι ολοένα ο πλους, η μαβιά θαυμασιότητα. Προσέχω στην εργαζόμενη σιωπή τα δεινά της γλώσσας, ένθα λέω πως έχω χάσει τον Παράδεισο. Δέσμευση καν μια για τη λέξη. Ο Παράδεισος είναι μόλις ένα όνομα. Κι όποια λέξη διάδοχη τη δέχομαι, γιατί θα είναι κι αυτή της τύχης, μόλις ένα όνομα. Χωρίς την τύχη, θα βασίλευαν παρασάλευτα, θα βασίλευαν αρχανθικά ονόματα. Η τύχη, όμως, τα λιώνει σα μέταλλα, τα μεταλλάζει....Γιατί αλλιώς όταν αφήσω σαν πουλιά τα ερωτήματα να γεμίσουντο δέντρο, μπαίνει ο χρόνος και κόβει το κινδυνόσχοινο. Κόβει τη θύμηση, που ακροβατώ. Και που δεν ανταμώνει με κανέναν καιρό στα συγκαλά της. Είναι ζήσιμο, λοιπόν, ο Παράδεισος και το ζήσιμο γυρισμός. Ο γυρισμός το πιο μακρό Θυμάμαι. Λοιπόν; Ο γυρισμός πηγάζει από το χάσιμο, που μας συγκορμίζει. Θέω. Προς το ακόμιστο. Προς το απάραχτον ωμέγα. Χοάνη που δεν λιγοστεύει. Σύγκλυση πραγματική των αριθμών εντός του δέκα. Και το δέκα η αρχή του άνθους, κάθετη ολοκληρία. Και ψάλλω-εκδίκηση του μέλανος η ποίηση με το ύψος ανά στήθος. Η σαφήνεια που είναι ο πόνος, υπεράνω, υψηλότερη απ’ τη σαφήνεια που γυρεύει ο λόγος. Εδώ, αν προσέξετε, καίει λιβανωτή ελπίδα, όταν εισπνέω, μ’ ένα κυκλούμενο, πτερωτό συντακτικό, το φως. Ανάγκη να ταξιδέψουμε στη Φανερωμένη κάθε τόπου. Να θρησκέψουμε τις λέξεις. Ανάγκη να καταλάβουμε πόσο θρησκόληπτη είναι η θάλασσα, είτε σε τρικυμία είτε σε γαλήνη. Έθνος αγάπης η ποίηση, λαός ονείρων. Όπως ο κρότος είν’ η χώρα των ήχων ενωμένη, τότε που πάει ο φλήναφος. Όλα καλογερεύουν μες τη φύση. Κ’ η ομορφιά -καλογέρεμα της ψυχής. Η σύρριζη κουρά της λήθης, ως το θάνατο....."

~~~*~~~

Ο. Ελύτης Ανοιχτα Χαρτιά:
"Λέξεις πρέπει να `ρθούνε μα πριν φτάσουν στην άκρη της πένας, να μην είναι πια πέντε ή δέκα γράμματα, μήτε κι άλλοι τόσοι ήχοι, μα τσαμπιά εικόνων, αρμαθιές αντικειμένων, δέσμες ιδιοτροπιών της μνήμης. "

~~~*~~~

Don DeLillo:
"I like the construction of sentences and the juxtaposition of words-not just how they sound or what they mean, but even what they look like".

"I've always seen myself in sentences. I begin to recognize myself, word by word, as I work through a sentence".

"The language of my books has shaped me as a man".

2011-05-09T03:29:00.000-07:00

Ντον Ντελίλλο Λευκός Θόρυβος

2011-03-15T01:28:00.000-07:00

Ντον Ντελίλλο, Λευκός Θόρυβος, ΕΣΤΙΑ 1991, Μτφρ. Π. Αμπατζόγλου, σ.408
Don DeLillo, White Noise, 1984 (National Book Award )

Στην αρχή του βιβλίου υπάρχει η ερμηνευτική σημείωση:
"ΛΕΥΚΟΣ ΘΟΡΥΒΟΣ : Ηλεκτρονικός θόρυβος με την ίδια ένταση σε κάθε συχνότητα. Ο όρος χρησιμοποιείται σε αναλογία με το λευκό φως που περιέχει κάθε συχνότητα μέσα στο οπτικό φάσμα".

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μεγάλα κεφάλαια: Κύμματα και ακτινοβολία (11-141), Το εναέριο τοξικό επεισόδιο(145-213), ΝΤΑΪΛΑΡΑΜΑ(217-408)

Βρισκόμαστε στον πυρήνα μιας αμερικάνικης οικογένειας, ίσως με κάποια δόση υπερβολής και μεγένθυνσης πχ ο ήρωας, πανεπιστημιακός καθηγητής χιτλερικών σπουδών, είναι πέντε φορές παντρεμένος. Παρακολουθούμε τον αμερικάνικο τρόπο ζωής μέσα από καθημερινές συνήθειες, νοοτροπίες, τρόπους σκέψης, τρόπους αντίδρασης στα μικρά και στα σημαντικά γεγονότα του βίου, τις ανθρώπινες σχέσεις (οικογενειακές, κοινωνικές, επαγγελματικές). Το προφανές και καθημερινό, καποιες φορές, μπορεί να μοιάζει εξωτικό.
Οι χαρακτήρες, ακόμη και οι δευτερεύοντες, διαγράφονται ανάγλυφα σε όλες τις διαστάσεις τους. Η γλώσσα (προφανώς και η μετάφραση)προσφέρει αναγνωστική απόλαυση, άλλες φορές με λιτότητα κι άλλες φορές με παραληρηματικό ενθουσιασμό. Οι λέξεις συχνά μοιάζουν να έχουν μια ιδιαίτερη βαρύτητα κι ενέργεια που επηρεάζουν την ατμόσφαιρα και διαβρώνουν ή ενισχύουν από μέσα τα νοήματα του κειμένου. Διάφορα ετερογενή στυλ συμπλέκονται και μοντάρονται στο σύνολο του έργου: δραματικότητα και χιούμορ, ειρωνία, εγκεφαλική αποστασιοποίηση, παράλογο... Η πλοκή, ενώ αρχικά μοιάζει επίπεδη και "απάνεμη", αποκτά σταδιακά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, τονικότητες, διαβαθμίσεις και κορυφώσεις έντασης και αγωνίας, κάποιες στιγμές με κινηματογραφικού ύφους σκηνές.

Θίγονται με γλαφυρό και διεισδυτικό τρόπο οι ακόλουθες μεγάλες θεματικές:
-Καταναλωτική κοινωνία (καταπληκτικές σκηνές στο σούπερ-μάρκετ, τα προϊόντα, τα κουπόνια, τα διαφημιστικά φυλλάδια, οι επιταγές, τα περιοδικά των σούπερ-μάρκετ, οι "γνώσεις" που προσφέρουν και οι ανάγκες που δημιουργούν. Φαστ-φουντ και φαγητό. Εξαιρετική η σκηνή που ο ήρωας εξετάζει με ακρίβεια χειρουργού τη βρώμικη μάζα από τα σκουπίδια της οικογένειας. )
-Περιβαλλοντική μόλυνση. Ειδικά στο δεύτερο μέρος του βιβλίου με την περιγραφή του τοξικού νέφους, μετά από ένα ατύχημα, που απειλεί την ζωή των ανθρώπων, μοιάζει να τους κυνηγά, τους βγάζει από τις εστίες τους μέσα στη νύχτα, τους προκαλεί πανάρχαια ένστικτα φόβου, αγωνίας και επιβίωσης...
-Υπαρξιακή αγωνία, ο φόβος του θανάτου και το νόημα της ζωής διατρέχει τη ραχοκοκαλιά όλου του μυθιστορήματος, ιδιαίτερα στο τρίτο μέρος με τον ευφάνταστο τίτλο που μοιάζει με λογοπαίγνιο: ΝΤΑΪΛΑΡΑΜΑ, παίζοντας με το όνομα ενός μαγικού ψυχοφάρμακου (Ντάιλαρ)που σβήνει τον φόβο του θανάτου και του Νταλάι Λαμα.
-Η γνώση, η επιστήμη, οι πληροφορίες.
-Η οικογένεια, δομή, δεσμοί, σχέσεις, κρίση.
-Θεωρίες συνωμοσίας.
-Η πραγματικότητα και η προσομοίωσή της.

"Το πρόσωπο στην οθόνη ήταν της Μπάμπετ. Τι σήμαινε αυτή η παρουσία; Τι γύρευε εκεί ξεκάθαρη, κορνιζαρισμένη σε κλειστά όρια; Ηταν πεθαμένη, χαμένη, ασώματη; Μήπως ήταν το πνεύμα της, ο μυστικός εαυτός της, κάποιο δυσδιάστατο ομοίωμα που κυκλοφορούσε με τη δύναμη της τεχνολογίας, ελεύθερο να γλιστράει μέσα από συχνότητες κυμάτων...Κάτι παράξενο με άρπαξε, κάτι σαν ψυχικός αποπροσανατολισμός...Η εικόνα ήταν που είχε σημασία, το πρόσωπο ξεκάθαρο αλλά επίπεδο, απομακρυσμένο, σφραγισμένο, άχρονο. Ηταν και δεν ήταν αυτή. Κύματα και ακτινοβολία. Κάτι γλιστρούσε μέσα από το πλέγμα. Εστελνε ένα φως κατά πάνω μας, γεννιόταν ακατάπαυστα, σχηματιζόταν και ξεσχηματιζόταν καθώς οι μυς στο πρόσωπό της δούλευαν για να φτιάξει ένα χαμόγελο ή την ομιλία, καθώς οι ηλεκτρονικές κουκίδες κυκλοφορούσαν σαν σμήνος. μας διαπερνούσαν με την Μπάμπετ. Η εικόνα της προβαλλόταν στα σώματά μας, κολυμπούσε μέσα μας και διαμέσου μας. Η μπάμπετ των ηλεκτρονίων και των φωτονίων..." σελ.139-140

"Everything seemed to be in season, sprayed, burnished, bright. . . . The place was awash in noise. . . . The toneless systems, the jangle and skid of carts, the loudspeaker and the coffee-making machines, the cries of children. And over it all . . . a dull and unlocatable roar, as of some form of swarming life just outside the range of human apprehension."

Ο ΝτεΛίλλο αισθάνεται αρκετά έγκαιρα το "Λευκό Θόρυβο" της εποχής μας, την υπερπληροφόρηση και τον συνεχή βομβαρδισμό με μηνύματα που , αντί να διευρύνει την αντίληψή μας, την καλύπτει τελικά με σύγχυση και χάος.

Περίεργη αίσθηση να διαβάζεις ξαφνικά τη προφητεία γραμμένη το 1984:
"Μέλη μιας λατρευτικής ομάδας που πιστεύει στ`αεροπορικά δυστυχήματα θα απαγάγει ένα τζάμπο τζετ και θα το συντρίψει πάνω στο Λευκό Οίκο, ως πράξη τυφλής αφοσίωσης στο μυστηριώδη κι απόμακρο αρχηγό τους..." σελ 191

http://www.nytimes.com/1985/01/13/books/delillo-noise.html

http://www.gradesaver.com/white-noise/study-guide/about/

http://www.perival.com/delillo/ddinterviews.html

"The writer is the person who stands outside society, independent of affiliation and independent of influence. The writer is the man or woman who automatically takes a stance against his or her government. There are so many temptations for American writers to become part of the system and part of the structure that now, more than ever, we have to resist. American writers ought to stand and live in the margins, and be more dangerous. Writers in repressive societies are considered dangerous. That's why so many of them are in jail."

Don Delillo - Ann Arensberg, published in Vogue, August 1988.

Οι χρόνοι του σώματος και οι χρόνοι της ανάγνωσης

2011-02-23T06:50:00.000-08:00

Ντον ΝτεΛίλλο, Οι χρόνοι του σώματος, ΕΣΤΙΑ 2002, Μτφρ.Θωμάς Σκάσσης, σελ.155
Don DeLillo, The Body Artist, 2001

"Οι χρόνοι του σώματος" και οι χρόνοι της ανάγνωσης. Εχω την αίσθηση ότι βυθίζομαι σωματικά μες στις σελίδες του. Αργά επάλληλα κύματα ανάγνωσης που σταδιακά με εμποτίζουν στην αλμύρα τους και την ιδιαίτερη ατμόσφαιρά τους.

Λιτό μυθιστόρημα μικρών διαστάσεων που στήνει τους ιστούς της σαγήνης του με απλά υλικά συγκίνησης και βαθύτατης εννόησης. Ο αναγνώστης ανεβαίνει αργά την κλίμακα των βιωματικών εμπειριών που οδηγούν την ηρωίδα Λόρεν Χάρτκι, την Body Artist, να συνειδητοποιήσει με το σώμα, το μυαλό και το συναίσθημα, την οδύνη από την απώλεια του συζύγου της Ρέι Ρόμπλς. Με γυμνά δάχτυλα αγγίζονται υπαρξιακά ερωτήματα γύρω από τις διαστάσεις του χρόνου, τις ανθρώπινες σχέσεις, τη μοναξιά, την ερημιά, την αληθινή ουσία της ανθρώπινης ύπαρξης, τους μηχανισμούς της μελαγχολίας. Αυτό το έργο μοιάζει με επίμονη και επίπονη εσωτερική βυθομέτρηση.

Στο πρώτο κεφάλαιο παρακολουθούμε σαν σιωπηλοί μάρτυρες την Λόρεν και τον Ρέι στην κουζίνα του σπιτιού τους, να χαίρονται τα μικρά "τίποτε" της καθημερινότητας, τις παύσεις και τα αγγίγματα της συμβίωσης, τις επαναλήψεις του προφανούς στο σκηνικό μιας συνηθισμένης μέρας. Χωρίς ονόματα: εκείνος, εκείνη. Θα μπορούσε να είναι ένα οποιοδήποτε ζευγάρι.
Ταμπλό Βιβάν, σκηνικά-φέτες ζωής, στιγμιαίες Καρτ-ποστάλ της καθημερινότητας, καταγραφή κινήσεων και στάσεων του σώματος, μικρές πινελιές που συνθέτουν έναν καλοσχεδιασμένο πίνακα με την ματιά του Hopper ή του Hockney:

(πίνακας: Hockney, Mr and Mrs Clark and Percy)

"Πήγε στη κουζίνα του γκαζιού, πήρε το τσαγιερό και το γέμισε από τη βρύση. Εκείνος άλλαζε σταθμούς στο ραδιόφωνο και είπε κάτι που της ξέφυγε. Εβαλε το τσαγιερό πάνω στο μάτι, γιατί έτσι γεμίζει κανείς τη ζωή του ακόμη κι αν δεν το συνειδητοποιεί, και μετά ξανάξυσε τη γλώσσα της πάνω στα δόντια για έμφαση, κοιτάζοντας τη γαλάζια φλόγα που ξεπήδησε από το μπεκ...
Κινήθηκε προς το τραπέζι και τα πουλιά ξανάρχισαν να τσιμπολογούν μέσα από τη ταΐστρα. Εβγαιναν από τη σκιά που έριχναν οι μαρκίζες και πετούσαν μέσα στη λάμψη του ήλιου και τη σιωπή, κίνηση ασσύληπτη μες στη βουβή ομορφιά της που εκείνη έβλεπε εν μέρει, καθώς τα κεραυνοβολημένα από τον ήλιο πουλιά διαλύονταν στο φως, εξαϋλώνονταν και γίνονταν διάφανα, φευγαλέα, φωτεινά ξεφτίδια." σελ. 14

Ακολουθεί παρένθετα ο επίσημος, εξωμυθιστορηματικός επικήδειος για τον κινηματογραφιστή Ρέι, μάλλον από κάποιο δημοσίευμα εφημερίδας. Με ψυχρή ουδετερότητα, οικονομία χώρου και χρόνου μας δίνονται τα βιογραφικά στοιχεία του, οι σταθμοί της ζωής του μέχρι την αυτοκτονία του.

Στη συνέχεια παρακολουθούμε τις κινήσεις και τις σκέψεις της Λόρεν στο άδειο σπίτι. Προσπαθεί να συνεχίσει τη ζωή της, την καθημερινότητά της, αντέχοντας την απουσία του άλλου.

"Καθάριζε και γέμιζε τις ταΐστρες των πουλιών, οργανώνοντας τη μέρα της με άξονα ένα κύριο έργο με όλα του τα παρεπόμενα και τη ποικιλία μιας πληθώρας παραλλαγών... Εδώ ένιωθε σαν στο σπίτι της, και οι καθημερινές ευχάριστες μικροασχολίες την απορροφούσαν βοηθώντας την να διατρέχει τη μια μέρα πισω από την άλλη- μέρες ίδιες, ελεγχόμενες και οργανωμένες, αλλά ταυτόχρονα ρευστές και έκκεντρες, με κάποια νεκρά σημεία, μέρες τόσο αργόσυρτες, που πονούσαν." σελ. 36
Σκύβουμε πάνω απ`τον ώμο της ηρωίδας και παρακολουθούμε μαζί της στο ίντερνετ το θέαμα από τη Κότκα της Φιλανδίας. Πρόκειται για καταναγκαστική θέαση της συνεχούς ροής ενός ζωντανού προγράμματος από την άκρη ενός δρόμου με δύο λωρίδες, όπου αυτοκίνητα περνούν νύχτα-μέρα προς τη μια ή την άλλη κατεύθυνση. Μοιάζει με άτυπο διαλογισμό κατά τη διάρκεια του οποίου το μυαλό αδειάζει, δεν νιώθει ψυχικό πόνο αλλά ούτε και κάποιο άλλο συναίσθημα. Πρόκειται για ένα είδος "σταθερού πλαισίου".

Στα επόμενα κεφάλαια έχουμε την ανακάλυψη από την Λόρεν ενός περίεργου ουρανοκατέβατου τύπου, τον κύριο Τατλ όπως η ίδια τον ονομάζει, και την συμβίωση τους στο άδειο σπίτι. Ισως είναι απλά ένα φάντασμα, ίσως ένα αποκύημα της φαντασίας της ή ίσως ο τρελός συγγενής του ιδιοκτήτη του σπιτιού, ο οποίος εξαφανίστηκε όπως μαθαίνουμε από το ίδρυμα όπου ήταν κλεισμένος. Ο κύριος Τατλ έχει την ικανότητα να μιμείται τις κινήσεις και την ακριβή χροιά της φωνής των άλλων. Μοιάζει μ`ενα μαγνητόφωνο, και φαίνεται να αιωρείται έξω από κάθε συμβατικό χρονικό πλαίσιο . Φτιάχνει ασύνταχτες φράσεις από φαινομενικά άτακτο συνοθύλευμα λέξεων και φράσεων που όμως αγγίζουν την Λόρεν βαθύτατα και της δίνουν την αίσθηση ότι ο αποθανών σύντροφός της, ο Ρέι, συνεχίζει να υπάρχει μέσα από τη φωνή αυτού του πλάσματος. Οι διάλογοι θυμίζουν έντονα τους μονολόγους και την αποσπασματική γλώσσα από τα σύντομα μονόπρακτα του Μπέκετ.

"Το να είμαι εδώ μου ήρθε. Εγώ είμαι με τη στιγμή, θα αφήσω τη στιγμή. Καρέκλα, τραπέζι, τοίχος, σαλόνι, όλα για μια στιγμή. Μου ήρθε. Εδώ κοντά. από τη στιγμή έχω φύγει, έφυγα, φεύγω. Θα αφήσω τη στιγμή από τη στιγμή". Εκείνη δεν ήξερε πώς να τα χαρακτηρίσει όλα αυτά και τα έλεγε τραγούδι. Εκείνος συνέχιζε για λίγο αυτό το πάρε δώσε, το τραγούδι, το μονότονο τροπάρι που τη μαγνήτιζε..."Φεύγοντας πάω κι έρχομαι. Θα πάω και θα έρθω. Το φεύγω μού ήρθε. Εμείς όλοι, όλοι μας θα είμαστε φύγει. Γιατί είμαι εδώ και που. Και θα πάω ή όχι ή ποτέ. Και είδα ό,τι θα δώ. Αν είμαι όπου θα είμαι. Γιατί τίποτα δεν έρχεται ανάμεσά μου"....
...ήταν άραγε σκέτη μωρολογία δίχως νόημα ή μήπως κάτι της έλεγε;...Οι λέξεις έρρεαν αισθησιακές και άδειες, κι εκείνη ήθελε να γελάσει κι αυτός μαζί της και να την ακολουθήσει έξω από τον εαυτό της ... στις παρυφές της παραμονεύει ένα ίχνος τρόμου από το φόβο της παραδοχής ότι κάτι τέτοιο συμβαίνει, παραμονεύει μια μετατόπιση του εαυτού, αυτό όμως είναι το βαθύτερο νόημα, η σφήνα που ανοίγει την πόρτα της έκστασης, με τη παλιά βαθιά σημασία της λέξης..." σελ 91-92

*
"could be none other . . . than her own . . . certain vowel sounds . . . she had never heard . . . elsewhere . . . so that people would stare . . . the rare occasions . . . once or twice a year . . . always winter some strange reason . . . stare at her uncom-prehending . . . and now this stream . . . steady stream . . . she who had never . . . on the contrary . . . practically speechless . . . all her days . . . how she survived! . . even shopping . . . out shopping . . . busy shopping centre . . . supermart . . . just hand in the list . . . with the bag . . . old black shopping bag . . . then stand there waiting . . . any length of time . . whole body like gone . . . just the mouth . . . lips . . . cheeks . . . jaws . . . never– . . . what?. . tongue? . . yes . . . lips. . . cheeks . . . jaws . . . tongue . . . never still a second... stream of words . . . in her ear . . . practically in her ear . . . not catching the half . . . not the quarter . . . no idea what she's saying . . . imagine! . . no idea what she's saying! . . and can't stop . . . no stopping it . . . she who but a moment before . . . but a moment! . . could not make a sound . . . no sound of any kind . . . now can't stop . . . imagine! . . can't stop the stream . . . and the whole brain begging . . ."
Samuel Beckett ~ Not I (1972)

Παράλληλα η ηρωίδα φροντίζει σχολαστικά το σώμα της, το όργανο με το οποίο δουλεύει δίνοντας παραστάσεις παντομίμας και θεατρικού χορού. Κάνει με επιμονή τις ασκήσεις της κι επιδίδεται σε μια ιεροτελεστία καθαρισμού στα όρια της εμμονής και του ψυχαναγκασμού, αφαιρεί στιβάδες πραγματικής και φανταστικής βρωμιάς. "...να μετατρέψει το σώμα της σε μια άγραφη πλάκα απαλλαγμένη από κάθε παλιά ομοιότητα...ήθελε ν`αντικρίζει στον καθρέφτη έναν άνθρωπο τυπικά μη αναγνωρίσιμο, έναν άνθρωπο διαφανή, αφαιμαγμένο από τα οικεία γνωρίσματα..." 104.

Ακολουθεί ένα ακόμη παρένθετο κεφάλαιο, μάλλον κάποιο άρθρο περιοδικού, που έχει τίτλο: ΑΚΡΑΙΑ ΤΕΧΝΗ ΣΩΜΑΤΟΣ: ΑΡΓΗ ΛΙΤΗ ΚΑΙ ΟΔΥΝΗΡΗ και υπογράφεται από τη φίλη της Λόρεν, τη Μαριέλα Τσάπμαν. Μέσα από την δική της οπτική πληροφορούμαστε κάποια βιογραφικά στοιχεία για την ηρωίδα και με τα δικά της μάτια παρακολουθούμε μια παράστασή της. Με το σώμα της μιμείται, αναπαριστά, προσομοιώνει ανθρώπινους τύπους κινήσεις και καταστάσεις, ξεσηκώνει σκηνές από την καθημερινότητα. Το σώμα της γίνεται δοχείο άδειο που αντηχεί και γεμίζει από τις ζωές των άλλων.

"Η Χάρτκι ήθελε να νιώσουν οι θεατές της το πέρασμα του χρόνου να τους σφίγγει τα σωθικά με τρόπο σχεδόν οδυνηρό...."129, "Ισως το ζήτημα είναι να σκεφτούμε τον χρόνο με διαφορετικό τρόπο. Να τον κάνουμε να σταματήσει, να διασταλεί ή ν`ανοίξει." 132

Στο τελευταίο κεφάλαιο είναι πιο ξεκάθαρη η οδύνη κι ο βουβός σπαραγμός για τον χαμό αγαπημένων προσώπων. Αγγίζονται τα υπαξιακά όρια της έλλειψης, του πένθους και της απουσίας. Η αδυναμία μας μπροστά στον θάνατο.

"Τα πάντα αναφέρονται στο Ποιοί είμαστε όταν δεν παίζουμε το ρόλο του ποιοί είμαστε" 135

"'Silence, exile, cunning... I've always liked being relatively obscure. I feel that's where I belong, that's where my work belongs" DeLillo

http://www.guardian.co.uk/books/2001/feb/11/fiction.dondelillo

http://archive.enet.gr/online/online_issues?pid=51&dt=01/03/2002&id=61419900

http://www.perival.com/delillo/ddinterviews.html

Tο βιβλίο τελειώνει θυμίζοντας την ατμόσφαιρα στον πίνακα του Χόππερ, A woman in the sun:

"Προχώρησε στο δωμάτιο και πήγε στο παράθυρο. Το άνοιξε. Το άνοιξε διάπλατα. δεν ήξερε γιατί το έκανε αυτό. Μετά κατάλαβε. Ηθελε να νιώσει την αψιά αλμύρα της θάλασσας στο πρόσωπό της και τη ροή του χρόνου στο σώμα της να της λένε ποιά ήταν"

My hart, imprisoned in a hopeless Ile ~ Must passe by ayre, or else dye in exile

2010-12-17T04:40:00.000-08:00

My hart, imprisoned in a hopeless Ile,
Peopled with Armies of pale iealous eyes,
The shores beset with thousand secret spyes,
Must passe by ayre, or else dye in exile.
He framd him wings with feathers of his thought,
Which by theyr nature learn'd to mount the skye;
And with the same he practised to flye,
Till he himself thys Eagles art had taught.
Thus soring still, not looking once below,
So neere thyne eyes celesteall sunne aspyred,
That with the rayes his wafting pyneons fired:
Thus was the wanton cause of his owne woe.
Downe fell he, in thy Beauties Ocean drenched,
Yet there he burnes in fire thats neuer quenched

DRAYTON , (ideas mirrour)AMOUR 22

http://www.gutenberg.org/ebooks/17873

Jonathan Littell, Ευμενίδες

2010-11-29T08:44:00.000-08:00

Jonathan Littell, Ευμενίδες, μτφρ. Αγγελος Φιλιππάτος, Λιβάνη 2008, σελ 951
Jonathan Littell, Les bienveillantes, 2006 / The Kindly Ones(στην αγγλική μετάφραση)
Κέρδισε το μεγάλο βραβείο μυθιστορήματος της Γαλλικής Ακαδημίας καθώς και το βραβείο Goncourt το 2006.
Υπάρχει αφιέρωση στην αρχή του βιβλίου: Στους νεκρούς.

Ο συγγραφέας έχει δηλώσει ότι έχει δουλέψει πολλά χρόνια για τη συγγραφή του βιβλίου ψάχνοντας σε αρχεία, μαρτυρίες, ντοκουμέντα, ταινίες, ιστορικές έρευνες, στρατιωτικά και διοικητικά έγγραφα, και έχοντας ταξιδέψει για επιτόπια έρευνα σε αρκετές χώρες. Ο τίτλος παραπέπμει στην ομώνυμη τραγωδία του Αισχύλου και στο δίπολο Ερινύες-Ευμενίδες, στις έννοιες έγκλημα-τιμωρία, τύψεις-καθαρμός, σκληρότητα-επιείκια, δίκαιο-άδικο.

Ακολουθώντας την δομή μιας σουίτας του Μπάχ ή των μουσικών έργων για κλαβεσάν του Rameau και του Couperan, αγαπημένων συνθετών του αφηγητή, χωρίζει το βιβλίο σε εφτά μέρη: μετά την εισαγωγική toccata ακολουθούν έξι ρυθμοί/χοροί (allemande I, II, courante, sarabande, menuet en rondeaux, air, gigue) συνθέτοντας έναν μακάβριο χορευτικό κύκλο. Εκτός από το πρώτο κεφάλαιο, σε όλα τα υπόλοιπα ακουλουθείται αυστηρή χρονολογική σειρά στην αφήγηση των "ιστορικών" γεγονότων, με κάποια πισογυρίσματα που αφορούν μόνο τη προσωπική ζωή και τη παιδική ηλικία του ήρωα.

1.Toccata (13-36): δεκατία του εδομήντα, ο αφηγητής μας πληροφορεί για το παρόν, δουλεύει σ΄ένα εργοστάσιο παραγωγής δαντέλας στη βόρεια Γαλλία, πιθανόν στο Καλέ όπου ανθούσε για πολλά χρόνια η βιοτεχνία του υφάσματος. Ζεί μια ήρεμη και ταχτοποιημένη ζωή, με τη γυναίκα και τα δίδυμα παιδιά του, χωρίς να τον συνδέει κάποια ιδιαίτερη σχέση αγάπης μαζί τους. Παράλληλα μας πληροφορεί για το παρελθόν του και τον ρόλο του στη ναζιστική Γερμανία ως μέλος των Einsatzgruppen(τάγματα θανάτου, SS, Gestapo, Kripo, SD που ακολουθούσαν και συνεργάζονταν με την Wehrmacht/ένοπλες δυνάμεις).Μας παρουσιάζει τον σκοπό της συγγραφής, που είναι η αφήγηση της ιστορίας του κατά τον πόλεμο χωρίς να ζητά να απολογηθεί ή να αποδώσει ευθύνες. Είναι καλό, όταν κάποιος καταφέρει να τελειώσει την ανάγνωση των 950 σελίδων, να επιστρέψει και να ξαναδιαβάσει αυτό το πρώτο κεφάλαιο, όπου ο αφηγητής δίνει τις δικές του εξηγήσεις όταν όλα έχουν τελειώσει.

"Frères humains, laissez-moi vous raconter comment ça s`est passé...il`s`agit d`une sombre histoire, mais édifiante aussi, un veritable conte moral..."
"Αδέρφια μου, συνάνθρωποί μοι, επιτρέψτε μου να σας αφηγηθώ πως συνέβησαν όλα. Δεν είμαστε αδέρφια σου και δε θέλουμε να τα μάθουμε, θα μου απαντήσετε. Η αλήθεια είναι ότι πρόκειται για μια δραματική αλλά εποικοδομητική ιστορία, για ένα πραγματικό παραμύθι με ηθικό δίδαγμα, σας διαβεβαιώνω...Εξάλλου σας αφορούν: θα δείτε ότι σας αφορούν. Μη νομίζετε ότι θα προσπαθήσω να σας πείσω για οτιδήποτε... "

"Αν έπειτα από τόσα χρόνια αποφάσισα να γράψω την ιστορία μου, είναι για να βάλω σε μια σειρά όσα έγιναν, όχι για σας, αλλά για μένα....Μετά τον πόλεμο έζησα διακριτικά. Δόξα τω θεώ, δε χρειάστηκε ποτέ, όπως έκαναν μερικοί πρώην συνάδελφοί μου, να γράψω τα απομνημονεύματά μου για να δικαιολογηθώ, επειδή δε χρειάζεται να δικαιολογήσω τίποτα.... Δε μετανιώνω για τίποτα: έκανα τη δουλειά μου, αυτό είναι όλο....
Εξάλου οι άνθρωποι ξεχνούν γρήγορα. Το διαπιστώνω καθημερινά. Ακόμη και όσοι έξησαν τον πόλεμο, αναφέρονται σχεδόν πάντα σ`αυτόν χρησιμοποιώντας στερεότυπες σκέψεις και φράσεις.... ένας σάπιος συναισθηματισμός, μια νεκρή, αποκρουστική γλώσσα."

"Εδώ και πολλά χρόνια η σκέψη του θανάτου είναι πιο κοντά μου και απο τη φλέβα του λαιμού μου, όπως αναφέρει η τόσο όμορφη φράση του Κορανίου"

"...αυτό που έλεγε ο Σοφοκλής: Αυτό που περισσότερο απ`όλα πρέπει να προτιμάς, είναι να μην είχες γεννηθεί. Εξάλλου, και ο Σοπενχάουερ έχει γράψει περίπου το ίδιο: θα ήταν προτιμότερο να μην υπήρχε τίποτα. Καθώς στη Γη υπάρχει περισσότερος πόνος παρά ευχαρίστηση...η αγωνία του ζώου που το κατασπαράζουν είναι μεγαλύτερη από την ευχαρίστηση αυτού που το κατσπαράζει".

2.Allemand I,II(37-332): ακολουθούμε τον αφηγητή-πρωταγωνιστή, τον δόκτωρ Μαξιμίλιαν Άουε, στο ανατολικό μέτωπο του πολέμου, στην Ουκρανία, την Κριμαία και τον Καύκασο. Παρακολουθούμε τη ωμή σφαγή χιλιάδων Εβραίων και Μπολσεβίκων. Αρχίζουμε να αντιλαμβανόμαστε τις διαμάχες και τις κόντρες ανάμεσα στα διάφορα στρατιωτικά σώματα και τάξεις. Γινόμαστε μάρτυρες μιας σκληρής διαμάχης στους κόλπους της γερμανικής γραφειοκρατίας (με γλωσσολογικά και ανθρωπολογικά επιχειρήματα)για το αν μια ξεχασμένη φυλή του Καυκάσου είναι όντως εβραϊκή ή όχι και για την τύχη που θα πρέπει να τις επιφυλάξουν οι Γερμανοί. Το κεφάλαιο τελειώνει με την δυσμενή μετάθεση του αφηγητή στο Στάλιγκραντ.

3. Courante (333-420): Η πολιορκία του Στάλιγκραντ. Τα σημάδια της αδυναμίας. Ο διάλογος με τον μπολσεβίκο αιχάλωτο για τις διαφορές και τις ομοιότητες του εθνικοσοσιαλισμού και του σοσιαλισμού. Ο τραυματισμός του αφηγητή από σφαίρα στο κεφάλι και η σωτηρία του από θαύμα. Εξαιρετικές οι σελίδες της παραληρηματικής περιπλάνησης στον ονειρικό κόσμο κατά την διάρκεια της ανάρρωσης, στα ρύματα κάτω από την παγωμένη επιφάνεια του ποταμού, στο ονειρικό αερόστατο, στις λευκές χιονισμένες κοιλάδες, με πρωταγωνίστρια την δίδυμη αδερφή του ήρωα.

4.Sarabante (421-520): Ο Μαξ Άουε αναρρώνει από το τραύμα του, παρασημοφορείται σαν ήρωας και προάγεται. Περνά κάποιο διάστημα στη Γαλλία, βρίσκει παλιούς φίλους και επισκέπτεται την μητέρα του και τον πατριό του στην Αντίμπ, με τους οποίους δεν είχε ιδιαίτερα καλές σχέχεις. Οι γονείς του δολοφονούνται άγρια. Δεν γνωρίζουμε (ούτε οι αναγνώστες ούτε ο ήρωας ) αν ήταν αυτός ο δράστης του φριχτού εγκλήματος. Φεύγει σαν κυνηγημένος κι επιστρέφει γρήγορα στο Βερολίνο.

5.Menuet en rondeaux (521-834): αποτελεί το μεγαλύτερο κεφάλαιο του βιβλίου. Ο Μαξ Άουε προωθείται από κάποιους υψηλά ιστάμενους και αναβαθμίζεται. Εργάζεται στο πλευρό του Heinrich Himmler. Παρακολουθούμε εκ των έσω πρόσωπα, χαρακτήρες, προσωπικές φιλοδοξίες, αντικρουόμενες ιδεολογίες, διαπλοκές (Himmler, Eichmann, Rudolf Höß, Speer). Η γερμανική γραφειοκρατία και η τελική λύση, το δίλημμα: εξόντωση όλων των Εβραίων ή χρησιμοποίησή τους ως εργατικό δυναμικό στη πολεμική βιομηχανία της Γερμανίας. Επίσκεψη στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, οργάνωση και συνθήκες κράτησης. Επιχείρηση στην Ουγγαρία. Παραληρηματικός πυρετός, μονόλογοι για την ευθύνη/γνώση των απλών ανθρώπων-ενοχές. Συνεχόμενοι βομβαρδισμοί στο Βερολίνο, ήττες, πτώση του ηθικού, πραξικόπημα εναντίον του Χίτλερ, εσπευσμένη εκκένωση του Αουσβιτς από φόβο να μην πέσει στα χέρια των Ρώσων. Αστυνομικοί τον κατηγορούν για τον φόνο της μητέρας του και του πατριού του.

6. Air (835-880): Ο ήρωας περνά μερικές εβδομάδες μακριά από το βομβαρδιζόμενο Βερολίνο και τα πεδία των μαχών, στο έρημο σπίτι της αδερφής του, στη Πομεναρία (περιοχή στις ακτές της Βαλτικής που μοιράζεται στη Γερμανία και τη Πολωνία). Χάνει την αίσθηση του χρόνου και της πραγματικότητας, βυθίζεται σε μια ονειρική διάσταση, αφήνεται στα πάθη του και την αιμομικτική εμμονή του για την αδερφή του Ούνα. Άκρατος ερωτισμός και παραλήρημα, σεξουαλική υπερδιέγερση και καταβύθιση στο φαντασιακό βυθό, χίμαιρες και φαντάσματα.

7.Gιgue (881-939): προέλαση των Ρώσων, περιπετειώδης φυγή από το κτήμα της αδερφής του, επιστροφή σ`ένα κατεστραμένο και καιόμενο Βερολίνο όπου επικρατεί το χάος και η αναρχία λίγο πριν το τέλος. Αποκτήνωση.
Την ώρα που μπαίνουν τα ρώσικα τανκς στη πόλη, οι παλιοί λογαριασμοί μοιάζουν να ξεκαθαρίζουν μέσα στη ¨θεατρική σκηνή" του κατεστραμένου ζωολογικού κήπου. Οι δύο αστυνομικοί που τον κατατρέχουν σαν ερινύες καιρό τώρα για τον φόνο των γονιών του σκοτώνονται από ελεύθερα πυρά, ενώ ο Αουε δεν διστάζει να σκοτώσει τον καλύτερο φίλο του, που του είχε σταθεί όλα τα προηγούμενα χρόνια, προκείμενου ν`αφήσει τη δική του ταυτότητα στη τσέπη του φίλου του και να καρπωθεί μια νέα, ψεύτικη γαλλική ταυτότητα ώστε να μπορέσει να διασωθεί και να περάσει ατιμώρητος στη Γαλλία. Εχει πλέον ξεκαθαρίσει με το παρελθόν του (τελευταία φράση: "οι ευμενίδες ξαναβρήκαν τα ίχνη μου").

Ο 'Ηρωας

Ο ήρωας-αφηγητής έχει κάποιες ιδιαιτερότητες (μερικές από τις οποίες μοιάζει να ικανοποιούν κάποια κλισέ και στερότυπα για τους ναζί). Είναι διανοούμενος, νομικός και γνώστης της λογοτεχνίας (συχνές λογοτεχνικές αναφορές πχ Σταντάλ, Μπλανσό, Φλωμπέρ, αλλά και σύνδεση με τους Brasillach et Rebatet). Μιλά γαλλικά, λατινικά και αρχαία ελληνικά. Αγαπά με πάθος τη μουσική. Δεν μπορεί να αποδεχτεί την εγκατάλειψη από τον πατέρα του. Είναι ομοφυλόφιλος, αιμομίκτης (από τη σχέση του με την αδερφή του αποκτά δίδυμα) και μητροκτόνος(γεγονός που δεν επιβεβαίωνεται αλλά υπονοείται). Η ζωή του και ο χαρακτήρας του πράγματι θα μπορούσαν να δώσουν υλικό για μια τραγωδία. Εκτός από τον τίτλο, θα μπορούσαμε να διακρίνουμε κι αλλους παραλληλισμούς με την τριλογία του του Αισχύλου Ορέστεια: Ο Ορέστης σκοτώνει την μητέρα του για να εκδικηθεί την δολοφονία του πατέρα του. Ο Μαξ Αουε κατηγορεί την μητέρα του για την φυγή του πατέρα του και την κήρυξή του ως αποθανόντα μετά την εξαφάνισή του. Επιστρέφει μετά από χρόνια στο πατρικό σπίτι και ακολουθεί η δολοφονία της μητέρας του και του πατριού του με τσεκούρι, χωρίς να περιγράφεται η σκηνή. Αυτοδικία και "απόδοση δικαιοσύνης".

Ο ίδιος ο συγγραφέας δηλώνει για τον ήρωά του ότι διάλεξε το όνομα τυχαία, μέσα από μια μεγάλη συγκεντρωτική λίστα ονομάτων, επειδή του άρεσε η ιδέα για ένα όνομα που να μην περιέχει σύμφωνα: Άουε. Και μάλιστα αναφέρει ότι μετά την έκδοση του έργου έλαβε ένα γράμμα από κάποιον στην Αμερική που είχε ακριβώς το ίδιο όνομα Maximilien Aue.
Conférence du 24 avril 2007, De l'abjection à la banalité de mal, ENS /
Table ronde autour de "Les bienveillantes" de Jonathan Littell
http://www.diffusion.ens.fr/index.php?res=conf&idconf=1726 :

*
Πρόκειται για "επικό έργο", έναν λογοτεχνικό άθλο, όχι μόνο για το μέγεθος αλλά και για όλη την έρευνα, τη σχολαστικότητα και την απίστευτη δουλειά που κρύβεται πίσω από κάθε σελίδα. Εχει στοιχεία από λογοτεχνικά απομνημενεύματα και αυτοβιογραφία. Σε κάθε σκηνή καταλαβαίνουμε το αποτύπωμα της ιστορίας και της πραγματικής πραγματικότητας να συμπιέζουν τη μεμβράνη της λογοτεχνικότητας. Σε κάποιες στιγμές έχουμε απρόσωπη, αποστασιοποιημένη αφήγηση, με λεπτομερή παράθεση στοιχείων και ντοκουμέντων που θυμίζει ντοκιμαντέρ. Σε κάποια άλλα σημεία η αφήγηση χρωματίζεται απο συναισθήματα, σωματοποιείται η φρίκη και η τρέλα μέσα από τα συμπτώματα της υγείας του ήρωα. Η ατμόσφαιρα και η "αίσθηση" της εποχής αναπαριστάται ανάγλυφα από μικρές χαρακτηριστικές λεπτομέρεις. Μέσα από ένα λογοτεχνικό έργο όπου οι φανταστικοί ήρωες συγκατοικούν και συνομιλούν με υπαρκτά ιστορικά πρόσωπα, ξαναδιαβάζουμε και κατανοούμε την ιστορία από μια ιδιαίτερη οπτική. Γνωρίζουμε τη ναζιστική απολυταρχία και θηριωδία εκ των έσω, μέσα από τα ίδια τα γρανάζια του μηχανισμού της.

Από συνέντευξη στη Wall Street Journal:

"How difficult was it to focus on the death squads in the Ukraine and various concentration camps? When you write, you don't think about the content, you think about the sentences, the grammar, the syntax, the rhythm. It's like a painter. Hieronymus Bosch was able to paint Hell by thinking how this black would go with that red. It's the same with writing."

http://online.wsj.com/article/SB123578783301898945.html

Το μυθιστόρημα εχει παραλληλιστεί από μερίδα κριτικών με "έργα-ποταμούς" μεγάλων, κλασικών συγγραφέων πχ Δάντης, Τολστόη, Ουγκώ, Ντοστογιέφσκι. Από άλλη μερίδα κριτικών έχει κατακριθεί με έντονο τρόπο πχ "πορνογραφία του ολοκαυτώματος", "ο σκοπός του είναι απλά να σοκάρει".

(Pope's screaming head, Francis Bacon)
*
Η προσωπική μου γνώμη, όμως, είναι το μέγεθος του βιβλίου, σε συνδυασμό με το θέμα, μπορεί να δρά αποτρεπτικά προς τους επίδοξους αναγνώστες. Στην διάρκεια της ανάγνωσης ένοιωσα συχνά έντονη κούραση καθώς και την επιθυμία να το παρατήσω. Χρειάστηκε να επιμείνω αρκετά και να πιέσω τον εαυτό μου για να το τελειώσει. Νομίζω ότι πολλές λεπτομέρειες θα μπορούσαν να λείπουν και ο όγκος του βιβλίου να συμπυκνωθεί στο μισό. Επίσης, είναι ιδιαίτερα κουραστική η συνεχής αναφορά στους στρατιωτικούς βαθμούς, τους τεχνικούς όρους και τις υπηρεσίες της γερμανικής γραφειοκρατίας και μάλιστα στη γερμανική γλώσσα.

*
Το θέμα είναι ιδιαίτερα λεπτό. Ο ήρωας φέρεται να μην έχει μετανοιώσει για τίποτα. Εκτελούσε απλά διαταγές. Ηταν αναγκασμένος να συμμετέχει, είτε απλά με τη παρουσία του είτε έμπρακτα, στο "σφαγείο" του ναζισμού:
"σε καιρό πολέμου ο πολίτης χάνει ένα από τα θεμελιώδη δικαιώματά του, το δικαίωμα να ζεί...αλλά σπάνια επισημαίνουν ότι ο πολίτης χάνει ταυτόχρονα ένα ακόμη δικαίωμα...το δικαίωμα να μην σκοτώνει...Στις περισσότερες περιπτώσεις, ένας άντρας που στέκεται όρθιος πάνω από έναν ομαδικό τάφο δεν έχει ζητήσει να βρίσκεται εκεί πιο πολύ από κάποιον που, νεκρός ή ετοιμοθάνατος, κείται στο βάθος του τάφου"... Βέβαια, αυτός που βρίσκεται στο βάθος του τάφου δεν έχει καμία δυνατότητα επιλογής ή διαφυγής, ενώ ο δήμιος, αν νοιώσει τη βοή του ανθρωπισμού μέσα του, μπορεί να επιλέξει να παρακούσει τις εντολές (επισύροντας βέβαια κάποια ποινή για την ανυπακοή του).

Επίσης τίθεται το θέμα της "κοινοτοπίας του κακού"(όπως το είχε θέσει η Χάνα Άρεντ με αφορμή τη δίκη του Αιχμαν). (Αλλωστε σ`ένα μεγάλο μέρος του βιβλίου δεν παύει να μιλά για μετριότατη, άχρωμη προσωπικότητα του Άιχμαν).

"Ο Μάιστερ Εκχαρτ έχει γράψει: Ενας άγγελος στη Κόλαση πετάει μέσα στο δικό του μικρό σύννεφο του Παραδείσου. Πάντα σκεφτόμουν ότι και το αντίθετο είναι αληθινό, ότι ένας δαίμονας στο Παράδεισο πετάει μέσα στο δικό του μικρό σύννεφο της κόλασης.

Όμως δε πιστεύω ότι είμαι ένας δαίμονας....
Είμαι ένας άνθρωπος όπως οι άλλοι, είμαι ένας άνθρωπος όπως εσείς."

Αυτό που τον ενδιαφέρει δεν μόνο η συγκεκριμένη περίπτωση (ναζιστική θηριωδία, γενοκτονία των Εβραίων)αλλά κάθε παρόμοια μορφή οραγνωμένης θηριωδίας πχ Ρουάντα, Κονγκό, Τσετσενία...
« j'aurais pu prendre des exemples plus récents que j'ai vécus de près, au Congo, au Rwanda, en Tchétchénie. Mais j'ai pris les nazis pour prendre un cas de figure où le lecteur ne pourra pas se défausser en prétextant que “Ah ! ce sont des Noirs ou des Chinois”. Il fallait ancrer ce récit chez des gens comme nous pour empêcher le lecteur de prendre de la distance. »

"Στη πραγματικότητα ζούμε στο χειρότερο κόσμο που θα μπορούσε να υπάρχει. Ασφαλώς ο πολεμος τελείωσε. Και σε όλους έγινε μάθημα: ποτέ πια πόλεμος. Είστε, όμως, βέβαιοι ότι κατάλαβαν όλοι το μάθημα;"

Μερικές κριτικές:
http://www.literaryreview.co.uk/angier_04_09.html

http://www.guardian.co.uk/books/2009/feb/22/history-holocaust-books-jonathan-littell

http://www.lefigaro.fr/litteraire/20060824.WWW000000312_l_apocalypse_selon_jonathan.html

http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/fiction/article5772123.ece
http://www.jpost.com/Magazine/Books/Article.aspx?id=135691

http://www.boojum-mag.net/f/index.php?sp=liv&livre_id=1400

http://www.zougla.gr/page.ashx?pid=2&aid=49043&cid=18

http://www.diavasame.gr/book.cfm?itemID=188

Για το βιβλίο: http://en.wikipedia.org/wiki/The_Kindly_Ones_(Littell_novel)

http://www.complete-review.com/reviews/popfr/littellj.htm

Interview: http://thekindlyones.wordpress.com/littell-interview-with-samuel-blumenfeld/

Site: http://thekindlyones.wordpress.com/

Photos: http://lesesaal.faz.net/littell/zeitleiste.php

Holocaust/Shoah: http://en.wikipedia.org/wiki/Holocaust

http://erea.revues.org/257 Portrait of the Writer as a Traitor: the French Purge trials (1944-1953) Gisèle SAPIRO

http://www.hannaharendtcenter.org/

Rudolf Arnheim, Η Δυναμική της αρχιτεκτονικής μορφής

2010-11-23T01:25:00.000-08:00

Φωτογραφία από τον John Gay, 1950, © National Portrait Gallery, London

Rudolf Arnheim, Η Δυναμική της αρχιτεκτονικής μορφής, Βασισμένο στις διαλέξεις του 1975 στο πανεπιστήμιο Cooper Union, Μετάφραση Ιάκωβος Ποταμιάνος, University Studio Press, Θεσσαλονικη 2003, σελ.396

Δεν είμαι αρχιτέκτονας, ούτε έχω κάποια επιστημονική κατάρτιση πάνω σε θέματα αρχιτεκτονικού σχεδιασμού και δόμησης, όμως πάντα μ`ενδιέφερε αυτή η "Τέχνη" στο βαθμό που επηρεάζει αισθητικά και πρακτικά την καθημερινότητα μου. Είχα την τύχη να ζήσω σε διάφορες πόλεις, γειτονιές και περιβάλλοντα τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, και με βάση αυτή την συγκριτική εμπειρία να μπορώ να διαπιστώσω τις διαφορετικές δυναμικές των δομημένων(και μη) χώρων.
Μερικές φορές αισθάνομαι πως οι δρόμοι διασχίζουν το μέσα μου, κάποιες φορές οι προσόψεις των κτιρίων μπορούν να υποδέχονται με ασφάλεια και σεβασμό τις σκέψεις ή τα αισθήματα της στιγμής, οι προοπτικές να σύρουν στις ράγες τους επιθυμίες και προσωπικούς στόχους, φωλιές του χώρου, αντικατοπτρισμοί, υποδοχές, υλικά αγαπητικά αγγίξιμα, συνδυασμοί χρωμάτων, αποχρώσεις που συνοιμιλούν με το περιβάλλον, σύννεφα που ρίχνουν την κινούμενη σκιά τους σε όγκους κτιρίων και πλατείες, μνήμες που δομούνται κι αποσύρονται στο μέσα δώμα του μυαλού, μνήμες της ιστορίας που αγκιστρώνονται στους τοίχους και τα υλικά των πόλεων, μοναχικά αγάλματα, καμπύλες και αιχμές, σχήματα, σχέδια, μορφές, ρυθμοί, αισθήσεις. Η πόλη μπορεί ν`ανασαίνει., ή, άλλες φορές, να λειτουργεί αρνητικά, κλέβει το οξύγονο, ασχημίζει και βαραίνει, εμποδίζει την ελεύθερη ανάπτυξη των μουσικών μαιάνδρων τής σκέψης μας...

Η επίλυση πρακτικών προβλημάτων χρήσης και ανάγκης μπορεί να συνδυάζεται με την αισθητική πληρότητα. Ενα υπνοδωμάτιο μπορεί απλά να είναι χώρος ύπνου, όμως στους τοίχους του μπορεί και να προβάλλεται το ολόγραμμα των ονειρικών μας διαδρομών, ενώ εμείς κοιμόμαστε. Μια τραπεζαρία μπορεί να είναι απλά χώρος φαγητού, όμως μπορεί επιπρόσθετα και να διαμορφώνει την αισθητική των γεύσεων, να βοηθά την απορρόφησή τους από τα γευστικά μας νεύρα και να ενισχύει το αίσθημα της απόλαυσης.
Το κέλυφος ενός κτιρίου μπορεί ν`αποτελείται από σίδερα, μπετόν, καλώδια, σωληνώσεις, όμως και κάτι παραπάνω που δεν έχει να κάνει με μετρήσιμα, απτά υλικά...

Η θεματική του Rudolf Arnheim εξετάζει τη δύναμη των οπτικών εντυπώσεων που δημιουργούνται από την αρχιτεκτονική από σκοπιά επιστημονική, φιλοσοφική, αισθητική και ψυχολογική. Ενα βιβλίο με φρέσκια ματιά, που δεν αναλώνεται κουραστικά σε επιστημονικούς όρους και μπορεί να κεντρίσει το ενδιαφέρον όχι μόνο των ειδικών αλλά και του γενικού αναγνώστη.

"Η οπτική εμπειρία της μετακίνησης αποτελεί πάντοτε ένα σχετικό ζήτημα. Μεταδίδεται μέσω της μετατόπισης σε σχέση με το περιβάλλον το οποίο χρησιμεύει ως πλαίσιο αναφοράς. Καθώς κινούμαστε, το ίδιο μας το σώμα ή το όχημα παραμένει οπτικά ακίνητο. Είναι μόνο η μετατόπιση των πραγμάτων γύρω μας που επιβεβαίώνει στα μάτια την κιναισθητική πληροφορία της μετακίνησης. Οταν πετά κανείς μέσα σε ομίχλη ή πυκνά σύννεφα, δεν αντιλαμβάνεται καμιά προέλαση και το ίδιο ισχύει όταν προχωρά μέσα στην αποπνικτική μονοτονία των διαδρόμων σε κτίρια γραφείων ή ξενοδοχεία. Το δίκτυο των δρόμων του Μανχάτταν που εκφράζεται από τις σειρές των ανώνυμων κτιρίων, κουράζει τον πεζό, γιατί πρέπει να προσθέσει στη μυϊκή του κόπωση και τη ψυχολογική προσπάθεια του να πείσει τον εαυτό του ότι προχωρά. Μια και η παρόρμηση αυτή δεν ενθαρρύνεται από το εξωτερικό περιβάλλον, πρέπει να παραχθεί εσωτερικά. Η ηττοπαθής ανία μετριάζεται όταν..." 217

"Ενας άλλος παράγοντας είναι το κατά πόσον τα κτίρια είναι ανοιχτά ή κλειστά. Με καθαρά ποσοτικούς όρους μπορεί κανείς να υπολογίσει πόσος εξωτερικός τοίχος είναι ανοιχτός και πόσος κλειστός... θα έπρεπε ν`αρχίσει έχοντας κατά νου ότι το κλειστόν ενός τοίχου ή μάζας εμποδίζει την προώθησή μας μέσω του χώρου. Το ανοικτόν κάνει το περιβάλλον προσβάσιμο στους ενοίκους του κτιρίου και τους εκθέτει σε διείσδυση από τα έξω... Ο τοίχος, ως διαχωριστικό στοιχείο του Εξω από το Μέσα, δημιουργεί μια απότομη αντιπαράθεση δύο κόσμων....ενώ αρχικά ανήκει στο έξω, μεταστρέφεται, ώστε να ανήκει στο μέσα. Η φαντασία μας πρέπει ν ακάνει ιδιαίτερη προσπάθεια για να αναλογιστεί ότι ο δυτικός τοίχος του εσωτερικού μια εκκλησίας δεν είναι παρά η πρόσοψή της ιδωμένη από πίσω. Τα ανοίγματα είναι οι ενδιάμεσοι μεταξύ των κόσμων που διαχωρίζονται από τα αρχιτεκτονικά φράγματα..." 314-315

Περιεχόμενα (ενδεικτικά):
Στοιχεία του χώρου

Κατακόρυφος και οριζόντια (Ασυμμετρικός χώρος, στην όραση αρέσει το κατακόρυφο, Οριζοντιότητα, Η δυναμική της κολόνας, Ο νους προσθέτει το νόημα...)

Το συμπαγές και το κενό (Τα κτίρια στο περίγυρό τους, Απεριόριστο φόντο, Η αλληλεπίδραση τψν χώρων, Ο δρόμος ως μορφή...Το μέσα και το έξω, Το κοίλο και το κυρτό...)

Το πως φαίνεται και το πως είναι (Αντιλαμβανόμενοι ένα στερεό...Η ανάγνωση της θέας σε βάθος, Το φάσμα των εικόνων, Το κτίριο καθώς γίνεται ορατό, Πλαγιότητα και βάθος)

Κινητικότητα(...Αξιοπρεπής ακινησία, Σκέπαστρο και λαγούμι...)

Τάξη και αταξία (Η αντίφαση είναι ελάττωμα...Επίπεδα πολυπλοκότητας, Αλληλεπίδραση σχημάτων, Το φάσμα των τάξεων...)

Σύμβολα μέσω της δυναμικής (Οπτικές ετικέτες....το τεχνούργημα στη φύση, Είναι γλυπτική;, Δυναμικές αναλογίες, Το ανοικτόν των κτιρίων...)

Εκφραση και λειτουργία (...Τι εκφράζουν τα αγγεία...Τα κτίρια διαπλάθουν τη συμπεριφορά; Πως οι ιδέες παίρνουν σχήμα, Ολες οι σκέψεις οικοδομούνται...)

Παράλληλο ανάγνωσμα: Gaston Bachelard, Η ποιητική του χώρου, εκδ. Χατζηνικολή, 1982,

http://www.idemployee.id.tue.nl/g.w.m.rauterberg/lecturenotes/JFS-lecture/leymarie-2001.pdf

http://www.bobolinkbooks.com/Arnheim/Chronology.html

http://www.davidbordwell.net/blog/?p=956

Εξαιρετικό το άρθρο του Αλέξη Σταμάτη για τη σχέση Λογοτεχνίας και Αρχιτεκτονικής:

http://www.vimaideon.gr//Article.aspx?d=20071102&nid=6462288&sn=%CE%9A%CE%A5%CE%A1%CE%99%CE%9F%20%CE%A4%CE%95%CE%A5%CE%A7%CE%9F%CE%A3&spid=1478

Giorgio de Chirico, Μystery and melancholy of a street, 1914

~Mindful~

2010-11-14T10:49:00.000-08:00

~Mindful~

Every day
I see or hear
something
that more or less

kills me
with delight,
that leaves me
like a needle

in the haystack
of light.
It was what I was born for -
to look, to listen,

to lose myself
inside this soft world -
to instruct myself
over and over

in joy,
and acclamation.
Nor am I talking
about the exceptional,

the fearful, the dreadful,
the very extravagant -
but of the ordinary,
the common, the very drab,

the daily presentations.
Oh, good scholar,
I say to myself,
how can you help

but grow wise
with such teachings
as these -
the untrimmable light

of the world,
the ocean's shine,
the prayers that are made
out of grass?

Mary Oliver , Why i wake early, Beacon Press ( 2004)

για να προγεύομαι το χώμα...

2010-11-03T01:59:00.000-07:00

"Ανάσκελα...
για ν`αποκτώ με τα άστρα αμεσότητα
Μπρούμητα...
για να προγεύομαι το χώμα

Αριστερό πλευρό για να ενισχύω τον εφιάλτη της καρδιάς
Απ`το δεξί, για να μιμούμαι διπλωμένο βρέφος

Ολες οι στάσεις ανθρώπου που έπεσε
Ολες οι εγγενώς ματαιωμένες στύσεις."

Από το βιβλίο του ΓΙΩΡΓΟΥ ΒΕΛΤΣΟΥ ~ "O απάνθρωπος"

Ο λωτός μέσα στη καρδιά

2010-11-02T09:13:00.000-07:00

"Αυτός που γνωρίζει τα τρία φωνήματα της συλλαβής ΩΜ
γνωρίζει Αυτό
που πάνω του ολόκληρο το σύμπαν έχει υφανθεί...

Όπως το άρωμα μέσα στο λουλούδι
το βούτυρο μέσα στο γάλα,
το λάδι μέσα στο σουσάμι,
και το χρυσάφι μέσα στο χρυσίτη,
ένας λωτός κρατιέται μέσα στη καρδιά:
σκυμένος προς τα κάτω
ορθώνει το κοτσάνι του και έχει ένα σημάδι στη βάση του:
στο μέσο του το πνεύμα ξεκουράζεται...

όταν λέγοντας "ΩΜ" ο οπαδός προφέρει το φωνήεν Α
ο λωτός ορθώνεται,
και εισχωρεί όταν προφέρεται το Υ
με το ρινικό Μ, το ΩΜ είναι ολόκληρο,
προεκτεινόμενο από την αντήχηση με τη μορφή του μισοφέγγαρου:
Κάτω από τη μορφή του καθαρού Λόγου
εκεί βρίσκεται το αόρατο βράχμαν....

Και όπως μια χελώνα μαζεύει μέσα της
τα χέρια της, τα πόδια, το κεφάλι της,
ο οπαδός έχοντας γεμίσει το σώμα του
με τη βοήθεια του εισπνευσμένου αέρα,
μαζεύει μέσα του τις αισθήσεις του.
....
ο εισπνεόμενος αέρας ανυψώνεται
και μένει ακίνητος στο κέντρο του σώματος
όπως η φλόγα μιας λάμπας.

Ο οπαδός τότε βρίσκεται μέσα στην έρημο
μέσα στην ειρήνη.
Εκεί θα βρεί τη βεβαιότητα
γιατί θα εκτιμήσει όλα τα πράγματα
με το μέτρο της ψυχής...."

Jean Varenne, Upanishad/ Ουπανισάντ του Γιόγκα, μετάφραση Γ. Τζαμαλούκας, Δωδώνη 1978

Le Chant des partisans / Motivé

2010-10-19T13:29:00.000-07:00

Μικρό δείγμα συμπαράστασης στους Γάλλους, που αυτές τις μέρες αντιστέκονται δυναμικά. Το τραγούδι αυτό ακούγεται συχνά στις διαδηλώσεις και τις πορείες, σε πολύ πιο έντονο ρυθμό και παλμό. Πίσω από το χαρούμενο τραγουδάκι υπάρχει ιστορία...

Το συγκρότημα Zebda από την Τουλούζη παραφράζει και προσαρμόζει στη σύγχρονη πραγματικότητα τα λόγια από το τραγούδι της γαλλικής αντίστασης κατά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο:

Το πρωτότυπο αντιστασιακό:
Ami entends-tu le vol noir des corbeaux sur nos plaines.
Ami entends-tu les cris sourds du pays qu'on enchaîne,
Ohé partisans ouvriers et paysans, c'est l'alarme !
Ce soir l'ennemi connaîtra le prix du sang et des larmes

Montez de la mine, descendez des collines, camarades.
Sortez de la paille les fusils, la mitraille, les grenades.
Ohé! les tueurs à la balle et au couteau tuez vite !
Ohé! Saboteurs attention à ton fardeau Dynamite !

C'est nous qui brisons les barreaux des prisons pour nos frères.
La haine à nos trousses et la faim qui nous pousse, la misère.
Il y a des pays où les gens au creux des lits font des rêves.
Ici, nous vois-tu, nous on marche et nous on tue, nous on crève

Ici, chacun sait ce qu'il veut, ce qu'il fait, quand il passe
Ami, si tu tombes, un ami sort de l'ombre à ta place.
Demain du sang noir séchera au grand soleil sur les routes.
Chantez compagnons, dans la nuit, la libertés nous écoute ...

Η διασκευή από τους Zebda :

Spécialement dédicacé à tous ceux qui sont motivés.
Spécialement dédicacé à tous ceux qui ont résisté, par le passé

Ami entends-tu le vol noir des corbeaux sur nos plaines
Ami entends-tu les cris sourds du pays qu'on enchaîne
Ohé, partisans ouvriers et paysans c'est l'alarme
Ce soir l'ennemi connaîtra le prix du sang et des larmes

Motivés, motivés. Il faut rester motivés !
Motivés, motivés. Il faut se motiver !
Motivés, motivés. Soyons motivés !

C'est nous qui brisons les barreaux des prisons pour nos frères
La haine à nos trousses et la faim qui nous pousse, la misère
Il est des pays où les gens au creux des lits font des rêves
Chantez compagnons, dans la nuit la liberté vous écoute

Ici chacun sait ce qu'il veut, ce qu'il fait quand il passe
Ami si tu tombes un ami sort de l'ombre à ta place
Ohé, partisans ouvriers et paysans c'est l'alarme
Ce soir l'ennemi connaîtra le prix du sang et des larmes

[Refrain]
On va rester motivé pour le face à face
On va rester motivé quand on les aura en face
On va rester motivé, on veut que ça se sache
On va rester motivé pour la lutte des classes
On va rester motivé contre les dégueulasses

Το γκρούπ έχει κι αυτό τη δική του ιστορία. Δημιουργήθηκε εικονικά το 1985 για τα γυρίσματα μιας ταινίας. Ξεκίνησε την πραγματική καριέρα του μετά το πέρας της ταινίας.
http://en.wikipedia.org/wiki/Zebda

http://fr.wikipedia.org/wiki/Chanson_r%C3%A9volutionnaire_ou_de_r%C3%A9sistance

http://www.cheminsdememoire.gouv.fr/page/affichegh.php?idGH=223&idLang=fr

http://www.radiochango.com/english/artists/Zebda.html

The bluest eye

2010-10-13T12:29:00.000-07:00

Τόνι Μόρισον, Γαλάζια μάτια, Νεφέλη 1995, Μετάφραση Κατερίνα Σχινά, 237 σελίδες / The bluest eye, 1970

Το μυθιστόρημα μοιράζεται στις τέσσερις εποχές - κύκλους.
Ξεκινά με μια μικρή αφήγηση δύο σελίδων που θυμίζει αναγνωστικό δημοτικού, ή παραμύθι. Εικονογραφείται με απλές πινελιές η ήρεμη κι ευτυχισμένη οικογενειακή ζωή. Όλα μοιάζουν ειδυλικά. Το τυπικό αμερικάνικο πρότυπο ευτυχίας. "Να το σπίτι. Είναι πράσινο και άσπρο. Εχει κόκκινη πόρτα. Είναι πολύ όμορφο. Να η οικογένεια. η μητέρα, ο πατέρας,. Ο ντικ και η Τζέην ζουν ευτυχισμένοι. Δείτε τη Τζέην. Εχει ένα κόκκινο φόρεμα. Θέλει να παίξει. ποιός θα παίξει με τη Τζέην; Δείτε τη γάτα. Κάνει νιάου. Ελα να παίξεις. Ελα να παίξεις με τη Τζέην...Δείτε τη μητέρα. Η μητέρα είναι πολύ καλή. Μητέρα θα παίξεις με τη Τζέην; Η μητέρα γελά. γέλα, μητέρα, γέλα. Δείτε το Πατέρα. Είναι ψηλός και δυνατός. πατέρα θα παίξεις με τη Τζέην;...Γαβ γαβ κάνει ο σκύλος. Θέλεις να παίξεις με τη Τζέην; Τρέξε σκυλάκι,τρέξε..."

Προς το τέλος, θυμίζει τον απομαγνητοφωνημένο λόγο ομιλούσας κούκλας που ο δίσκος της κολλάει: "Νατοσπίτιείναιπράσινοκαιάσπροάχεικοκκινηπόρταείναιπολύόμορφονακαιηοικογένειαημητέρα

οπατέραςοντικ καιηΤζέηνζουνστοπράσινοσπίτι....."

Μέρος αυτών των "τυπικών" φράσεων επαναλαμβάνεται σαν μότο στα κεφάλαια του βιβλίου που ακολουθούν. Σα να θέλει να ξορκίσει ή να τονίσει ειρωνικά την αντίθεση ανάμεσα στα πρότυπα της "λευκής" ευτυχίας και στην σκληρή πραγματικότητα που βιώνουν τα παιδιά στη "μαύρη" κοινότητα.

Πρόκειται για γνωστή αγαπημένη σειρά παιδικών βιβλίων, "Dick and Jane" :
http://en.wikipedia.org/wiki/Dick_and_Jane
http://www.pan-tex.net/usr/j/julie/ju25000.htm

Η κύρια ιστορία στα Γάλάζια Μάτια, που συνέχει τις επιμέρους ιστορίες του βιβλίου, είναι η ιστορία της Πέκολα, ενος μικρού μαύρου κοριτσιού που ποθεί ν`αποκτήσει γαλάζια μάτια, βιάζεται από τον πατέρα της, εγκυμονεί και χάνει τον καρπό αυτού του βιασμού. Στο τέλος περνά στη παραφροσύνη για να αντέξει ό,τι της συμβαίνει. Πιστεύει πως έχει επιτέλους αποκτήσει τα πολυπόθητα μπλε μάτια ενσαρκώνοντας τό πρότυπο ομορφιάς και αποδοχής της κοινωνίας, και μάλιστα ποθεί να έχει όχι απλά μπλε, αλλά τα πιο μπλέ μάτια του κόσμου.(Ο τίτλος του βιβλίου είναι The bluest eye και, κατά τη γνώμη μου, θα ήταν πιο σωστό να μεταφραστεί με ακρίβεια στα ελληνικά).

Παράλληλα, παρακολουθούμε τους ανθρώπους της γειτονιάς, την ζωή των γονιών της, μικρά και σημαντικά γεγονότα που συμβαίνουν γύρω της, στο άμεσο περιβάλλον. Ανθρώπινους τύπους και κοινωνικά στρώματα , ανήλικους και ενήλικους, μαύρους, αλλά και κάποιους λευκούς, γυναίκες και άντρες...

Θέματα που θίγονται: Η θέση των μαύρων, ο ρατσισμός, έκδηλος ή κρυφός. Η αιμομιξία, η παιδικότητα με όλη την ευαισθησία και την σκληράδα της. Τα πρότυπα ευτυχίας. Tα πρότυπα ομορφιάς. Η εξαθλίωση και πως αυτή μπορεί να δηλητηριάσει και την πιο μικρή δυνατότητα ευτυχίας ή ομορφιάς. H αγάπη. Η θέση της γυναίκας, που πέφτει θύμα εκμετάλλευσης τόσο από λευκούς όσο και από μαύρους. Η συγγραφέας, γυναίκα και μαύρη η ίδια, ήταν από τις πρώτες συγγραφείς που τόλμησε να γράψει και να εκδόσει βιβλία μέσα από μη-λευκή οπτική.

Η πλοκή είναι όμορφα δουλεμένη. Οι φωνές των ηρώων της ακούγονται αβίαστες, φυσικές. Οι αναδρομές δεν κουράζουν, το αντίθετο, φωτίζουν σταδιακά την αλήθεια. Η γλώσσα και το ύφος γίνονται τόπους τόπους τόσο ποιητικά! Τόσο η μορφή όσο και το περιεχόμενο αυτού του βιβλίου με άγγιξαν βαθύτατα.

σελ.55, "Σε παρακλώ θεέ μου, ψιθύρισε μέσα στην παλάμη του χεριού της. Σε παρακλώ κάνε να εξαφανιστώ. Εκλεισε σχιχτά τα βλέφαρά της. Μικρά κομματάκια απ`το σώμα της διαλύονταν. Τώρα αργά, τώρα απότομα. Ξανά αργά. Τα δάχτυλά της έφευγαν, ένα ένα, ύστερα τα μπράτσα της εξαφανίστηκαν ως τον ώμο. Τώρα τα πόδια της. Ωραία ήταν. Οι γάμπες ολόκληρες, αμέσως. Ήταν πιο δύσκολο με τα μπούτια. Έπρεπε να μείνει πραγματικά ακίνητη και να σμπρώξει. Το στομάχι της αντιστεκόταν, αλλά τελικά έφυγε κι αυτό. Ύστερα το στήθος, ο λαιμός της και το πρόσωπό της ήταν δύσκολο. Έγινε, έγινε σχεδόν. Μόνο τα σφιχτοκλεισμένα μάτια της είχαν μείνει. Αυτά έμεναν πάντα. Όσο και να προσπαθούσε, ποτέ δεν μπορούσε να κάνει τα μάτια της να εξαφανιστούν. Τι κατάφερνε λοιπόν; Αυτά ήταν το παν. Όλα ήταν εκεί, μέσα τους. Όλες εκείνες οι εικόνες, όλα εκείνα τα πρόσωπα.... "

σελ. 73. Στο πρόσωπο του μπαμπά μου βλέπει κάποιος τις εποχές να έρχονατι και να φεύγουν. ο χειμώνας το καταλαμβάνει και εγκαθίσταται στις γραμμές του. Τα μάτια του γίνονται χιονοστιβάδες, που απειλούν με κατολίσθηση, τα φρύδια του καμπυλώνουν, σαν τα μαύρα κλαδιά των ξερών δέντρων. Το δέρμα παίρνει το χλωμό, μελαγχολικό κίτρινο του χειμωνιάτικου ήλιου. Για σαγόνι έχει τις άκρες ενός χιονισμένου αγρού, διάστικτου από τα ξερά απομεινάρια των θερισμένων ζαχαροκάλαμων. Το μεγάλο του μέτωπο είναι η παγωμένη καμπύλη της Ηρι (λίμνη)- κρύβει ρεύματα ψυχρών σκέψεων, που στροβιλίζονται τρελά μέσα στο σκοτάδι. Εξολοθρευτής λύκων και κυνηγός γερακιών μαζί..."

''Γαλάζια µάτια. Καινούργια, γαλάζια µάτια, είπε. Σα ν' αγόραζε παπούτσια. «Θα ήθελα ένα ζευγάρι καινούργια γαλάζια µάτια». Πρέπει να Σου τα ζητούσε πολύ καιρό Κύριε και δεν της είχες απαντήσει. Γι’ αυτό κι εγώ έκανα εκείνο που Εσύ δεν έκανες, δεν θα µπορούσες, δεν θα ήθελες να κάνεις: κοίταξα αυτό το άσχηµο µαύρο κοριτσάκι και το αγάπησα. Έπαιξα το ρόλο Σου. Και ήταν µια πολύ καλή παράσταση! Εγώ, εγώ προκάλεσα ένα θαύµα. Της έδωσα τα µάτια. Της έδωσα τα γαλάζια, γαλάζια, δυο γαλάζια µάτια. Μπλε κοβαλτίου. Μια λωρίδα παρµένη απ' ευθείας από το δικό Σου γαλάζιο ουρανό. Kανένας άλλος δεν θα δει τα γαλάζια της µάτια. Μόνο εκείνη. Και θα ζήσει ευτυχισµένη...''

Η μεταφράστρια Κατερίνα Σχινά λέει:

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_652070_28/08/2005_154487

"...ο τρόπος της γραφής ήταν τέτοιος που πολλές φορές με οδηγούσε σε παρανοήσεις. Η Μόρισον γράφει ελλειπτικά. Ξετυλίγει την ιστορία μέσα από συνεχείς αναδρομές, συνειρμούς, εσωτερικούς μονολόγους. Επίσης είναι αρκετά δύσκολος ο τόνος και το ύφος, μοιάζει πολύ η λογοτεχνική σύνθεση με ένα μουσικό κομμάτι της τζαζ. Εκεί η ορχήστρα μάς δίνει το θέμα συνήθως παιγμένο από όλα τα όργανα μαζί, και μετά το καθένα διαφοροποιείται. Στη Μόρισον μας δίνεται το θέμα και ύστερα μία μία οι φωνές των αφηγητών ξετυλίγουν την ιστορία τους. Επίσης στο ύφος υπάρχει μία μουσική αναλογία: όπως έχουμε στην τζαζ κάποια πολύ μικρά κομμάτια επαναλαμβανόμενου χαρακτήρα, έτσι και στην Μόρισον έχουμε επωδούς. Για να αποδώσω αυτά, με βοήθησε ίσως ότι ήξερα μουσική."

Από συνέντευξη της Τόνι Μόρισον στην Cloe Wofford:
http://www.en.utexas.edu/amlit/amlitprivate/texts/morrison1.html
(Copyright 1997 The New York Times Company) :

"I started around 13. That was the work that wasavailable: to go to a woman's house after school andclean for three or four hours. The normal teen-age jobswere not available. Housework always was. It wasn'tuninteresting. You got to work these gadgets that Inever had at home: vacuum cleaners. Some of the peoplewere nice. Some were terrible. Years later, I used someof what I observed in my fiction. In "The Bluest Eye,"Pauline lived in this dump and hated everything in it.And then she worked for the Fishers, who had thisbeautiful house, and she loved it. She got a lot ofrespect as their maid that she didn't get anywhere else.If she went to the grocery store as a black woman fromthat little house and said, "I don't want this meat,"she would not be heard. But if she went in as arepresentative of these white people and said, "This isnot good enough," they'd pay attention..... "

"When I began, there was just one thing thatI wanted to write about, which was the true devastationof racism on the most vulnerable, the most helpless unitin the society -- a black female and a child. I wantedto write about what it was like to be the subject ofracism. It had a specificity that was damaging. And ifthere was no support system in the community and in thefamily, it could cause spiritual death, self-loathing,terrible things.Once I did that, I wanted to write another book. By the time I wrote the third one, I began to think in terms ofwhat had gone on before -- whether my territory wasdifferent. I felt what I was doing was so unique that Ididn't think a man could possibly understand what thelittle girl in "The Bluest Eye" was feeling. I did not think a white person could describe it. So I thought Iwas telling a tale untold......."

"Q: There's a lot of sexual violation in your fiction.Why?

A: Because when I began to write, it was anunmentionable. It is so dangerous, it is so awful, sowicked, that I think in connection with vulnerable blackwomen it was never talked about. I wanted to write booksthat ran the whole gamut of women's sexual experiences.I didn't like the imposition that had been placed onblack women's sexuality in literature. They were eithermothers, mammies or whores. And they were not vulnerablepeople. They were not people who were supposed to enjoysex, either. That was forbidden in literature -- toenjoy your body, be in your body, defend your body...."

Κοιτάξτε τα μάτια της και προσέξτε τη χροιά της φωνής της, για το A Mercy:
http://www.oprah.com/oprahsbookclub/Toni-Morrison-Discusses-Her-Novel-A-Mercy

Η σελίδα των εκδόσεων Νεφέλη για την Τόνι Μόρισον:

http://www.nnet.gr/morrison/morrisonindex.htm?morrisonPages/morr-paradise.htm~morrisonmain

Ο Άλλος εν λόγω, Εβραίοι στη Σύγχρονη Ελληνική Λογοτεχνία

2010-10-03T01:40:00.000-07:00

Ομάδα για την Μελέτη της Ιστορίας των Εβραίων της Ελλάδας
http://histjews.blogspot.com/

H Oμάδα για την Μελέτη της Ιστορίας των Εβραίων και το Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών πραγματοποίησε μια πολύ ενδιαφέρουσα διημερίδα στη Θεσσαλονίκη, στις 1 και 2 Οκτωβρίου, "Ο Άλλος εν Λόγω : Εβραίοι στη Σύγχρονη Ελληνική Λογοτεχνία". Λογοτέχνες, κριτικοί και ιστορικοί συζήτησαν πάνω στο θέμα της εικόνας των Εβραίων στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνική παραγωγή.

Το πρόγραμμα:
Ολοκαύτωμα, Εβραιοφοβία και αντισημιτισμός: λογοτεχνικές αποτυπώσεις
-Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου: Το Ολοκαύτωμα στην ελληνική πεζογραφία στις αρχές του 21ου αιώνα
-Γιάννης Παπαθεοδώρου: Η Νύχτα της Τιμωρίας. Εβραιοφοβία και λαϊκές τελετουργίες στο μυθιστόρημα της Ρέας Γαλανάκη «Φωτιές του Ιούδα, στάχτες του Οιδίποδα»
-Μίλτος Πεχλιβάνος: Η «Νεκρή Ευρώπη» του Χρήστου Τσιόλκα και ο αντισημιτισμός

Λογοτεχνικές παραγωγές του εβραϊκού εαυτού
-Σταύρος Ζουμπουλάκης: Η εβραϊκή ταυτότητα στο έργο του Μισέλ Φάις
-Βενετία Αποστολίδου: Οι Εβραίοι στο έργο του Νίκου Μπακόλα
-Από τη μεριά του συγγραφέα: Η βάσανος της γραφής και η γραφή της βασάνου Ρέα Γαλανάκη, Νίκος Δαββέτας, Μισέλ Φάις

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσες οι απόψεις που ακούστηκαν και γόνιμος ο διάλογος τόσο ανάμεσα στους τρεις λογοτέχνες (Δαββέτας, Γαλανάκη, Φάις) όσο και μέσα από τις ερωτήσεις του κοινού. Κρατώ ιδιαίτερα , την "παθιασμένη" παρουσίαση που έκανε ο Μ. Πεχλιβάνος στο προκλητικά αιρετικό βιβλίο του ελληνοαυστραλού Χ. Τσιόλκα "Η νεκρή Ευρώπη", (έχω την αίσθηση ότι ακόμη κι αν διαβάσω το βιβλίο, η παρουσίαση αυτή θα είναι πιο έντονη στο μυαλό μου απ`ότι το ίδιο το βιβλίο), την διαφορά ανάμεσα στις έννοιες αντισημητισμός και εβραιοφοβία, την σχέση ανάμεσα στην ιστορία και τη λογοτεχνία (και οι τρείς λογοτέχνες έχουν δουλέψει αρκετά με αρχεία και πηγές), την σημασία της "ασήμαντης" λεπτομέρειας στον λογοτεχνικό λόγο...

Ιδιαίτερη αίσθηση μου έκαναν επίσης η ευθύτητα, ο δυναμισμός και η ακριβόλογη αυθόρμητη-ευστροφία της Ρέας Γαλανάκη, η ποιητικά εναγώνια "κατάθεση" των ενυπνίων του Μισέλ Φάις.

Η Κυρία και ο Μονόκερος

2010-09-28T02:56:00.000-07:00

Τρέισυ Σεβαλιέ, Η Κυρία και ο Μονόκερος, Ωκεανίδα 2005, Μετάφραση Μ. Αγγελίδου / Tracy Chevalier, The Lady and the Unicorn, 2003

"Ωρες ώρες τον ένιωθα στραμμένο προς το μέρος μου. Αν το βλέμμα είναι σαν κλωστή τεντωμένη ανάμεσα σε δυο ξύλα του αργαλειού, εγώ ένιωθα το δικό του βλέμμα σφιχτό, στέρεο..." σελ.291

Η συγκυρία ήταν άσχημη. Ήθελα απεγνωσμένα να ξεχάσω ό,τι γινόταν γύρω μου, πρόσωπα και γεγονότα και δυσκολίες. Ήθελα να χάσω τον χρόνο κάτω από τα πόδια μου, κι αυτό το βιβλίο τα κατάφερε, με έμπασε στον υπέροχο κόσμο του. Ξεκίνησα να το διαβάζω λόγω της εμμονής μου για τη συγκεκριμένη σειρά ταπισερί. Καθώς προχωρούσα την ανάγνωση, θυμόμουν τις ατέλειωρες ώρες που είχα περασει στην ιδιαίτερη αίθουσα του μουσείου Cluny (Musée National du Moyen Âge) , όπου φυλάσσονται οι έξι ταπισερί του συνόλου η "Κυρία και ο Μονόκερος". Ο φωτισμός είναι ιδιαίτερα χαμηλός και μοιάζει να βγαίνει και να διαχέεται μέσα από τις κλωστές και τα χρώματα, μέσα από αυτούς τους κλειστούς μικρούς κόσμους, κήποι σαν παραμύθια σε συνεχή αφήγηση. Αυτάρκη αινίγματα. Κάθε μια ταπισερί συμβολίζει και μια από τις πέντε αισθήσεις ενώ η έκτη φέρει την επιγραφή "à mon seul désir", ...οι μονόκεροι, οι κυρίες, ο καθρέφτης, η σκηνή, τα ζώα, τα mille fleurs...κλειδιά για την άναγνωση...Από την ανάγνωση του βιβλίου περνούσα στην ανάγνωση των ταπισερί και πάλι πίσω...

"Ο αργαλειός ήταν κι αυτός καθαρός, άδειος, έτοιμος να δεχτεί το καινούργιο στημόνι. Το ξύλο του έτριζε πότε πότε. Τέτοιες ώρες μου θυμίζει άλογο που κουνιέται σιγανά στο παχνί του να ξεμουδιάσει" σελ. 120

Πρόκειται λοιπόν για ένα όμορφα φτιαγμένο μυθιστόρημα εποχής που έχει σαν κεντρικό θέμα τη δημιουργία της γνωστής σειράς ταπισερί "Ή Κυρία και ο Μονόκερος" . Γύρω απ`αυτήν περιστροφικά σαν γαϊτανάκι μπλέκονται: τα μέλη της οικογένειας Λε Βιστ, που έκαναν την παραγγελία, ο ζωγράφος που την σχεδίασε, εδώ του δίνεται το όνομα Νικολά ντεζ Ινοσέν, η οικογενειακή συντεχνία υφαντουργών που την δημιούργησε στις Βρυξέλλες. Ακολουθούμε βήμα βήμα τις κλωστές της ύφανσης όχι μόνο των ταπισερί αλλά και των ψυχογραμμάτων των προσώπων, των σχέσεων μεταξύ τους, των κοινωνικών ρόλων και συμβάσεων της εποχής. Μια αριστοτεχνική ενορχήστρωση.

Το κάθε πρόσωπο έχει όσο χρόνο του χρειάζεται για να μιλήσει. Η οπτική αλλάζει σε κάθε κεφάλαιο κι ακούμε ως το τέλος τη φωνή όλων των ηρώων να μας δίνουν τη δική τους εκδοχή και τις δικές τους σκέψεις για ό,τι συμβαίνει γύρω τους. Ακούμε τον ψίθυρο της σκέψης τους, τα λόγια που δεν εκστομίζουν, τις επιθυμίες που δεν φανερώνουν στους άλλους.

Το χρονικό πλαίσο είναι πολύ συγκεκριμένο, 1490-1492, και δίνεται με ημερομηνίες και ορόσημα γιορτών στην αρχή κάθε κεφαλαίου.

"Οι ταπισερί δεν είναι πίνακες, είπα. Ζωγράφοι που δεν έχουν δουλέψει ποτέ για ταπισερί, δεν το καταλαβαίνουν αυτό. Νομίζουν πως ό,τι κι αν ζωγραφίσουν, μπορεί απλά να γίνει πιο μεγάλο και να το πάρουν οι υφαντουργοί να το υφάνουν όπως είναι, Αλλά όταν κοιτάζεις μια ταπισερί, δεν είναι το ίδιο όπως όταν κοιτάζεις έναν πίνακα. Ο πίνακας είναι συνήθως μικρότερος και μπορείς να τον δεις ολόκληρο με μια ματιά. Δεν πας να κολλήσεις απάνω του, στέκεις ένα-δυο βήματα πιο πίσω, όπως όταν έχεις απέναντί σου παπά ή δάσκαλο. Με την ταπισερί είν`αλλιώς. Κάθεσαι πλάι της, την πλησιάζεις σα να`τανε φίλος, δικός σου άνθρωπος. Βλέπεις λοιπόν ένα κομμάτι της μόνο -κι όχι πάντα το πιο σπουδαίο. Γι`αυτό και κανένα μέρος της δεν πρέπει να ξεχωρίζει από τ`άλλα, μόνο πρέπει να ταιριάζουν όλα και να δένουν αρμονικά μεταξύ τους, έτσι που το μάτι να ευχαριστιέται όπου κι αν πέφτει. Αυτά τα σχέδια τα δικά σου δεν είνια έτσι φτιαγμένα. Το φόντο με τα millefleurs θα βοηθήσει, αλλά και πάλι χρειαστεί να κάνουμε αλλαγές." σελ.135

Η τυφλή κόρη του υφαντουργού μιλά... "Τα μάτια μου είναι δυό πραγματάκια στο πρόσωπό μου...σαν το σαγόνι μου που μασάει, σαν τα ρουθούνια μου που πεταρίζουν. Εχω άλλους τρόπους να μαθαίνω, να καταλαβαίνω ό,τι είναι γύρω μου. Ξέρω, ας πούμε, τις ταπισερί που δουλεύω. Νιώθω κάθε κλωστή, κάθε νήμα, κάθε κομπάκι του μαλλιού. Μπορώ με τα δάχτυλα ν`ακολουθήσω τις γραμμές των λουλουδιών στο φόντο, μπορώ να βρώ μια μια τις βελονιές που έχω κεντήσει στα πίσω πόδια ενός σκύλου, στο αυτί ενός λαγού...Νιώθω τα χρώματα. Το κόκκινο είναι λείο σαν μετάξι, το κίτρινο πιο τραχύ, το γαλάζιο χαϊδεύει σαν βελούδο το δέρμα. Τα ξεχωρίζω με την αφή τα χρώματα. Κάτω από τα δάχτυλά μου απλώνεται σαν χάρτης η ταπισερί." σελ.145

Βγαίνοντας στο τέλος από κει μέσα, τις σελίδες του βιβλίου και τις υφάνσεις των ταπισερί, είχα ανάγκη από ένα ποτήρι κόκκινο κρασί, ή μήπως καλύτερα μια μπίρα δυνατή, όπως έκαναν οι υφαντουργοί για να γιορτάσουν την ολοκλήρωση του υφαντού τους...

Άλλα έργα της Τρέισυ Σεβαλιέ είναι: Το κορίτσι με το σκουλαρίκι, The virgin Bleu, Falling Angels

Το εξαιρετικό site του μουσείου Cluny και η ερμηνεία που προσφέρει για τις ταπισερί:
http://www.musee-moyenage.fr/homes/home_id20393_u1l2.htm

Πολύ ωραία παρουσίαση του βιβλίου και των ταπισερί εδώ:

quartier libre: http://bougepas.blogspot.com/search/label/tapisseries

Ξαποσταίνοντας στον βραχόκηπο του Καζαντζάκη...

2010-08-19T00:35:00.000-07:00

"Προχωρούσα μέσα σ`ένα κήπο...πέρασα κάτω από μια σιντοϊκή πύλη...έφτασα στα σκαλοπάτια του παμπάλαιου ναού...Μήτε ένα άγαλμα, μήτε μια εικόνα...τίποτα άλλο παρά ένα μεγάλο μπρούντζινο αγγείο, γεμάτο καθάριο νερό. Τα σύννεφα περνούν από πάνω, και τα βλέπεις να καθρεφτίζονται στο διάφανο νερό. Εσκυψα και κοίταξα το πρόσωπό μου να πλέει εκεί μέσα σαν ίσκιος. Ενα φύλλο έπεσε από ένα δέντρο και πήρε ν`αρμενίζει πάνω στο πρόσωπό μου. Ενα αγεράκι φύσηξε, και το νερό κατσάρωσε όλο ρίγος...Η ψυχή μου είναι γεμάτη από λαγαρό νερό όπως αυτό το μπρούντζινο αγγείο στο κατώφλι του σιντοϊκού ναού. Ερωτες, ιδέες, τρομερά ψυχανεμίσματα, περνούν από πάνω της σαν κούφια σύννεφα ή μαραμένα φύλλα...."

Μετά το ταξίδι του στην Απω Ανατολή το 1935, ο Καζαντζάκης έγραψε τον Βραχόκηπο στα γαλλικά "Le jardin des rochers". Η πρώτη σκέψη του για τον τίτλο ήταν: "La double Marche"- Η Διπλή Πορεία, γιατί πράγματι, σε όλα τα ταξίδια του, η πορεία, η εξερεύνηση, η περιήγηση ήταν δυοειδής, εσωτερική και εξωτερική, στην επιφάνεια και τον βυθό των πραγμάτων, στον πυρήνα και την περιφέρεια, φυγή κι επιστροφή. Στο μυαλό μου η φράση του Ελύτη "εσωτερική βραδυπορεία" και η "εναντιοδρομία" του Παπαδίτσα. Σύμφωνα με τον Πρεβελάκη, σχεδίαζε να καταγράψει τα διάφορα επίπεδα, τους αναβαθμούς και τα στάσιμα της Πορείας σε κάποια μελλοντικά έργα με τους χαρακτηριστούς τίτλους: "Monastère des rochers" "école des rochers" "Rochers"...διαδοχικά σκαλοπάτια μια "ασκητικής" μέχρι την πλήρη αφαίρεση. Το βιβλίο συνοδεύει και συνοδεύεται από την "Ασκητική"(το πνευματικό μανιφέστο του συγγραφέα) και το "Ταξιδεύοντας Κίνα-Ιαπωνία".

Παρά τις επαναλήψεις και τις επανερχόμενες εμμονές του Καζαντζάκη, πράγμα που πιθανόν να κουράζει κάποιους, ο Βραχόκηπος, διακρίνεται για την μαστοριά του λόγου, την δύναμη της εικονοποιίας, την βαθύτητα και την διεισδυτικότητα της σκέψης, την ποιητική αναψηλάφιση των εξωτερικών και εσωτερικών εμπειριών, τηνπροσπάθεια να διακρίνει και να κατανοήσει, πέρα από την ταξιδιωτική και τουριστική αναπαράσταση του ξένου τόπου και της ξένης φυλής, την ουσία αυτής της διαφορετικότητας. Κάποιες φορές ξαφνιάζει...

"Το ταξίδι είχε δώσει τον καρπό του: ένα κόκκινο μήλο γεμάτο στάχτη, και το αγαπούσα. Ηταν ακριβώς όπως το είχα από μακρόν ποθήσει. Το κρατούσα θωπευτικά στο χέρι μου όπως ο θεός στα βυζαντικά κονίσματα κρατά τη κόκκινη σφαίρα, τη γη..."

"Αν σκίσεις την καρδιά μου

θα βρείς τις τρείς χορδές του σαμισέν

σπασμένες"

"Το πρώτο κύμα που σε κυριεύει αντικρύζοντας το Βούδα τούτον, είναι η χαρά που νιώθει ο κολυμβητής όταν σμίγει απλωτά τα χέρια, τεντώνει τα αντικνήμια, ζυγιάζεται μιαν αστραπή στ`ακροδάχτυλα και ρίχνεται στη θάλασσα..."

Νίκου Καζαντζάκη, Ο βραχόκηπος (1936), Μετάφραση Π.Πρεβελάκης (1959-1960) από το γαλλικό πρωτότυπο Le jardin des rochers.

2010-06-18T01:19:00.000-07:00

Κεράσια / Μετρήσιμη μονάδα θέρους
Μικροί στρόγγυλοι καρποί ευεξίας

Δροσίζουνε τα μάτια και τη γεύση

Το τραγανό τους σχήμα δονείται στην ένταση του κόκκινου

Το σώμα του καλοκαιριού διαθλάται στην κερασένια σάρκα

Ο λογισμός ολοκαρπώνεται σε άνωση και διαστολή

Ο βίος ευκολύνεται~~~

Στρατής Βογιατζής, Εσωτερικός κόσμος, μαστιχοχώρια, η έκθεση και το βιβλίο

2010-06-10T04:12:00.000-07:00

Στα πλαίσια της Photobiennale/Φωτοσυγκυρία Θεσσαλονίκης με θέμα: Τόπος, επισκέφτηκα την έκθεση του Στρατή Βογιατζή για τα σπίτια στα μαστιχοχώρια της Χίου. Το στήσιμο της έκθεσης και η επιλογή του χώρου ήταν πολύ πετυχημένα. Οι φωτογραφίες κολλούσαν σαν δεύτερο δέρμα στους φθαρμενους τοίχους ενός παλιού Χαμάμ,(Λουτρά Παράδεισος, Bey Hamam ( en.wikipedia.org/wiki/Bey_Hamam ), συνομιλούσαν με την ηχώ των θόλων, με τα μισοσβυσμένα μοτίβα, την ιστορία τόσων χρόνων, την μνήμη του νερού...

Ο χώρος αναδείκνυε τις φωτογραφίες και το αντίστροφο...

Στο τέλος της έκθεσης, παρακολουθώ το καλογυρισμένο video κι ακούω τον ίδιο τον φωτογράφο να μιλά για την δουλειά του, το σκεπτικό, τον χρόνο που του πήρε, τους ανθρώπους που συνάντησε, το πως οι εσωτερικοί αυτοί χώροι που κρατούσαν την αισθητική και την μνήμη μιας εποχής κι ενός τρόπου ζωής του υπέδειξαν τον τρόπο που έπρεπε να τους προσεγγίσει...

Οι φωτογραφίες μοιάζουν με πίνακες ζωγραφικούς, που κρύβουν στην φαινομενική τους στατικότητα απίστευτη δυναμική, ενέργεια και συναίσθημα. Δωμάτια-πυρήνες που περικλείουν σιωπές ,ψίθυρους, αρώματα, πνοές, απόηχους... κόγχες μνήμης. Η απουσία ανθρώπινης μορφής δεν αποκλείει την διάχυτη Παρουσία μέσα από τα αντικείμενα και τα χέρια που τα διάλεξαν και τα χησιμοποίησαν, τα έπιπλα και τα σώματα που άφησαν το αποτύπωμά τους πάνω τους, την διάταξη τους, την φθορά τους...

Η απόκτηση του λευκώματος ήταν φυσικά το επόμενο βήμα. Η απόλαυση συνεχίζεται στο σπίτι μου, καθώς ξεφυλίζω το βιβλίο, ξεπηδούν και θροΐζουν εικόνες, λεπτομέρειες, ήχοι, μυρωδιές, αποχρώσεις, σκιές, υφές.... Στο βιβλίο παρατίθεται εισαγωγή του Γιώργου Πίττα, πρόλογος του Δήμου Αβδελιώδη και σημείωμα του φωτογράφου . Οτι καλύτερο έχω δεί και διαβάσει τον τελευταίο καιρό.

"Εισχωρώντας στο εσωτερικό των Ματσιχοχωρίων διείσδυσα σε ένα κόσμο όπου η απλότητα και η παράδοση σφιχταγκαλιασμένες κατά τη διάρκεια τόσων χρόνων έχουν μπολιάσει την εσωτερικότητα κάθε σπιτιού και έχουν αφήσει το αποτύπωμά τους στα θεμέλια κάθε δωματίου..."

Στρατής Βογιατζής, Εσωτερικός κόσμος, μαστιχοχώρια, εκδ. seppuku, Θεσσαλονίκη 2009.
*
Εξαιρετικό το site του φωτογράφου εδώ:
http://www.stratisvogiatzis.com/projects/inner-world

Εκείνο ακριβώς το μπλε

2010-06-06T09:10:00.000-07:00

Anna Seghers, Εκείνο ακριβώς το μπλε, μτφρ.Γιώργου Δεπάστα, εκδόσεις Αγρα, 2002, σελίδες 131, (Das wirkliche blau, 1967), Επίμετρο της Hélène Roussel + Αναλυτικό Χρονολόγιο.

Ένα χαμηλόφωνο παραμύθι με δοκιμασίες, ένα ταξίδι αναζήτησης που αποδεικνύει την "Δύναμη των αδυνάτων".

«Αγαπούσε το μπλέ του σαν να ήταν το πεπρωμένο του. Και χωρίς αμφιβολία ήταν το πεπρωμένο του. Επρεπε να το ανακαλύψει. Στο τέλος βρίσκει κανείς αυτό που του ανήκει». 29

Στο πρώτο μέρος του βιβλίου παρακολουθούμε την ήρεμη και φτωχική ζωή του Μεξικανού αγγειοπλάστη Μπενίτο, ο οποίος, μαζί με τη γυναίκα του Λουίζα και τα παιδιά του, επιβιώνει πουλώντας στο παζάρι της γειτονικής πόλης τα κεραμικά του. Κάθε αγγειοπλάστης χρησιμοποιεί ένα συγκεκριμένο χρώμα, κι ο Μπενίτο χρησιμοποιεί ένα πολύ ιδιαίτερο μπλέ που δίνει χαρακτήρα κι ομορφιά στα κεραμικά του κι έχει φανατικούς πελάτες που μοιάζει να σαγηνεύονται από την ιδιαίτερη ποιότητα και την ένταση του συγκεκριμένου μπλέ.
Η ζωή της οικογένειας και η ήρεμη ροή των πραγμάτων αναταράσσεται από ένα γεγονός. Υπάρχει πόλεμος στην Ευρώπη(β`παγκόσμιος) και η εισαγωγή του συγκεκριμένου μπλε από την γερμανική εταιρεία που το παράγει είναι αδύνατη. {Εμεση αναφορά στο μεγάλο φαρμακευτικό τραστ IG-Farben, της οποίας η θυγατρική Hochst παράγει το μπλέ χρώμα. Αυτό το τραστ διαλύθηκε από τους Συμμάχους το 1945 επειδή είχε λάβει μέρος στον αφανισμό των κρατουμένων, καθώς τους εκμεταλευόταν αδίστακτα ως χέρια εργασίας στα εργοστάσιά του που βρίσκονταν κοντά στα στρατόπεδα θανάτου}(σημείωση στο επίμετρο).

Ο Μπενίτο αδυνατεί να καταλάβει ακριβώς, πως γίνεται, ένας πόλεμος στην άλλη μεριά του πλανήτη να επηρεάζει με τέτοιον τρόπο την δική του καθημερινότητα και την επιβίωση της οικογένειας του, καθώς, χωρίς το μπλέ χρώμα θα χάσει όλους του τους πελάτες που τον προτιμάνε ακριβώς γι`αυτό.

Η έλλειψη του μπλε μπορούμε να πούμε ότι σημαίνει: α)ακύρωση της καλλιτεχνικής ιδιότητας και της ικανότητας για έκφραση μέσα από την πρώτη ύλη. β) ακύρωση της ιδιότητας του αγειοπλάστη και κατά συνέπεια της δυνατότητας επιβίωσης μέσα από την πώληση του προϊόντος που παράγει γ) ακύρωση της προσωπικής ευχαρίστησης μέσα από την ενατένιση της ενέργειας αυτού του τόσο ιδιαίτερου μπλε, δ) ακύρωση της ευχαρίστης να παράγει ένα έργο που εκτός από χρηστικό αντικείμενο ευχαριστεί τους άλλους και τους επηρεάζει αισθητικά και ψυχικά ακόμη κι αν δεν μπορούν να το εκφράσουν.

Μετά από παρότρυσνη της θείας Εουσέμπια ξεκινά ένα μακρύ ταξίδι σε αναζήτηση ενός μακρινού ξαδέρφου, του σακάτη Ρουμπέν, ο οποίος χρησιμοποιώντας λαθραία τα περισσεύματα από τις πέτρες ενός μεταλλείου, κατάφερε να βγάλει σε σκόνη αυτό το μαγικό μπλέ.

Παρακολουθούμε κατά πόδας τις περιπέτειες και τις δοκιμασίες του Μπενίτο. Πως ένας φτωχός, αγράμματος, απλοϊκός αγγειοπλάστης που δεν είχε βγεί από τα στενά σύνορα της οικογένειας, του σπιτιού του και της πόλης του καταφέρνει καλύψει μια τόσο μεγάλη απόσταση, να γνωρίσει άγνωστες περιοχές, νοοτροπίες και τρόπους ζωής, να συγχρωτιστεί με αγνώστους και να τους κερδίσει, να δουλέψει περιστασιακά, να δοκιμάσει το ποτό, την υποψία ότι θα μπορούσε να κάνει μια διαφορετική ζωή κάπου αλλού. Πως καταφέρνει με τα πενιχρά του μέσα να φτάσει στον στόχο του και να κερδίσει το μπλέ των ονείρων του.

Ένα ταξίδι «Ανοικείωσης» με στόχο την Οικειοποίηση {εκ νέου , και με τις δικές του δυνάμεις}του ποθητού μπλέ και της δυνατότητας να ορίζει την ζωή του και το πεπρωμένο του. Στο τέλος επανέρχεται η αρχική τάξη, όμως ο ήρωας είναι διπλά κερδισμένος γιατί διαθέτει πλέον, όχι μόνο το μπλε, αλλά και τον πλούτο του ταξιδιού, των εμπειριών και την ορμή της προσπάθειας.

Δεν είναι μόνο θέμα επιβίωσης. Είναι θέμα αισθητικής και σαγήνης, η αναζήτηση του ωραίου, της ποιότητας, του υψηλού στην καθημερινή ζωή. Είναι θέμα του να ξεπερνάς τα στεγανά και τα στενά όρια της γνωστής ζωής σου, ν`αφήσεις για λίγο την ζεστασιά του οικείου και του καθημερινού για να κρατήσεις στα χέρια σου το πολυπόθητο λάφυρο, να υψωθείς πάνω από τα ταπεινά και τα αναγκαία, να αντλήσεις δύναμη από τις πηγές του εαυτού σου κι από τα συναπαντήματα του τυχαίου, να προσφέρεις σαν αντάλλαγμα χρόνο και χώρο από την ζωή σου, κόπο και δουλειά προσωπική. Μια ουτοπία που ενέχει όμως και ταξικά και συγκεκριμένα ιστορικά στοιχεία. Ετσι ο ταπεινός, λαϊκός αγγειοπλάστης, έχει να αντιμετωπίσει όχι μόνο τη δική του φτώχεια αλλά και γεωπολιτικές αιτίες και τις ξένες και εγχώριες εταιρείες, τους άπληστους ιδιοκτήτες μεταλλείων, την αστική τάξη των εμπόρων και με τις αμφίβολες συναλλαγές που έχουν σαν μόνο στόχο το κέρδος. …

Το επίμετρο με την μελέτη της Hélène Roussel (καθηγήτρια στο Βενσεν και το Σαίν Ντενί της Γαλλίας) είναι εξαιρετικό και προσφέρει μια αίσθηση "πληρότητας" με όλες τις πληροφορίες και τις αναλύσεις που δίνει για την ζωή, τις εξορίες, την πολιτική στάση και το έργο της Anna Seghers. Μ`έκανε πραγματικά να ξαναδώ την ιστορία του βιβλίου με άλλο μάτι.

Η Αννα είχε μεταναστεύσει το 1933 από την γερμανία στην Γαλλία. Το 1941 αναχωρεί και πάλι κυνηγημένη από την Μασσαλία μαζί με άλλους διανοούμενους(Λεβι-Στρως, Αντρέ Μπρετόν….) κι αφού δεν γίνεται δεκτή στις ΗΠΑ λόγω των αριστερών πολιτικών πεποιθήσεων, πέρασε από το νησί Ελλις στην Βέρα Κρους. Ετσι το Μεξικό έγινε ο τόπος εξορίας της που όμως τροφοδότησε την φαντασία της, την έμπνευσή της και πολλά από τα βιβλία της με εικόνες και θέματα. Από το 1947 επιστρέφει και ζεί στην ανατολική Γερμανία, γίνεται για πολλά χρόνια πρόεδρος της Ενωσης Συγγραφέων αλλά δεν καταφέρνει να υπερασπιστεί πολλούς συναδέλφους της που καταδικάζονται γιατί δεν ακολουθούν την επίσημη γραμμή του κόμματος. Τη χρονιά που γράφει κι εκδίδει το βιβλίο αυτό η Seghers, ήταν εποχή σκληρότητας και διωγμών. Η συγγραφή του συγκεκριμένου βιβλίου μοιάζει να είναι μια μορφή αντίδρασης. Σύμφωνα με την Hélène Roussel "Για τους Γερμανούς αναγνώστες είναι σαφής ο υπαινιγμός: αυτό το μπλε υποδηλώνει το «γαλάζιο λουλούδι» που ονειρεύεται ο ήρωας του μυθιστορήματος(1802) του Νοβάλις, Χάινριχ φον Οφτερντινγκεν, το οποίο στην ολοκλήρωση μιας εσωτερικής αναζήτησης αποδεικνύεται σύμβολο της ποίησης και πιο συγκεκριμένα για τον γερμανικό ρομαντισμό, της πιο υψηλής μορφής της καλλιτεχνικής δημιουργίας….Η Αννα δανείζεται από τον ρομαντισμό τη βασική ιδέα του εσωτερικού ΠΟΘΟΥ, της νοσταλγίας που είναι η βάση όλης της τέχνης και πρέπει να συντηρηθεί σαν μια ιερή φλόγα…"

«Με τη σκέψη αυτή αποκοιμήθηκε. Συνέχισε να ταξιδεύει στο όνειρό του όλο και πιο βαθιά στα βουνά, που άλλα ήταν δασωμένα κι άλλα γυμνά….Απίστευτη ελπίδα, τέτοια που ποτέ στη ζωή του δεν είχε νιώσει, τον γέμισε….η ελπίδα ήταν πολύ έντονη για να την αντέξει…κοίταξε τα ήρεμα μάτια του μουλαριού, όπου δεν διάβασε απογοήτευση ούτε ελπίδα, μόνο ακούραστη υπομονή….μέσα από κάθε άνοιγμα στα δίχτυα, ακτινοβολούσε από τα φρεσκοψημένα πιατικά το μπλε, που ξαφνικά του το είχαν στερήσει.» 65-66

Η ενασχόλησή μου με το μπλε της Anna Seghers μου θύμισε δυο άλλα πολύ ιδιαίτερα μπλε:

-το "ηλεκτρικό" μπλε του Yves Klein που πήρε τον κωδικό The International Klein Blue (ΙΚΒ)

-το μπλε του Χουαν Μιρο στους πίνακές του με τον τίτλο Βlue Ι. ΙΙ. ΙΙΙ. για το οποίο αναρωτιώταν στα ημερολόγια του αν ήταν πράγματι αυτό το μπλε των ονείρων του.

Η κουλτούρα του φαγητού...

2010-06-03T03:36:00.000-07:00

Nicole Mones, Ο τελευταίος Κινέζος σεφ, Μελάνι 2008, Μετάφραση Μυρσίνη Γκανά, σελ 413 (μυθιστόρημα).

Μέσα από την προσωπική ιστορία αναζήτησης μιας Αμερικανίδας στη Κίνα και την γνωριμία και επαφή της μ`έναν κινέζο σεφ, σκιαγραφούνται οι βάσεις, οι κατευθύνσεις και οι τονισμοί της κινέζικης γαστρονομίας και της κουλτούρας του φαγητού.

Μια Αμερικανίδα αρθρογράφος γευσιγνωσίας , η σαραντάρα, χήρα Μάγκι ΜακΕλρόι, πηγαίνει στην Κίνα για δύο λόγους. 1) Να αναζητήσει την αλήθεια για μια καταγγελία πατρότητας σε βάρος του νεκρού άντρα της, απ`ότι φαίνεται είχε παράνομο δεσμό και παιδί στην χώρα. 2) Να πάρει συνέντευξη από έναν κινέζο σεφ, απόγονο μιας γενιάς αυτοκρατορικών σεφ, για να την δημοσιεύσει στο περιοδικό που εργάζεται. Αυτοί είναι οι δύο κινητήριοι μοχλοί που κάνουν την πλοκή να κινείται και ν`αρθρώνεται. Από κει και πέρα έχουμε διάφορες παρένθετες ιστορίες κι εμβόλιμες φωνές: ένας διαγωνισμός μαγειρικής, η ζωή του κινέζου σεφ και η σχέση του με την παράδοση, τους θείους του και τον πατέρα του, η παράδοση της αυτοκρατορικής κουζίνας και τα εμβόλιμα κομμάτια από ένα (φανταστικό)βιβλίο ιστορίας και τεχνικής της κινέζικης μαγειρικής, η αμερικάνικη παροικία και οι σχέσεις της με τους γηγενείς, η οικογένεια και οι δομές στην σύγχρονη κινέζικη κοινωνία...

Η αφηγήτρια κάνει ουσιαστικά ένα ταξίδι αυτογνωσίας. Ζυγίζει το παρελθόν και το μέλλον της, δεν θέλει ν`αφήσει σκιές και ασάφειες πάνω σε ότι έχει ζήσει ως τώρα. Αφήνεται στις νέες γεύσεις μιας διαφορετικής κουζίνας κι ενός διαφορετικού πολιτισμού κι αφήνει μια νέα σχέση να διαπεράσει τα σύνορα της μόνωσης και του πένθους.. Μαθαίνει κι αφήνεται.

Χωρίς να είναι κάτι εξαιρετικό, είναι ένα ευχάριστο ανάγνωσμα για όλες τις ώρες. Τέρπει την φαντασία και δίνει σημαντικές πληροφορίες για την αισθητική, τις δομές και τις ιδιαιτερότητες της κινέζικης κουλτούρας για το φαγητό και την γαστρονομία, αλλά και για πλευρές της κοινωνικής ζωής, του πολιτισμού και της ιστορίας της Κίνας. Βέβαια κάποιες φορές το αληθινό μοιάζει αληθοφανές ή σχεδόν σκηνοθετημένο, κυρίως σε ότι έχει να κάνει με την παράλληλη προσωπική ιστορία της ηρωίδας. Σε κάποια σημεία θυμίζει αμερικάνικη ταινία. Αλλά γενικά είναι απολαυστικό και μπορεί να σου ανοίξει την όρεξη και να σε ωθήσει στην κουζίνα για πρακτική.

-----------------------------

« Δάγκωσε άλλο ένα κομμάτι κοτόπουλο, χυμώδες, μαλακό, άψογο. Την έκανε να λιώνει, την παρηγορούσε. Της έδινε μια στέγη πάνω από το κεφάλι της και μια ζεστασιά γύρω της που την έκανε να νιώθει ότι , αν και η αγωνία της ήταν ακόμη εκεί μαζί της, ήταν, για λίγο, κάτι που μπορούσε να αντέξει. Έκλεισε τα μάτια της απολαμβάνοντας την ανακούφιση….»122

«Έχουμε τα κλασικά ιδεώδη σχετικά με τη γεύση και την υφή…
Τέχνασμα. Ψευδαίσθηση. Το φαγητό πρέπει να είναι κάτι παραπάνω από απλή τροφή. Θα πρέπει να προκαλεί και να εξιτάρει το μυαλό. Έχουμε πολλά πιάτα που φτάνουν στο τραπέζι μοιάζοντας με κάτι και αποδεικνύεται πως είναι κάτι άλλο….Προσπαθούμε να ξεγελάσουμε για μια στιγμή αυτόν που τρώει. Αυτό προσθέτει ένα διανοητικό παιχνίδι στο γεύμα….
Πες το θέατρο. Τα πάντα στη κινέζικη κοινωνία έχουν να κάνουν με το θέατρο. Όχι μόνο το φαγητό. Υπάρχει επίσης η θεραπευτική προσέγγιση. Χρησιμοποιούμε το φαγητό για καλύτερη υγεία…Πιστεύουμε πως κάθε συστατικό διαθέτει ορισμένες αρετές –θερμό, ψυχρό, ξηρό. Υγρό, ξινό, καυτερό, πικρό, γλυκό κτλ. Και πιστεύουμε ότι πολλά προβλήματα οφείλονται στο ότι αυτά τα στοιχεία δεν βρίσκονται σε ισορροπία. …» σελ 61

*Στο τέλος υπάρχει σημείωμα της συγγραφέως που μιλά για την ζωή της στην Κίνα και τις δουλειές που έκανε εκεί. διευκρινίζει ότι ο τελευταίος Κινέζος σεφ είναι έργο μυθοπλασίας. Ευχαριστεί τους ανθρώπους που την βοήθησαν να καταλάβει την κινέζική κουζίνα, σεφ και μη, και παραθέτει κάποια βασικά βιβλία που συμβουλεύτηκε.

http://nicolemones.com/index.php

http://calitreview.com/227

http://www.kqed.org/arts/programs/writersblock/episode.jsp?essid=16980

Το μπλέ δωμάτιο

2010-06-02T02:21:00.000-07:00

Georges Simenon, Το μπλέ δωμάτιο, μετάφραση Α. Μακάρωφ, Αγρα 2003, 210 σελίδες
(La chambre bleue, 1964).
-Επίμετρο 1, Γράμματα επώνυμων αναγνωστών προς τον Σιμενόν(Μαξ Ζακόμπ, Αντρέ Ζίντ, Χένρυ Μίλλερ, Φ. Φελλίνι κ.α.)
-Επίμετρο 2, Βιογραφία του συγγραφέα.

"Το δωμάτιο ήταν μπλε, μπλε λουλακί, είχε σκεφτεί μια μέρα ένα λουλακί πού του θύμιζε τα παιδικά του χρόνια και τα μικρά σακουλάκια από εταμίνα γεμάτα με μπλε σκόνη πού ή μητέρα του τα διέλυε στη σκάφη της μπουγάδας πριν από το τελευταίο ξέβγαλμα των ασπρόρουχων, πριν πάει να τ’ απλώσει στα γυαλιστερά χόρτα του αγρού. Θα πρέπει να ήταν πέντε ή έξι χρονών τότε, και αναρωτιόταν τί θαύμα γινόταν και το λουλακί χρώμα μπορούσε κι έκανε τα ρούχα πιο λευκά.

Αργότερα, πολύ μετά το θάνατο της μητέρας του, το πρόσωπο της οποίας είχε αρχίσει να ξεθωριάζει στη μνήμη του, είχε αναρωτηθεί επίσης γιατί οι άνθρωποι πού ήταν τόσο φτωχοί όπως και οι ίδιοι, ντυμένοι με μπαλωμένα ρούχα, έδιναν τόση σημασία στη λευκότητα των ασπρόρουχων". σελ 10-11

Κεντρικός ήρωας, ο Τόνυ Φαλκόνε, ιταλικής καταγωγής, που κατηγορείται και ανακρίνεται για τον προσχεδιασμένο θάνατο της γυναίκας του Ζιζέλ με αρσενικό, σε αντιπαράθεση με την ερωμένη του Αντρέ Ντεσπιέρ η οποία φαίνεται ότι σκότωσε από την μεριά της τον σύζυγό της. Στα μάτια της μικρής κλειστής κοινωνίας και των διωκτικών αρχών φαίνεται πως έχουμε μια συνωμοσία, ένα διπλό οργανωμένο έγκλημα από τους δύο εραστές με σκοπό να απελευθερωθούν από τα δεσμά των γάμων τους για να ζήσουν ανενόχλητοι τον έρωτά τους. Είναι όμως πράγματι αυτή η αλήθεια;

Ο Σιμενόν μας δίνει τα στοιχεία διαδοχικά και με επιβράδυνση, άλλοτε σαν μέρος της ανάκρισης κι άλλοτε σαν σιωπηλές, ιδιωτικές αναμνήσεις του ήρωα. Μοιάζει σαν ένας ιστός από γεγονότα, σκέψεις κι αισθήματα που ξεκινά να ξετυλίγεται με αφετηρία και κέντρο το μπλέ δωμάτιο ενός ξενοδοχείου, στο οποίο έλαβε χώρα η τελευταία ερωτική συνεύρεση των δύο εραστών.

Δυνατή πλοκή με αναπάντεχα κι αποκαλύψεις και ψυχογραφική ανάλυση των χαρακτήρων χαρακτηρίζουν και αυτό το μυθιστόρημα του Σιμενόν. Σκιαγραφούνται με οικονομία οι άνθρωποι, οι προθέσεις τους, οι ενδόμυχες σκέψεις τους, οι αντιδράσεις τους...χωρίς όμως τίποτα να είναι στατικό και παγιωμένο, όλα επιδέχονται μια δεύτερη ανάγνωση, όλα είναι θέμα οπτικής γωνίας. Στο τέλος βλέπουμε ότι το περίγραμμα πραγματικότητας που σχεδιάζεται δεν είναι και τόσο ακριβές, μοιάζει πιο πολύ με έλευθερο και γρήγορο σκίτσο παρά με τελειωμένη ζωγραφική αναπαράσταση. Μας βάζει σαν αναγνώστες στο κυνήγι της αλήθειας. Δεν λείπουν τα "σχόλια" πάνω στην κοινωνία, την ψυχολογία της μάζας-αγέλης και τις τακτικές του τύπου.

Για μια ακόμη φορά βρισκόμαστε στο μυαλό του ήρωα-παραβάτη-εγκληματία που αντιμετωπίζει τον ίδιο του τον εαυτό και στέκεται απελπιστικά μόνος του απέναντι σε ολόκληρη την κοινωνία. Διατηρούμε μέχρι το τέλος αμφιβολίες για τις προθέσεις του και για το αν πράγματι είναι ένοχος. Πως περναμε στην "άλλη πλευρά";

Εχουμε μια ασφυκτική, μικρή κοινωνία που όλα τα γνωρίζει, τα σχολιάζει και φυσικά βγάζει την ετυμηγορία της αμέσως. Μια μικρή κοινωνία φαινομενικά φιλήσυχη, αλλά και καχύποπτη, που έχει ανάγκη από δολοφόνους και συνωμοσίες, που είναι έτοιμη να κατασπαράξει αυτούς που θεωρεί ενόχους ακόμη κι αν δεν έχει αρκετές αποδείξεις.

-----------------------------

"Υπήρχε κάποια αλήθεια που την αισθανόταν συγκεχυμένα αλλά ήταν ανίκανος να την εκφράσει. Του φαινόταν πως έγβαινε από τις φράσεις που είχαν ειπωθεί στις 2 Αυγούστου, αυτή την περίφημη 2α Αυγούστου, που είχε ζήσει τόσο άδολα, χωρίς να διανοηθεί ότι θα συζητιόταν τόσο και ότι οι εφημερίδες θα την έκαναν πρωτοσέλιδο. Ο ανταποκριτής μιας μεγάλης παριζιάνικης εφμερίδας θα διατύπωνε μάλιστα πρώτος έναν τίτλο που θα τον χρησιμοποιούσαν κατόπιν όλοι οι συνάδελφοί του: Αχαλίνωτοι Εραστές*.

-Θα σου άρεσε να περάσεις όλη σου τη ζωή μαζί μου;

Είχε απαντήσει: Σίγουρα.

Δεν το αρνιόταν. Ο ίδιος είχε μεταφέρει αυτόν τον διάλογο στον ανακριτή. Αλλά το σημαντικό ήταν το ύφος. Μιλούσε χωρίς να πιστεύει αυτά που έλεγε. Δεν ήταν πραγματικά, Μέσα στο μπλέ δωμάτιο τίποτα δεν ήταν πραγματικό. Η μάλλον επρόκειτο για μια διαφορετική πραγματικότητα, αδιανόητη οπουδήποτε αλλού". σελ.89

"Επί δύο βδομάδες έπαιζαν το ίδιο παιχνίδι. Ο κόσμος ξεσηκωμένος από τον Τύπο, είχε στραφεί εναντίον του και απειλούσε ότι θα του κάνει κακό...

Του είχε συμβεί να δεί σε περιοδικά και στα επίκαιρα στον κινηματογράφο, κατηγορούμενους να τους προστατεύουν αστυνομικές δυνάμεις την ώρα που διέσχιζαν το πλήθος....

Τώρα είχε ό ίδιος αυτόν τον ρόλο με τη διαφορά ότι δεν σκέπαζε το πρόσωπό του. Να είχε άραγε κι εκείνος, όπως οι άλλοι, το βλέμμα κάποιου που δεν ανήκει πλέον στην κοινωνία των ανθρώπων και αναρωτιέται γιατί;" σελ 132

"Ομολόγησε πως το ήξερες, πως δεν περίμενες να τις ξαναβρείς ζωντανές! Καργιόλη μετανάστη! Κάθαρμα". σελ184

Notice bibliographique :

*Στο αυτόγραφο χειρόγραφο του συγγραφέα διακρίνονται δύο τίτλοι: 1)Το μπλε δωμάτιο 2)Οι αχαλίνωτοι εραστές. Προτιμήθηκε ο πρώτος τίτλος.

Τα πράγματα δεν έχουν έννοια, έχουν ύπαρξη.

2010-06-01T03:12:00.000-07:00

"Το μυστήριο των πραγμάτων είναι πού;
Πού`ναι και δεν φαίνεται
τουλάχιστον να μας επιδείξει τ`είναι μυστήριο;
Τι ξέρει το ποτάμι γι`αυτό και τι ξέρει το δέντρο;
Κι εγώ που δεν είμαι περισσότερο απ`αυτά, τι ξέρω γι`αυτό;
Πάντα σαν κοιτάζω τα πράγματα και σκέφτομαι τι σκέ-
φτονται οι άνθρωποι γι`αυτά,
γελάω σαν νεροσυρμή που ηχεί δροσερή σε μια πέτρα.
Γιατί η μόνη απόκρυφη αίσθηση των πραγμάτων
είναι πως δεν έχουν απόκρυφη αίσθηση καμία,
είναι πιο περίεργο απ`όλα τα περίεργα
κι απ`τα όνειρα όλων των ποιητών
και τις σκέψεις όλων των φιλοσόφων
πως τα πράγματα είναι ό,τι φαίνονται πως είναι
και πως δεν υπάρχει τίποτα να καταλάβεις.

Κι αυτό`ναι ότι οι αισθήσεις μου έμαθαν μόνες:
τα πράγματα δεν έχουν έννοια, έχουν ύπαρξη.
Τα πράγματα είναι η μόνη απόκρυφη αίσθηση των πραγ-
μάτων".

Φερνάντο Πεσσόα, Ποιήματα του Αλμπέρτο Καέϊρο, εισαγωγή μετάφραση Φ.Δ.Δρακονταειδής,
εκδόσεις Γνώση, 1982

Μάτεσις, Αλδεβαράν

2010-05-16T14:43:00.000-07:00

Παύλος Μάτεσις, Αλδεβαράν, Καστανιώτη 2007, σελ 193

Πρόκειται για ένα αλληγορικό παραμύθι που διηγείται την ιστορία ενός πλατωνικού έρωτα ανάμεσα σε δύο άντρες που καταλύει, μεταμορφώνει και μετουσιώνει τα πάντα. Οι δύο πόλοι του μυθιστορήματος, εκτός από τους ήρωες Ερμή και Μύρτο, είναι ουσιαστικά ο έρωτας και ο θάνατος, η απουσία που γίνεται παρουσία, η ψυχή σε όλο της το αληθινό βάθος και η αφή με όλη της την σωματική ύλη..

***

Ο Ερμής , 35χρονος χρηματιστής, που δεν του αρέσουν οι δεσμεύσεις, που περηφανεύεται για τις γυναικείες του κατακτήσεις, ετοιμάζεται να παντρευτεί γιατί έτσι επιβάλλουν οι κοινωνικοί κανόνες. Κάτω από περίεργες συνθήκες γνωρίζει τον αινιγματικό 25χρονο Μύρτιλο (Μύρτο)(«Σκοτεινό παιδί») ο οποίος εισβάλει στην ζωή του και γίνονται σταδιακά φίλοι. Ο νεαρός είναι γείτονας, μένει απέναντι με θέα προς την κουζίνα του και φαίνεται πως τον παρακολουθούσε. Έχει σπουδάσει ζωγραφική και υφαντουργία στη Φλωρεντία , είναι δίδυμος με έναν καθυστερημένο αδερφό έγκλειστο σε ίδρυμα, υιοθετημένος από δυο θείους περίεργους και παλιούς γνωστούς από το μυθιστόρημα του Παύλου Μάτεσι «Μύρτος» και διαθέτει στην περιουσία του έναν φάρο που ονομάζεται Φαέθοντας.
Ο Μύρτος ασκεί μια περίεργη γοητεία πάνω στον Ερμή, του αλλάζει την πορεία και την ζωή του ολόκληρη. Υπάρχει η Προ και η Μετά Μύρτου εποχή. Μεταμόρφωση. Τα όρια του ενός διευρύνονται για να χωρέσουν τον άλλον.

Στο πρώτο μισό του βιβλίου έχουμε την γνωριμία τους και την θεμελίωση της σχέσης. Στο δεύτερο μισό, ο ένας πόλος της σχέσης , ο Μύρτος, έχει περάσει αλλού, πεθαίνει, περνά ίσως στο Αλδεβαράν κι από κει φωτίζει κι οδηγεί τον άλλο πόλο. Μένει ο Ερμής ν` ακολουθεί το παράδειγμα του πρώτου. Αποδέχεται την κληρονομιά του, μεταφορικά και κυριολεκτικά. Γίνεται ο ψυχοπομπός του νεκρού Μύρτου, τον προετοιμάζει για την ταφή και φροντίζει να ταφεί δίπλα στο σκύλο του. Κληρονομεί την περιουσία του, τον άρρωστο αδερφό του, τον αργαλειό του, τον φάρο του. Εγκαταλείπει τα πάντα. Αλλάζει ζωή, επάγγελμα, συνήθειες και τόπο. Πηγαίνει να ζήσει στον φάρο του Μύρτου, στο δωμάτιό του, ψυχανεμιζόμενος την θέληση και τον τρόπο του εκλιπόντος. Οικειώνεται την ζωή του αγαπημένου κι αφομοιώνεται απ`αυτήν, ή τουλάχιστον προσπαθεί.

Στο μυθιστόρημα κυριαρχεί το μεταφυσικό και υπερβατικό στοιχείο αναμειγμένο με την καθημερινότητα. Εχουμε σπαρταριστές περιγραφές γεμάτες χιούμορ και κωμικά εως γκοτέσκα στοιχεία, δραματικότητα, ποιητικότητα, σουρεαλισμό. Βρίθει συμβολισμών, αλληγοριών και μυθολογικών αναφορών(φάρος, νησί, βέρες, υφαντό, ελιά, Αλδεβαράν, Φαέθων, Ερμής, Μύρτος...) . Το όνειρο συχνά παίρνει τα ινία.

Με τον Μάτεση έχω προηγούμενα. Θεωρώ το μυθιστόρημά του "Ο παλαιός των ημερών"(1994) ένα από τα καλύτερα και πιο δυνατά βιβλία που έχω διαβάσει ποτέ και οφείλω στον εαυτό μου να το ξαναδιαδάσω και να γράψω κάτι γι`αυτό(απλά φοβάμαι τι εντύπωση θα μου κάνει μετά από τόσα χρόνια). Διαβάζοντας τώρα το Αλδεβαράν, διαπίστωσα ότι υπάρχει μια βασική ομοιότητα. Οι βασικοί ήρωες και στα δύο μυθιστορήματα είναι ένα ζεύγος αντρών (Ερμής-Μύρτος) (Ελισσαίος-Ζάγρος) και περιγράφεται μια σχέση πολύ βαθιά ανάμεσά τους. Στην προμετωπίδα του βιβλίου παρατίθεται μια φράση από το Σ της Ιλιάδας: Κείται Πάτροκλος , που παραπέμπει στην αμφίσημη σχέση Αχιλλέα-Πατρόκλου. Επίσης ο συγγραφέας σε συνέντευξή του http://www.ygeianet.gr/keimeno.php?id=3302 αναφέρει τον μύθο του Κλέοβι και του Βίτονα:

"Εδώ ο έρωτας και ο θάνατος δίνουν μάχη όπου θα νικήσουν και οι δυο. O έρωτας είναι από τα πλέον επιθυμητά δώρα για το ανθρώπινο σώμα. O θάνατος είναι η φυσιολογική έκβαση του ζην. Παράδειγμα: σε αρχαίο ελληνικό μύθο η Κυδίππη, ιέρεια της θεάς Ήρας στο Αργος, καθυστέρησε να τελέσει θυσία, επειδή τα βόδια του αμαξιού της ήταν σε χωράφι και όργωναν. Τότε στο αμάξι ζεύτηκαν οι δυο γιοι της, Κλέοβις και Βίτων, και πήγαν τη μητέρα τους στο ιερό. Η Κυδίππη τότε ζήτησε από τη θεά να χαρίσει στους γιους της το «άριστον» για τον άνθρωπο. Με εντολή της θεάς οι δυο νέοι θυσίασαν και μπήκαν στο ναό να κοιμηθούν. Δεν ξύπνησαν ποτέ. Αυτό ήταν το «άριστον» της θεάς. Σήμερα ο Κλέοβις και ο Βίτων κατοικούν στο Μουσείο των Δελφών".

-Tο μοτίβο του "Διπλού", γενικότερα, επαναλαμβάνεται συχνά σε πολλά έργα του Μάτεσι.

-Ο φάρος και ο αστερισμός Αλδεβαράν ως φωτοδότες και οδηγοί. Ο τυφλός φαροφύλακας.

-Το νησί, ως ερημητήριο.

-Ο κόσμος των ζώων και ειδικότερα ο σκύλος σαν σύντροφος του ανθρώπου ή μάλλον το αντίστροφο... μια σχέση απίστευτης τρυφερότητας και 'κατανόησης' που περιγράφεται και στον Παλαιό των ημερών.

Η τέχνη ως Ηθική:

«Δεν είναι Ουτσέλλο. Είναι όπως θα έπρεπε μα ζωγραφίζει ο Ουτσέλλο…Ο Ουτσέλλο είναι ο ζωγράφος που επιθυμούσα να γίνω εγώ. Είναι ο δικός μου ζωγράφος, ζωγραφίζει για μένα…δεν ζωγραφίζει ακριβώς όπως θέλω εγώ, του ξεφεύγουν οι δικοί μου κανόνες.
Ο Ερμής τώρα κοίταζε τον Μύρτο σα να είχε δεχτεί προσβολή. Ή προδοσία. Ή ξαφνική ανταρσία.
-Μύρτο, ξέρεις εναντίον σε ποιόν ζωγράφο αυθαδιάζεις;
-Τον προστατεύω. Είναι τυχερός ζωγράφος που έχει εμένα προστάτη….
-Μύρτο, ξέρεις για ποιόν δημιουργό εκφέρεις γνώμη;-Για τον πρώτο ζωγράφο της Φλωρεντίας. Που είναι η μητέρα της Ιταλίας. Και η Ιταλία μητέρα της Ευρώπης. Ξέρω.
Ο Ερμής τον έβλεπε τώρα με διάθεση σαν για να τον εμβολίσει, να τον κάνει μηδέν, να καταλάβει την απόστασή του από τον τρομαχτικό ζωγράφο Ουτσέλλο, που όλοι οι μεγάλοι τεχνοκριτικοί….
-Είμαι ο προστάτης του, Ερμή. Το έχω αποφασίσει. Και δεν το ξέρει…..είναι κάπως σα να ζωγραφίζει όχι άντρες αλλά αγάλματα αντρών, μαρμάρινα αγάλματα. Κι εγώ δεν του επιτρέπω. Ζωγραφίζω όπως ώφειλε να ζωγραφίζει εκείνος…..Η Ζωγραφική είναι μια πράξη Ηθικής, Ηθική…» 77-78

«...Ήθελα να μπω στο σπίτι σου σαν Ευαγγελισμός. Όμως δεν αφήνεις... Επειδή μας μένει μόνο ν αγαπηθούμε. Μόνο. Και τα άλλα, τίποτα. Τίποτα του κόσμου δεν μας περιμένει. Ούτε περιμένουμε - μας το παραγγέλνει ο Θάνατος. Οι αρχαίοι θεοί υποσχέθηκαν στον άνθρωπο ένα: θάνατο μόνο. Και μέχρι τότε εσείς, μας παραγγέλνει, εσείς, Αγάπη. Ώσπου να έρθω. Το ένα σώμα να υποδεχτεί, να θεραπεύσει (θεράπων) το άλλο. Τις ψυχές τις αφήνουμε στην άκρη, με τους άλλους, που τις πιστεύουν πως υπάρχουν, τα σώματα μόνο ζουν, αγγίζουν άλλα σώματα, η αφή είναι η μόνη, η μόνιμη έως θανάτου ευτυχία. Τα δυο σώματά μας ενωμένα ξεχνούν ότι θα εξαφανιστούν, θα εξαφανιστούμε. Ένας ένας, με τη σειρά τους. Και κάποτε όλοι».

«….δεν ξέρεις ότι αυτό, οι δύο μαζί, αποκοιμισμένοι μαζί, δίχως άγκυρα εμείς, δεν ξέρεις πως αυτό είναι αθανασία – γιατί να μας απασχολούν οι θεοί, ποιος τους έδωσε το πληρεξούσιο, εγώ, θέλω μόνο να βασανίσω τη ζωή σου ( εγώ ίσον το σώμα μου ), να γίνω εγώ σκοπός σου για να ευτυχείς, και οι δύο να ευτυχήσουμε. Να ευτυχούμε. Και όταν κοιμάμαι, εσύ να έχεις αποκοιμηθεί, πλάι μου, το χέρι σου τρυφερό μέσα στο ρούχο μου, να μου χαϊδεύεις το σώμα αλλά να μη το ξέρεις. Ανάβαση στο Αλδεβαράν. Η αφή, απαραίτητη όσο και η ανάσα για να μην πεθάνεις. Να μην πεθάνω. Τότε μπορείς να ζεις και δίχως την ανάσα, μόνο με την αφή. Βγάζει ανάσα το δέρμα σου, τη μυρίζω αντί για εισπνοή. Η αφή, το άγγιγμα, είναι θεός. Ο Θεός. Τα λοιπά...».

Από συνέντευξη του συγγραφέα στην ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΑΓΓΕΛΙΔΑΚΗ στο Lifo: http://www.lifo.gr/mag/features/249
«Στο βιβλίο σας δεν υπάρχει ερωτική σχέση ανάμεσα στους ήρωες. Υπάρχει ο έρωτας του ενός, ο οποίος γίνεται ένα απίστευτο βάρος που αποδέχεται ο άλλος.

-Όποιος διαβάσει το βιβλίο και μείνει στον ερωτισμό έχει χάσει όλο το νόημα. Λέει ο Ηράκλειτος ότι το βάθος της ψυχής δεν θα το ανακαλύψεις ποτέ, όσους δρόμους κι αν δοκιμάσεις. Η οδυνηρή τόλμη του συγγραφέα είναι να προχωρήσει με θάρρος μέσα στο σκοτάδι, υπό την προϋπόθεση ότι διαθέτει ψυχικό σθένος και συμπαγή διανοητικό πυρήνα. Ο ήρωας σ' αυτό το βιβλίο, μέσα από πολύ δύσκολες ψυχικές διεργασίες αλλά και γενναιότητα, κερδίζει την ψυχή του. Αυτή είναι η κατάφαση του βιβλίου, η πανηγυρική αισιοδοξία του και η σημασία του. Και θέλει γερά νεύρα για να το γράψεις»

Αλντεμπαράν (Aldebaran) ονόμαζαν οι Άραβες τον αστέρα α του αστερισμού του Ταύρου, ενώ η αρχαία ονομασία αυτού από τους Έλληνες ήταν "νότιος οφθαλμός του Ταύρου".Στη "Μαθηματική σύνταξη" του Πτολεμαίου φέρεται ακόμη ως "ο λαμπρός των Υάδων" καθώς ομάδα αστέρων του Ταύρου φέρει το ίδιο όνομα ("Υάδες") και ο Αλντεμπαράν είναι ο λαμπρότερος αυτών. Ονομάζεται ακόμα και "Λαμπαδίας".Το αραβικό όνομα Αλντεμπαράν που είναι και σήμερα σε χρήση σημαίνει "αυτός που ακολουθεί". Προφανώς οι Άραβες τον ονόμασαν έτσι επειδή ακολουθεί τις Πλειάδες (κοινώς Πούλια) που αποτελεί ομάδα αστέρων του ίδιου αστερισμού του Ταύρου

Συνεντεύξεις:

http://archive.enet.gr/online/online_text/c=113,dt=13.10.2007,id=30515904

http://www.tovima.gr/default.asp?pid=46&ct=47&artid=168256&dt=02/12/2007

Simenon, συνέχεια....

2010-05-09T23:40:00.000-07:00

Georges Simenon, O άνθρωπος που έβλεπε τα τρένα να περνούν, ΑΓΡΑ 2004, σελ 296 , μτφρ Αργυρώ Μακάρωφ / ΕΠΙΜΕΤΡΟ: Γ.Ν. Πεντζίκης, Ο Σιμενόν και ο γυμνός άνθρωπος.

Georges Simenon, L`homme qui regardait passer les trains, Gallimard 1938
Γράφτηκε το 1937. Πρωτοδημοσιεύτηκε σε σαράντα συνέχειες στην εφημερίδα Petit Parisien με τον τίτλο Popinga a tué. Μεταφέρθηκε στην οθόνη το 1953 από τον Harold French, The man who watched trains go by.

-------------------------

Είναι περίεργο πως καθορίζονται οι αναγνωστικές μας επιλογές. Μέχρι τώρα δεν είχα διαβάσει Simenon, δεν με είχε τραβήξει κάτι ιδιαίτερο σ`αυτόν. Το αντίθετο μάλιστα, η μεγάλη παραγωγή συγγραφικού έργου, περίπου 400 βιβλία αστυνομικής λογοτεχνίας, μ`εκαναν να δυσπιστώ ως προς την ποιότητα και την λογοτεχνική αξία τους. Αφορμή ν`αλλάξω γνώμη στάθηκε η εξαιρετική παρουσίαση του Ναυτίλου http://alexis-chryssanthie.blogspot.com/2010/04/blog-post.html και επίσης http://alexis-chryssanthie.blogspot.com/2010/03/1.html. Το Βιβλίο "Οι αρραβώνες του κυρίου Ιρ" αποτέλεσε μια ευχάριστη έκπληξη για μένα με αποτέλεσμα να περάσω γρήγορα στην επόμενη ανάγνωση που ήταν "Ο άνθρωπος που έβλεπε τα τρένα να περνούν". Κατάλαβα ότι η χρήση της δομής και της τεχνικής του αστυνομικού μυθιστορήματος από τον Simenon ήταν απλά το εξωτερικό ντύμα, το άλοθι και το όχημα για να πάει τις ιστορίες του εκεί που αυτός με πολύ προσοχή ήθελε. Διεισδυτική και έντονα κριτική ματιά των κοινωνικών δομών και συμβάσεων της εποχής, ακριβής και αριστοτεχνική ψυχολογική σκιαγράφηση των ηρώων του, υπαρξιακοί προβληματισμοί, το πρόβλημα της αληθινής ταυτότητας, αντηχήσεις, αντιστίξεις και εσωτερικοί κραδασμοί. Πίσω από τα καλοσχεδιασμένα σκηνικά, τις κουρτίνες των αστικών τοπίων, τους χάρτες, τις αποτυπώσεις των διαδρομών, ελοχεύουν οι εσωτερικές διαδρομές στο μυαλό των ηρώων του....

Μετά από παρότρυνση του Ετερώνυμου http://www.blogger.com/profile/16277659541170207943 επισκέφθηκα και συμβουλεύτηκα την άψογη (σε κείμενο και εικόνες)παρουσίαση της Πόλυς Χατζημανωλάκη καθώς και τον γόνιμο διάλογο των σχολίων: http://waxtablets.blogspot.com/2009/05/blog-post_19.html και νομίζω ότι εγώ δεν έχω να προσθέσω κάτι παραπάνω. Μόνο μια ματιά στις ομοιότητες των δύο έργων Ο άνθωπος που έβλεπε τα τρένα να περνούν και Οι αρραβώνες του κυρίου Ιρ:

-Ενα πακέτο από χρήματα (Ιρ-κρυμμένα ομόλογα, Κέες-τα χρήματα που του προσφέρει το αφεντικό του)που δίνουν την δυνατότητα να ζήσει για λίγο χωρίς να δουλεύει και του προσφέρουν την δυνατότητα και την προοπτική μιας "φυγής".

-Η άσκοπη περιπλάνηση στην πόλη και τους δρόμους. Αστική γεωγραφία.

-Η πίστη ότι μπορεί μια γυναίκα (η Αλις-Ιρ, η Ροζιέ-Κέες)να τον «σώσει», να πιστέψει σ`αυτόν, να δεί ό,τι οι υπόλοιποι δεν βλέπουν. Τελική προδοσία.

-Η σχέση των δύο ηρώων με τις εκδιδόμενες γυναίκες.

-Η καταξίωση του ήρωα μέσα από ένα παιχίδι: μπόουλιγκ(Ιρ), σκάκι(Κέες). Η ικανότητα να κερδίζει μ'εσα στους όρους και τις τεχνητές συνθήκες ενός παιχνιδιού αλλά να μην μπορεί να πετύχει μια αντίστοιχη "νίκη" και καταξίωση στο ευρύτερο κοινωνικό πεδίο.

-Τα γράμματα που γράφουν στην αστυνομία. Η έντονη επιθυμία των δύο ηρώων να γνωρίσουν και να αντιμετωπίσουν τον διώκτη τους.

-Η αγωνιώδης αίσθηση του κλoιού που σφίγγει ολόενα και περισσότερο.

-Η αίσθηση ότι οι άλλοι κοιτούν τον ήρωα σα να έχει πάνω του κάποιο αόρατο σημάδι.

Και σίγουρα υπάρχουν κι άλλες πολλές αντιστοιχίες.....

-------------------------------------------------------

«Τουλάχιστον, τώρα τελείωσε για τα καλά! Ηξερε ότι μόνο ο ίδιος καταλάβαινε τι εννοούσε. Αυτό που τελείωσε δε θα μπορούσε να το εξηγήσει. Ηταν τα πάντα, ήταν αυτό που θα μπορούσε να τον συνδέει με τη ζωή των άλλων. Στο εξής, ήταν μόνος, εντελώς μόνος, μόνος εναντίον όλου του κόσμου!» σελ 152

« Pendant quarante ans, je me suis ennuyé. Pendant quarante ans, j'ai regardé la vie à la façon du petit pauvre qui a le nez collé à la vitrine d’une pâtisserie et qui regarde les autres manger les gâteaux. Maintenant, je sais que les gâteaux sont à ceux qui se donnent la peine de les prendre. »

http://www.toutsimenon.com/#

http://www.festival-simenon-sablesolonne.com/festival.php

http://www.libnet.ulg.ac.be/simenon.htm

http://www.reperages.ch/simenon/bibliographie.shtml

Από το τελευταίο αυτο site παραθέτω παρακάτω το άρθρο του Simenon (1934)για την σημασία και τον χαρακτήρα των λεγόμενων αστυνομικών μυθιστορημάτων:

Publication d'une préoriginale
Dans l'hebdomadaire « Marianne », n° 110 du 28 novembre 1934.

Edition originale In A la rencontre des autres (Paris, C. Bourgois, 1989).

Georges Simenon, Οι αρραβώνες του κυρίου Ιρ

2010-05-06T04:41:00.000-07:00

Georges Simenon, Οι αρραβώνες του κυρίου Ιρ, μτφρ. Αργυρώ Μακάρωφ, Αγρα 2008
Georges Simenon, Les Fiancailles de M. Hire, 1933

Δυνατό ψυχογράφημα του ήρωα και γλαφυρή ηθογραφία μιας εποχής και μιας κοινωνίας. Η βαριά ατμόσφαιρα της αγωνίας, του φόβου και της μοναξιάς κυριαρχούν ενώ δεν λείπει η ειρωνία, ο υπαινιγμός , η αίσθηση του γελοίου και του γκροτέσκου.

Ο κύριος Ιρ, (από πατέρα Εβραίο και μητέρα Αρμένισσα )ένας μοναχικός και αντικοινωνικός άνθρωπος, ζεί σ`ενα διαμέρισμα της περιοχής Βιλζουίφ στο Παρίσι. Η εξωτερική περιγραφή (άχαρος, πλαδαρός, η κίνηση των ποδιών και των χεριών, η στάση του σώματος, το μουστάκι...) είναι εξαιρετική. Η περιγραφή της συμπεριφοράς και των σκέψεών του ζωγραφίζει ανάγλυφα έναν χαρακτήρα που δεν ξέρει πως να σταθεί κοινωνικά, να διεκδικήσει, να απαιτήσει, να προσεγγίσει τους ανθρώπους. Η μόνη φορά που ξεπερνά τον εαυτό του είναι μια φορά τον μήνα στο μπόουλινγκ, όπου μοιάζει να μεταμορφώνεται. Ομως και εκεί, η εικόνα είναι ψεύτικη, μια βιτρίνα που του χαρίζει στιγμιαία κοινωνική αποδοχή. Ολοι νομίζουν ότι είναι κάτι άλλο από αυτό που είναι και δεν καταφέρνει να έχει ειλικρινή επαφή με κανέναν. Η σκηνή στον λευκό και ψυχρό οίκο ανοχής δεν αφήνει περιθώρια. Δεν μπορεί να εκτονωθεί ούτε ερωτικά και το μόνο που ζητά είναι λίγες στιγμές ανθρώπινης ζεστασιάς στο στήθος της κοπέλας. Με λίγα λόγια, ένας μισάνθρωπος που στέκεται έξω από τον κοινωνικό κύκλο, και κοιτάζει ηδονοβλεπτικά. Δεν έχει φίλους και σχέσεις με κανέναν. Τα σύνορά του δεν τα διαπερνά κανείς. Απόλυτη μόνωση.

Παρακολουθούμε λοιπόν από κοντά την θλιβερή και μονότονη καθημερινότητα του ήρωα (αλλά και όλης της οικοδομής μέσα από τους ήχους που φθάνουν από τα διαμερίσματα, και όλης της περιοχής. Φτώχεια, κρύο, καχυποψία, απελπισία, αγώνας για την επιβίωση, χειμώνας καιρός μέσα κι έξω. Μονόχρωμες καρτποσταλ). Το διαμέρισμα με την σημειολογεία των αντικειμένων μοιάζει με σκηνικό μονόπρακτου. Οι καθημερινές κινήσεις ίδιες κι απαράλλακτες. Η άχαρη δουλειά. Οι διαδρομές. Η θέση στο τραμ. Τα ωράρια. Τα πρόσωπα. Ολα μοιάζουν να επαναλαμβάνονται ίδια κι απαράλλακτα. Η τάξη των πραγμάτων οργανωμένη καθημερινά με εξαιρετική ακρίβεια, λες κι αν κάτι αλλάξει σειρά ή θέση θα μπορούσε να έχει καταστροφικές συνέπειες.Το μόνο πικάντικο στοιχείο αποτελεί η γειτόνισσα στο απέναντι παράθυρο , η Αλίς, την οποία ο μοναχικός κύριος Ιρ παρακολουθεί κάθε βράδυ από το δικό του παράθυρο χωρίς να τολμά να την πλησιάσει.

Το γεγονός που συνταράσσει την μικρή κοινωνία της οικοδομής και της γειτονιάς και αλλάζει τον ρυθμό της μονοτονίας είναι ένας φόνος. Η άγρια διολοφονία μιας γυναίκας σε μια αλάνα. Οι υποψίες πέφτουν στον αθώο αλλά μυστικοπαθή και αντιπαθητικό κύριο Ιρ. Είναι ο Αλλος, αυτός που δεν εντάσσεται στα γνωστά στερεότυπα, και που δεν μπορούμε να ερμηνεύσουμε με τα δικά μας μέτρα. Αυτός που στέκεται έξω από τη κοινή λογική. Περίεργος. Ανερμήνευτος. Ερμητικός. Η θυρωρός τρέμει. Ενας χορός από πρόσωπα που ανησυχούν. Η αστυνομία αρχίζει να τον παρακολουθεί. Ο κλοιός σφίγγει. Η σκηνή με τον εισαγγελέα και το αίσθημα της στενής παρακολούθησης θυμίζει σαν ατμόσφαιρα την Δίκη του Κάφκα. Η Αλις κινείται και τον προσεγγίζει, υποτίθεται από έρωτα, όμως ο πραγματικός στόχος είναι να τον ενοχοποιήσει. Ο κύριος Ιρ την πιστεύει, την εμπιστεύεται. Σχεδιάζει την φυγή τους με το τραίνο στην Γενεύη. Στο τέλος όλα γκρεμίζονται. Επιστρέφει στη γειτονιά. Κι αυτή η επιστροφή μοιάζει με αυτοκτονία.

Οι τελευταίες σκηνές είναι ιδιαίτερα δραματικές. Η ψυχολογία του πλήθους σχεδιάζεται με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες. Το πλήθος, σαν μάζα πλέον, δεν έχει καμία αμφιβολία για την ενοχή του κυρίου Ιρ. Τον κλωτσούν, τον εξευτελίζουν, τον κυνηγούν να τον λιντσάρουν. Η κατάσταση ξεφεύγει από κάθε έλεγχο.

Η σκηνή θυμίζει την ταινία του Φριτζ Λανγκ, Μ(Murder 1931).

"Τώρα δεν είχε κανέναν λόγο να βρίσκεται σε έναν συγκεκριμένο χώρο, και όχι σε κάποιον άλλο. Είχε πολλές ώρες μπροστά του. Το γραφείο στην οδό Σαίν-μώρ δεν ήταν πλέον το γραφείο του. Το δωμάτιο στη Βιλζουίφ δεν ήταν πλέον το δωμάτιό του. Ο δικός του χώρος ήταν το μαύρο παλτό με τον βελούδινο γιακά... "

"...ήρεμος, με μετρημένες κινήσεις που έδειχναν τόσο τακτικές όπως οι διαδοχικές κινήσεις μιας τελετουργίας....άνοιξε ένα ντουλάπι που το χρησιμοποιούσε για κουζίνα, άναψε την γκαζιέρα και έβαλε νερό σε μια κατσαρόλα. Το χέρι του έπιανε αυτόματα τα αντικείμενα χωρίς να τα αναζητάει. Πάνω στο τραπέζι τοποθέτησε ένα μπωλ, ένα μαχαίρι, ένα πιάτο. Επειτα αφού έμεινε για λίγο σκεφτικός, ξανάβαλε το πιάτο πίσω στη θέση του...Δεξιά, στο δωμάτιο, ήταν ένα κραβάτι, ένα λαβομάνο και ένα κομοδίνο. Αριστερά, το ντουλάπι με τη γκαζιέρα και ένα τραπέζι στρωμένο με μουσαμά. Καθισμένος σ`αυτό το τραπέζι, ο κύριος Ιρ έφαγε ψωμί με βούτηρο και ήπιε τον καφέ του, αργά κοιτάζοντας ίσια μπροστά του. οταν τέλειωσε, έμεινε λίγο ακόμη ακίνητος, σα να είχε γίνει ένα με το χρόνο και με το χώρο. Αρχισαν να ακούγονται διάφοροι ήχοι, αδύναμοι και ασαφείς στην αρχή, βήματα πάνω σε ξύλινα πατώματα, κάποιοι χτύποι και σε λίγο ήταν σάμπως όλος ο κόσμος να αναλυόταν σε ρυθμικούς ήχους γύρω από το δωμάτιο. Από το διπλανό διαμέρισμα ακούγονταν θόρυβοι από πιατικά και ομιλίες...."

***********************************************************

Διάβασα αυτό το βιβλίο μετά την εξαιρετική παρουσίαση από τον ναυτίλο
http://alexis-chryssanthie.blogspot.com/2010/04/blog-post.html

Εγινε ταινία απο τον Patrice Leconte με ερμηνευτή τον Michel Blanc:

http://www.youtube.com/watch?v=elNCMX8EzAM

Για τους γαλλόφωνους, ένα εξαιρετικό σάιτ αφιερωμένο στον Simenon από το Κέντρο Ερευνας για τον Simenon στη Λιέγη. Με έκπληξη διαπίστωσα πόσα διδακτορικά έχουν γίνει για τον συγγραφέα και το έργα του):
http://www.libnet.ulg.ac.be/simenon.htm
*

Bibliographie http://www.bm-jouelestours.net/files/selections_thematiques/georges_simenon_mystere_humain.pdf
blog στα γαλλικά: http://www.critiqueslibres.com/i.php/vcrit/3676

Philip Roth, Το ανθρώπινο στίγμα

2010-05-05T23:56:00.000-07:00

Φίλιπ Ρόθ, Το ανθρώπινο στίγμα, ΠΟΛΙΣ 2003, μτφρ. Τρισεύγενη Παπαϊωάννου/ επίμετρο Η.Μαγκλίνης- Κ.Μποτόπουλος, σελ. 500

Η ιστορία διαδραματίζεται στις ΗΠΑ, την εποχή που ξεσπά το σκάνδαλο της Μ. Λουίνσκι και του Κλίντον. Ο Κόλμαν Σιλκ, καθηγητής κλασικών σπουδών στο πανεμιστήμιο της πόλης Αθήνα, κατηγορείται άδικα για ρατσιστική συμπεριφορά σε βάρος δύο φοιτητών του. Αυτό θα σημάνει το τέλος μιας πολύ επιτυχημένης καριέρας κάτω από το βάρος αυτού του στίγματος. Ξεκινώντας απ`αυτό το γεγονός, ο συγγραφέας ξετυλίγει με αριστοτεχνικό τρόπο σελίδες από την ζωή όχι μόνο του κεντρικού ήρωα αλλά και όσων των περιτριγυρίζουν, φωτίζοντας πλευρές και δομές της αμερικάνικης κοινωνίας. Μέσα από τις προσωπικές ιστορίες και σκέψεις των προσώπων αυτών μαθαίνουμε για στάσεις ζωής, πιστεύω, ηθικές, μυστικά και ψέματα, αυταπάτες και αλήθειες. Θίγονται θέματα όπως ο ρατσισμός και τα δικαιώματα των μαύρων, το Βιετνάμ και τα τραύματα που έχει αφήσει, την πολιτική ζωή στην Αμερική, την ηθικολογία και το πολιτικώς ορθό, την κρίση της τρίτης ηλικίας, τις σχέσεις μέσα στην οικογένεια, τις κλίκες στον κλειστό πανεπιστημιακό χώρο . Το ιδιωτικό και το δημόσιο. Το ιστορικό και το ατομικό. Tαυτότητα /ταυτότητες (έχουμε τελικά την δυνατότητα και την δύναμη να επιλέξουμε;). Η οικογένεια, η θρησκεία, η φυλή, το χρώμα σαν μορφές εξουσίας και στοιχεία που καθορίζουν την ζωή μας. Τι είναι τελικά αυτό που καθορίζει την ζωή μας;

Ανάμεσα στα άλλα πρόσωπα, υπάρχει και το alter ego του Ροθ, ο συγγραφέας Νέιθαν Ζούκερμαν, ο οποίος ψάχνει το υλικό του και γράφει το συγκεκριμένο βιβλίο. Το ενδιαφέρον του αναγνώστη ανατροφοδοτείται συνεχώς μέσα από το στοιχείο της έκπληξης. Οι ιστορίες ανοίγονται σταδιακά με αναδρομές και παρεκβάσεις και ξαναφωτίζονται κάτω από διαφορετικά πρίσματα. Μαθαίνουμε έκλπηκτοι το μυστικό του Σιλκ για την φυλή του στη σελίδα 116 του βιβλίου. Ο συγγραφέας-αφηγητής το μαθαίνει προς το τέλος, στην κηδεία του Σιλκ, από την αδερφή του.

Είναι μυθιστόρημα πολυφωνικό. Οι ήρωες μιλούν με την δική τους φωνή και από την δική τους οπτική γωνία.Η γλώσσα διακρίνεται από ακρίβεια. Τα πολιτικά και κοινωνικά σχόλια πηγαίνουν σε βάθος. Ειρωνία και σαρκασμός.

*
«Φεύγεις τελικά από το σπίτι σου, το αρχετυπικό εμείς, μόνο και μόνο για να βρείς ένα άλλο ‘εμείς’; ....Οπως δεν μπορείς ν`αφήσεις αυτό το μικροσκοπικό ‘αυτοί’ να γίνει ‘εμείς’ και να σου επιβάλει την ηθική του, έτσι δεν μπορείς ν`αφήσεις το μεγάλο ‘αυτοί’ να σου επιβάλει τη μισαλλοδοξία του. Οχι στη τυραννία του ‘εμείς’ και το πρώτο πληθυντικό του κι ο,τι άλλο θέλει να σου χώσει στο κεφάλι. Οχι στη τυραννία του ‘εμείς’ που λαχταράει να σε καταβροχθίσει, του πιεστικού, ιστορικού, αναπόδραστου ηθικού εμείς με το επίβουλό του E pluribus unum-Εις εκ των πολλών....αλλά το φυσικό και ακατέργαστο εγώ με όλη την ευελιξία του. Ανακάλυψη του εαυτού σου...» σελ.144

«...λες και ζούσαν οι δυο τους όχι στη ζωή αλλά στη νότια πλευρά της αθηναϊκής ακρόπολης...μπροστά σε 10 χιλιάδες θεατές και τηρώντας αυστηρά τις τρείς δραματικές ενότητες, τελούνταν κάθε χρόνο ο μεγάλος κύκλος της κάθαρσης. Η ανθρώπινη επιθυμία για αρχή, μέση και τέλος- τέλος με μεγαλείο ανάλογο με την αρχή και τη μέση- πουθενά αλλού δεν εκπληρωνόταν τόσο απόλυτα όσο στα έργα που δίδασκε ο Κόλμαν στο Πανεπιστήμιο Αθήνα. Μόνο που, έξω από τη κλασσική τραγωδία του 5ου πχ αιώνα, η προσδοκία της ολοκλήρωσης του δράματος, και πολύ περισσότερο της δίκαιης και τέλειας έκβασης, είναι βλακώδης αυταπάτη για έναν ενήλικο.» σελ. 395

«Ο κόσμος μπορεί να είναι γεμάτος από ανθρώπους που νομίζουν πως σε έχουν καταλάβει, εσένα, το διπλανό σου, αυτά όμως που δεν ξέρουμε είναι απύθμενη άβυσσος. Η αλήθεια για τον εαυτό μας δεν έχει τέλος. Το ίδιο και τα ψέματα. Πανταχόθεν βαλλόμενος, σκέφτηκα. Αποδοκιμάστηκε από τους ηθκών αρχών, καθυβρίστηκε από τους ενάρετους- και εξοντώθηκε από έναν τρελό εγκληματία. ... και οι δυο ανθρώπινες απαιτήσεις συνδυάστηκαν σ`αυτόν. Το αγνό και το αχρείο, σε όλη τους τη σφοδρότητα, εν κινήσει, όμοια ως προς την κοινή τους ανάγκη να βρούν εχθρό. Επιασαν τις δυό άκρες του πριονιού και τον έκοψαν, σκέφτηκα. Τον πριόνισαν τα ακονισμένα δόντια αυτού του κόσμου.Αυτού του κόσμου από αντικρουόμενες δυνάμεις». Σελ. 396

http://rothsociety.org/

Διεθνής Εκθεση Βιβλίου, Θεσσαλονίκη

2010-04-30T12:09:00.000-07:00

Στιγμιότυπα από την Διεθνή Εκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης 22-25 Απριλίου 2010.

Ο Γάλλος φιλόσοφος και σινολόγος Francois Julien έδωσε μια πολύ ενδιαφέρουσα διάλεξη με θέμα: "Η παράξενη ιδέα της ομορφιάς, το ελληνικό γυμνό και η απουσία του γυμνού στη κινέζικη τέχνη". Εκανε πολύ καλές παρατηρήσεις και λεπτές αντιστίξεις για τον τρόπο που αντιλαμβάνονται το ωραίο, την τέχνη, την αλήθεια, τον άνθρωπο...στην κλασσική Ελλάδα/Ευρώπη και στην Απω Ανατολή. Διάλογος ανάμεσα σε δύο διαφορετικές κοσμοθεωρίες και τρόπους αντίληψης της πραγματικότητας που αντανακλώνται και στον λόγο(το καθημερινό και τον φιλοσοφικό)
http://www.lieux-dits.eu/Presence/jullien.htm

******

Δεν έτυχε να διαβάσω κάποιο βιβλίο της Λ.Διβάνη μέχρι στιγμής κι ούτε είχα σκοπό να παρακολουθήσω την παρουσίαση που έκανε για το "Ενα πεινασμένο στόμα". Ομως, καθώς μετά το πέρας της προηγούμενης παρουσίασης άργησα να βγώ από την αίθουσα, και η Διβάνη ξεκίνησε να μιλάει, πραγματικά με μάγεψε η παρουσία της. Ο τρόπος που μιλούσε, η εκφορά του λόγου, η στάση του σώματος, η χροιά της φωνής, το ευθύ βλέμμα της, η επαφή με τους ακροατές...έμεινα για μία ώρα όρθιος, μπλεγμένος στην γοητεία της προσωπικότητάς της . Το βιβλίο φαίνεται εξαιρετικά ενδιαφέρον και είναι στα προσεχώς.

******

Η Σώτη Τριανταφύλλου, με αφορμή το αυτοβιογραφικό "Ο χρόνος πάλι" έκανε μια χαλαρή κουβέντα με τους παρευρισκόμενους. (πως αυτοβιογραφείται κάποιος, σκοποί, αποτέλεσμα...το θέμα του χρόνου, της φαντασίας...η σημερινή κατάσταση με το ΔΝΤ, η ανάγνωση κ. α.)

******

Η Ρέα Γαλανάκη και το βιβλίο της "Φωτιές του Ιούδα στάχτες του Οιδίποδα". Παρουσίαση από την Μαρία Κέντρου Αγαθοπούλου και την Μαίρη Μικέ.

*****************
Εικόνες από την έκθεση για το χαρτί και την ιστορία της κατασκευής του.

******
Και λίγη μαγειρική από την μπριόζα Κική

Γενικά, η έκθεση για το μεγάλο κοινό είχε αρκετά ενδιαφέροντα σημεία κι έπιανε διάφορα target group: ενήλικες, παιδιά, απλούς αναγνώστες και ειδικούς πάνω στο βιβλίο, εμπόρους, μεταφραστές, νοικοκυρές κτλ. Το σταντ για την τιμώμενη χώρα, την Κίνα, το βρήκα κακοστημένο. Μου έκανε άσχημη εντύπωση ότι αγόρασα από εκεί ένα βιβλίο για τον κινέζικο πολιτισμό χωρίς απόδειξη και χωρίς καν μια σακούλα. Πάντως οι συζητήσεις για τον κινέζικη λογοτεχνία ήταν πολύ καλές. Πολύ ενδιαφέρον επίσης είχε η ημερίδα για το ψηφιακό βιβλίο.

Γιασμιν Γκατά, Η καλλιγράφος του Βοσπόρου

2010-02-13T02:47:00.000-08:00

Γιασμιν Γκατά, Η καλλιγράφος του Βοσπόρου, Μετάφραση Κλαιρ Νεβε, Εκδόσεις Μελάνι, 2006
Yasmine Ghata : La Nuit Des Calligraphes, Editeur Fayard, 2004/ Le Livre de Poche 2006

Η Γιασμίν Γκατά γεννήθηκε στη Γαλλία το 1975. Πολύ νωρίς παθιάστηκε με την ισλαμική και κυρίως με την οθωμανική τέχνη. Σπούδασε ιστορία της ισλαμικής τέχνης στη Σορβόνη και στην Σχολή του Λούβρου. Εργάζεται ως πραγματομνώμων στο χώρο των δημοπρασιών έργων τέχνης. Το 2000 η Γ. Γκατά ανακαλύπτει στο μουσείο του Λούβρου, στην διάρκεια μιας έκθεσης για την οθωμανική καλλιγραφία, την ταυτότητα της γιαγιάς της από την Τουρκία, της καλλιγράφου Ρικκάτ Κούντ. Ξεκινά να ερευνά για την ζωή της γιαγιάς της. Μέσα από αυτές τις έρευνες ξεπηδά το βιβλίο "Η καλλιγράφος του Βοσπόρου" το 2004. Η Γιασμἰν Γκατἀ καθορίζεται από τις δύο διαφορετικές καταβολές-κληρονομιές της, το άραμπεσκ από την πλευρά της γιαγιάς της και τη ποιητική φλέβα της μητέρας της, Vénus Khoury Ghata, μεγάλης ποιήτριας του Λιβάνου. Στο βιβλίο της Le Târ, (Fayard 2007) μιλάει για την οικογένεια και την οικογενειακή παράδοση και ταυτότητα. Το 2010 βγάζει το βιβλίο Muettes, éd. Fayard. Το βιβλίο Η "καλλιγράφος του Βοσπόρου" μεταφράστηκε σε 13 γλώσσες και πήρε διάφορα βραβεία.

« Ma mort me fut aussi douce que la pointe du roseau trempant ses fibres dans l'encrier, plus rapide que l'encre bue par le papier. »

"Ο θάνατός μου επήλθε πιο ανάλαφρα κι από τη μύτη του καλαμιού που βουτάει τις ίνες του στο μελανοδοχείο, πιο γρήγορα και από το μελάνι που το ρουφάει το χαρτί ".

Το μυθιστόρημα ξεκινά ξαφνιάζοντάς μας, καθώς ακούμε την εξομολογητική φωνή μιας νεκρής, της καλλιγράφου Ρικκάτ Κουντ. Μέσα από την δική της αφήγηση και παν/οπτική, θα μάθουμε για την ζωή της, τα εφηβικά της χρόνια, τους γάμους της και τα παιδιά της, την ενασχόληση με την τέχνη της καλλιγραφίας (ερασιτεχνικά-επαγγελματικά-μυστικιστικά). Μαζί με την προσωπική ιστορία της γυναίκας αυτής, μπλέκεται και η σύγχρονη ιστορία της Τουρκίας, αφουγκραζόμαστε τους ιστορικούς/κοινωνικούς/πολιτικούς/πνευματικούς απόηχους της εποχής. Σημαδιακή χρονιά αποτελεί το 1923, ρήξη με το Ισλάμ, δημοκρατία του Ατατούρκ, προοδευτική κατάργηση της αραβικής γλώσσας και υιοθέτηση του λατινικού αλφαβήτου. Ετσι, η καλλιγραφία που ήταν συνδεμένη με την ισλαμική θρησκεία και την περίτεχνη απεικόνιση των προσευχών και του κορανίου με αραβικούς χαρακτήρες, τείνει να πέσει σε μαρασμό.

Πόσο πρέπει να ήταν δύσκολο, εκείνη την εποχή, για μια γυναίκα να εισέλθει σ`εναν χώρο ανδροκρατούμενο, παρακούοντας και αψηφώντας τις επιθυμίες των συζύγων της, και ασχολούμενη με μια τέχνη που θεωρούνταν "παρωχημένη" και "ξεπερασμένη"!
Πόση δύναμη θέλει ν`ακούσει και ν`ακολουθήσει κάποιος την φωνή της ψυχής του!

Η καλλιγραφία στα χέρια αυτής της γυναίκας γίνεται όχι μόνο καλλιτεχνική έκφραση αλλά και όργανο έκφρασης των πιο μύχιων συναισθημάτων της και στήριγμα για να ξεπεράσει τον φόβο ή τον πόνο και την απόγνωση που συχνά της χτυπούν την πόρτα.

Η γραφή της Γκατά είναι εξαιρετική, ιδίως όταν αφουγκράζεται τους ανεπαίσθητους ήχους του καλαμιού πάνω στο χαρτί, όταν το μελάνι τροφοδοτεί με ποιητικούς ψιθύρους και εμπνευσμένα αραβουργήματα το λευκό χαρτί, όταν η θεϊκή πνοή ενδυναμώνει και καθοδηγεί το χέρι και την καρδιά του καλλιτέχνη...Μαθαίνουμε, χωρίς να κουραζόμαστε, τους τεχνικούς όρους, τα εργαλεία, την διαδικασία, τους δασκάλους....

Η μετάφραση είναι αρκετά καλή και αποδίδει όμορφα την ποιητικότητα του λόγου. Η μόνη ένσταση που έχω αφορά στον τίτλο, τον οποίο θα μπορούσε να κρατήσει αυτούσιο. "Η Νύχτα / Σκοτεινιά των καλλιγράφων" αποδίδει καλύτερα την έντονη πνευματικότητα και την ασκητική αφοσίωση που απαιτεί αυτή η τέχνη.

"Εμείς οι καλλιγράφοι είμαστε απροσπέλαστοι, το μελάνι μας διδάσκει την αδιαφάνεια"

"Το στέγνωμα του μελανιου κρατούσε όσο και η επίσκεψη του Υψίστου....Οι καλλιγράφοι δεν φυσούν ποτέ το μελάνι, το να επιταχύνεις το στέγνωμα είναι σα να εκδιώκεις αυτή την θεική παρουσία"

"J'ai dessiné des merveilles ce jour-là, ma main n'a pas cessé de m'éblouir. De cet enfermement volontaire, il n'est resté que le goût acide de l'encre dans ma bouche. Rashida et Hateme m'ont retrouvée à terre, l'encrier desséché à côté de moi. J'avais englouti son contenu jusqu'à la dernière goutte sans réussir à me tuer. Elles me croyaient empoisonnée, j'étais simplement ivre morte. Dans ma demi-somnolence, j'imaginais des arabesques d'une splendeur infinie. Je peignais les lettres comme tes cheveux fins et lisses. La raie médiane les séparait en deux parties. "

Συνέντευξη της Γκατά για το βιβλίο της Le Târ:

Χαρούκι Μουρακάμι, Το κουρδιστό πουλί, Ωκεανίδα 2004

2010-01-08T08:42:00.000-08:00

Το βιβλίο ξεκινά μέσα από την οπτική και τις σκέψεις του Τόρου Οκάντα. Παρακολουθούμε την ήρεμη, εως βαρετή, καθημερινότητά του. Ανεργος, περνά τον χρόνο του κάνοντας δουλειές στο σπίτι, μαγειρεύοντας, ακούγοντας μουσική, φροντίζοντας τον γάτο, περιμένοντας την γυναίκα του, την Κουμίκο, να επιστρέψει από την δουλειά της, ακούγοντας στον κήπο το περίεργο κρώξιμο ενός αόρατου πουλιού, που μοιάζει σα να κουρδίζει ένα ελατήριο. Είναι το ελατήριο της ήρεμης ρυθμισμένης ζωής, της κανονικότητας. Σιγά σιγά όμως, αρχίζουν να φτάνουν οι ενδείξεις και τα σημάδια της απορρύθμισης, σιγά σιγά χαλνά η τάξη των πραγμάτων, αποδομείται η γνωστή πραγματικότητα για να φανερώσει βαθύτερες στιβάδες κι επίπεδα που ως τότε περνούσαν απαρατήρητα.

Καταλυτικό γογονός αποτελεί η εξαφάνιση του γάτου που συμβολίζει την συζυγική του ζωή με την Κουμίκο. Αυτό το γεγονός τροφοδοτεί την δράση, έρχεται σ`επαφή με δύο περίεργες αδερφές με το όνομα Μαλτα και Κρέτα Κάνο, που είναι μέντιουμ και, υποτίθεται, θα τον βοηθήσουν να βρεί τον χαμένο γάτο . Στην συνέχεια επισκέπτεται ένα στοιχειωμένο σπίτι στο τέλος ενός αδιεξόδου για να ψάξει για τον γάτο. Εκεί ανακαλύπτει ένα ξερό πηγάδι και γνωρίζει την 17χρονη Μαγιού Κασαχάρα, που παρά το νεαρό της ηλικίας της, έχει πολλές υπαρξιακές ανησυχίες και του δίνει το όνομα "κουρδιστό πουλί". Η σκηνή στο γρασίδι θυμίζει πίνακα του Hockney. Δέχεται αναπάντεχα τηλεφωνήματα από μια άγνωστη γυναικεία φωνή που επιμένει ότι γνωρίζονται καλά. Δέχεται το τηλεφώνημα του, άγνωστου ως τότε, λοχαγού Μαμίγια που τον ενημερώνει ότι έχει να του παραδώσει ένα αναμνηστικό αντικείμενο από τον αποθανόντα κύριο Χόντα, μέντιουμ που επισκέπτονταν παλιότερα μαζί με την γυναίκα του. Η γυναίκα του Κουμίκο εξαφανίζεται χωρίς καμιά προειδοποίηση κι αφήνοντας ενδείξεις ότι έχει κάποιον κρυφό εραστή. Το "κουρδιστό πουλί" σωπαίνει. Ολα μοιάζουν ξεκούρδιστα. .

Ετσι τελειώνει το πρώτο μέρος που ονομάζεται: "Η κλέφτρα κίσσα". Ακολουθούν άλλα δύο μέρη-βιβλία : "Το πουλί προφήτης", "Ο κυνηγός των πουλιών" και πολλά κεφάλαια με ευφάνταστους τίτλους όπως: Το πηγάδι και τ`αστέρια-Πως εξαφανίστηκε η σκάλα / Ενα μέρος που μπορείς να το βρείς αν το σκεφτείς πάρα πολύ καλά / Αυτό το φτυάρι είναι πραγματικό; / Το φανάρι γίνεται κόκκινο-Το μεγάλο χέρι απλώνεται. / Οι ανθρωποπάπιες -Σκιές και δάκρυα... Συνολικά 862 σελίδες.

Ο στόχος του ήρωα μέχρι το τέλος του βιβλίου θα είναι να βρεί την γυναίκα του και να αντιμετωπίσει τον Νομπόρου Γουατάγια, ο οποίος σε ένα πρώτο επίπεδο αποτελεί τον αδερφό της γυναίκας του, όμως σ`ενα δεύτερο επίπεδο είναι το "αντίθετο" και το σκοτεινό "αντίστροφο" του ήρωα. Ακολουθεί την πορεία του με επιμονή ενώ σε τροχιά γύρω του περιστρέφονται σαν πλανήτες διάφορα περίεργα πρόσωπα. Το καθένα βγαίνει στη σκηνή, φωτίζεται για λίγο, διηγείται την ιδιαίτερη ιστορία του με την δική του φωνή και ύστερα αποσύρρεται στο σκοτάδι. Πλέκεται έτσι ένα υφαντό από ιστορίες και φωνές που οι κλωστές τους ενώνονται κάτω από το χαλί με υπόγειες διαδρομές και απροσδόκητες συζεύξεις. Η κάθε ιστορία, ο κάθε χαρακτήρας, μοιάζει με οδηγό που προσφέρει στον ήρωα κι από ένα κλειδί, ένα κομμάτι του παζλ που θα τον βοηθήσει να προχωρήσει λίγο παραπέρα προς την λύση του μυστηρίου, να γνωρίσει λίγο καλύτερα τον εαυτό του, να βαθύνει και να κερδίσει το βάρος της ύπαρξης, να αντιμετωπίσει τους φόβους του. Μοιάζει μ`ένα ταξίδι αυτογωσίας και βυθομέτρησης.
Θυμίζει Δοκιμασία με όρους παραμυθιού, γι`αυτό και δεν πρέπει να διαβαστεί με όρους μόνο λογικής. Το απατηλό, το απίθανο, το άυλο, το άλογο, το μαγικό...είναι τα αντίβαρα της πραγματικότητας, τα υποστηρίγματα του αληθινού. Ο ήρωας αντιμετωπίζει το κακό και τα σύμβολά του, δέχεται μαγικά δώρα και οιωνούς και πρέπει να παλέψει με ό,τι βαθύτερο έχει στην ψυχή του για να φέρει σε πέρας την αποστολή του. Πρέπει να θυσιάσει κάτι για να καθαρθεί, να δείξει θάρρος, επιμονή και τόλμη.

Μοιάζει με παιχνίδι. Ενα παιχνίδι που οι κανόνες του αλλάζουν συνεχώς. Είναι ταυτόχρονα επικίνδυνο κι αθώο, θανατηφόρο κι ανάλαφρο. Ολα μοιάζουν να συνδέονται σ`ενα δεύτερο επίπεδο εκτός σκηνής, όλα μοιάζουν να συνεχίζονται, να έλκονται και ν`απωθούνται...

Η γραφή του Χαρούκι Μουρακάμι, για μένα, είναι εξαιρετική. Ο λόγος συχνά ψηλαφεί το δέρμα των λέξεων. Το χέρι της συνείδησης αναδεύει τα ψυχικά νερά του υποσυνειδήτου. Θέτει υπαρξιακά ερωτήματα, άλλοτε με μια σκοτεινή, μαγνητική ποιητική γραφή, κι άλλοτε αποστασιοποιημένα και ουδέτερα, σαν πίνακας που αφήνεται στο θρόισμα του πινέλου.

"Κάθε ανάσα που έπαιρνα, έφερνε μαζί της τη δυνατή μυρωδιά λουλουδιών. Ο αέρας ήταν βαρύς και πυκνός. Κάπου σ`αυτό το δωμάτιο υπήρχε ένα βάζο γεμάτο λουλούδια. Κάπου σ`αυτό το σκοτάδι ανάσαιναν και σάλευαν. Στο σκοτάδι που ήταν γεμάτο από την έντονη μυρωδιά τους, άρχισα να χάνω την αίσθηση της δικής μου σωματικότητας. Ενοιωσα σα να είχα μετατραπεί σ`ένα απειροελάχιστο έντομο. Τώρα άνοιγα δρόμο ανάμεσα στα πέταλα ενός γιγαντιαίου λουλουδιού, που στο στήμονά του με περίμεναν νέκταρ, γύρη και μαλακές τριχούλες. Είχαν ανάγκη την επέμβασή μου, την παρουσία μου..."

"Το χέρι της γυναίκας ξεπρόβαλε απ`το σκοτάδι και μ`έπιασε απ`το μπράτσο. Ελα απο δω, ψιθύρισε. "Βιάσου...γρήγορα, πρέπει να φ΄θγεις από δω, κι αυτός είναι ο μόνος δρόμος". Κινήθηκα μες στο σκοτάδι ακολουθώντας τη γυναίκα. Ακουσα το πόμολο της πόρτας να γυρίζει αργά. Ο ήχος μ`έκανε ν`ανατριχιάσω σύγκορμος. Την ίδια στιγμή που το φως του διαδρόμου τρύπησε το σκοτάδι, εμείς χωθήκαμε στον τοίχο. Είχε την υφή μιας γιγάντιας ψυχρής ζελατινένιας μάζας. Εκλεισα σφιχτά το στόμα μου μη τυχόν και μπεί μέσα. Ξαφνικά η σκέψη συγκεκριμενοποιήθηκε στο μυαλό μου: περνάω μέσα από τον τοίχο! Κι όμως, για όση ώρα συνέβαινε αυτό, έμοιαζε με το πιο φυσικό πράγμα στο κόσμο. Ενιωσα την γλώσσα της γυναίκας να μπαίνει στο στόμα μου. Ζεστή και μαλακιά αναζήτησε κάθε κοιλότητα και τυλίχτηκε γύρω απ`τη δική μου γλώσσα. Η βαριά μυρωδιά των λουλουδιών χάιδεψε τα τοιχώματα των πνευμόνων μου..."

Κάποια θεματικά μοτίβα έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα:
-το κουρδιστό πουλί(διακριτικά παρόν σε όλες σχεδόν τις ιστορίες),

-το πηγάδι(σύμβολο καταβύθισης στον πυθμένα της ψυχής, πέρασμα από τον υπαρκτό, καθημερινό κόσμο σ`ένα παράλληλο πνευματικό κόσμο, σύμβολο καθαρμού),

-το μπλέ σημάδι στο πρόσωπο(είναι το ίχνος που αφήνει πάνω στον ήρωα το πέρασμα του στον κόσμο του φανταστικού ακι των πνευμάτων, τον ξεχωρίζει απ`όλους τους άλλους ),

-ο πνευματισμός, το αδιέξοδο πίσω από το σπίτι του, ο ζωολογικός κήπος, η αίσθηση και η βίωση της σωματικότητας.....

Ο αναγνώστης, άν αφεθεί, και δεν εμπλακεί στο ερώτημα να πιστέψει ή όχι τα όσα διαδραματίζονται, κουρδίζεται από τον μηχανισμό του βιβλίου, γίνεται ένα ακόμη γρανάζι του κουρδιστού πουλιού, μπαίνει στην τροχιά των ηρώων, γίνεται μέρος του παζλ και δίοδος της λύσης.

"Με είδα σαν κουρδιστό πουλί που πετούσε στον καλοκαιρινό ουρανό και κούρνιαζε σε κάποιο κλαδί κουρδίζοντας το ελατήριο του κόσμου. Εαν πράγματι δεν υπήρχε πια κουρδιστό πουλί, κάποιος θα έπρεπε ν`αναλάβει τα καθήκοντά του. Κάποιος θα`πρεπε να κουρδίζει κάθε μέρα το ελατήριο του κόσμου. Αλλιώς το ελατήριο θα ξεκουρδιζόταν και το περίτεχνο αυτό σύστημα θα σταματούσε οριστικά κι αμετάκλητα. Ομως ο μόνος που έμοαζε να έχει αντιληφθεί ότι το κουρδιστό πουλί έλειπε, ήμουν εγώ".

www.infinityplus.co.uk/nonfiction/windup.htm

www.exorcising-ghosts.co.uk/windupbird.html

http://www.librarything.com/work/5069/reviews

Χαρούκι Μουρακάμι, Το κουρδιστό πουλί, (Μτφρ. από τ`αγγλικά Λεωνίδας Καρατζάς), Ωκεανίδα 2004, (862 σελίδες).

Xaruki murakami, the wind-up bird chronicle.

Μαρία Μήτσορα, Σκόρπια δύναμη

2009-10-25T05:03:00.000-07:00

Πρωτοδιάβασα για την Μαρία Μήτσορα στο εξαιρετικό μπλογκ voltitses . Η γραφή της Μήτσορα, για μένα, έχει κάτι από την αισθητική και την αμεσότητα πολαρόιντ στιγμιότυπων απο την δεκαετία του 80. Κουβαλά φορτία από την σκοτεινιά της New Wave μουσικής, και τον μακρινό απόηχο από τον μουσικό ρυθμό και τους στίχους της Λένας Πλάτωνος.

"....πιο βαθιά μέσα στη γυαλάδα που σερβίρονται φιλιά με θρύμματα πράσινου πάγου, πρέπει να προσέχω τα θρύμματα του πράσινου πάγου σερβίρουνε ζαλάδες...η μυρωδιά της μέντας έκρυβε την απαίσια μυρωδιά του αιθέρα, δεν είπα τίποτα μόνο <το σώμα σου καίει> και μέσα με παγώνει κάποιος θάνατος..."

Σκαλώνει η αναπνοή μου στην αναπνοή των λέξεων και στην ιδιότυπη προοπτική των εικόνων της. Οι φράσεις στήνονται και ξεστήνονται σαν φορητά σκηνικά, σύρονται στις ράγες ενός ασύνειδου καλειδοσκόπιου. Ο αφηγηματικός λόγος συχνά εισδύει στα μαγνητικά πεδία ενός ποιητικού σουρρεαλισμού που σε αφήνει άφωνο με την ευρυματικότητα και την πρωτοτυπία του. Κρυφές δυναμικές ανάγνωσης πίσω απ`την ανάγνωση, φωλιές στιγμών πίσω από τον χρόνο, ροϊκή ποιητικότητα. Σαγήνη.

"Μου έφερνε την θάλασσα. Καθώς κοίταζα την πλάτη της σα να κοίταζα την πλάτη μου στην ταράτσα ενός σπιτιού μπροστά στην θάλασσα. Μπροστά μου παραλία με άσπρα βότσαλα. Το νερό πιο ανοιχτόχρωμο κι από τυρκουάζ, ροζ κιόλας από την δύση - κάποιος παίζει πιάνο κάτω βαθιά μέσα στο σπίτι. Δεν είχε κάγκελα ή πεζούλι η ταράτσα. Στεκόμουνα στην άκρη με την πλάτη γυρισμένη προς την σκάλα. Ακουγε μ`όλη της την πλάτη το βήμα μου ν`ανεβαίνει και ν`ανεβαίνει - άκουγα την αναπνοή της ν`ανεβαίνει...."

Ακούμε τον εσώτερο, υπόκωφο βηματισμό της κοινής πραγματικότητας. Στις κοφτερές αιχμές της καθημερινότητας νοιώθουμε τα απαλά αγγίγματα μιας προσωπικής, ονειρικής οπτικής, τα αστικά τοπία γίνονται ψυχικά. Οι προσωπικές σχέσεις ενδύονται την μυθολογία της εποχής.

"Μου έχει συμβεί κι άλλοτε, σε μέρη πιο συνδεδεμένα με την παιδική μου ηλικία, από ένα τοπίο πραγματικό να περισσεύει ένα τοπίο του μυαλού..."

"Από τον σταθμό φεύγει κάθε τόσο ένα τραίνο εξπρές για μια υγρή τσέπη, γεμάτη σπόρους έτοιμους να σκάσουνε, είναι ολόκληρη ντυμένη με καταπράσινα φύλλα από μέσα κι ο αέρας τόσο πηχτός κι ο θάνατος κι ο χρόνος σκέτη κυκλικότητα...."

Στο τέλος, πέρα από την ιστορία, την όποια ιστορία του βιβλίου, αυτό που, για μένα, έχει σημασία, είναι η σαγήνη του λόγου της.... ότι για λίγο περπάτησα μαζί της, νοιώθοντας την φωνή της μαγνητικά να μου κυκλώνει τις αισθήσεις, όλες τις αισθήσεις.....

Μαρία Μήτσορα, Σκόρπια δύναμη, εκδ. Οδυσσέας, 1997 - α' έκδοση 1982

Βρετάνη 3, μερικά ταξίδια συνεχίζονται μέσα μας...

2009-09-28T14:43:00.000-07:00

Jean-Claude Bourlès, Une Bretagne intérieure, petite Bibliothèque , Flammarion 1998, Payot/Voyageurs, 2001 , pgs211

Μετά από ένα ταξίδι στα μονοπάτια της Βρετάνης, ο συγγραφέας περιπατητής αναρωτιέται:
*
"Αύριο θα κοιμηθώ στο σπίτι μου. Στο σπίτι μου, το είπα κάπως βιαστικά. Έχω όντως επιστρέψει? Αρκεί να δρασκελίσεις ένα κατώφλι για να πιστέψεις ότι έχεις φτάσει? Αμφιβάλω. Κλειστή ή ανοιχτή, μια πόρτα δεν αλλάζει τίποτα…
Ξέρω πως μου χρειάζεται χρόνος για να ξανασυνδεθώ με το σπίτι και τις συνήθειές μου. Κάθε φορά είναι η ίδια διαδικασία μάθησης, η ανάγκη να εξοικειωθώ ξανά μ`έναν χώρο οργανωμένο…Ούτε μια επιστροφή που να μην αισθανθώ αυτή την αίσθηση της αιώρησης, του πλησιάσματος, γεννημένης από την σύγκρουση του έξω με το μέσα….κι ακόμη, υπάρχουν και ταξίδια απ`όπου δεν έχω επιστρέψει ποτέ εντελώς…»

Εχω λίγες μέρες που έχω εγκατασταθεί στην Ελλάδα, κι ανάμεσα σε όλα τα ταξίδια, πραγματικά ή φανταστικά, πρόσφατα ή μακρινά, εκείνο το ταξίδι στη Βρετάνη, μοιάζει να επιμένει, να συνεχίζεται μέσα μου σε κύματα, να τροφοδοτεί τον νου μου με εικόνες...

Το τελευταίο βιβλίο που έβαλα μέσα στην βαλίτσα της επιστροφής ήταν του Jean-Claude Bourlès, Une Bretagne intérieure (Μια Βρετάνη "εσωτερική", εκ των έσω, από μέσα, η δική μου Βρετάνη...). Ο συγγραφέας για χρόνια δούλευε σαν υπάλληλος στο γαλλικό ασφαλιστικό σύστημα ώσπου μια ωραία μέρα απόφασισε να εγκαταλείψει την καθιστική καριέρα του και να αφοσιωθεί στα ταξίδια και στην συγγραφή ταξιδιωτικών βιβλίων. Ταξιδεύει με τα πόδια για να έχει άμεση επαφή με την γη, τον Δρόμο, τις πόλεις, την φύση, την ατμόσφαιρα, για να νοιώσει τον Χρόνο που δεν βιάζεται στα γρήγορα μεταφορικά μέσα. Ακολουθεί παλιές διαδρομές που συχνά συμπίπτουν με τις διαδομές των προσκυνητών, όπως είναι το προσκυνήμα του Saint-Jacques-de-Compostelle για το οποίο έχει ήδη γράψει ένα βιβλίο.

Στο βιβλίο για την Βρετάνη αναζητά όχι μόνο την ευχαρίστηση του ταξιδιού αλλά και τις ρίζες του, την ταυτότητά του, την προσωπική του σχέση με την ιδιαίτερη πατρίδα του, την γλώσσα του, την νοοτροπία των συμπατριωτών του. Αναζητά επίσης στα ξεχασμένα αρχεία διάφορων πόλεων το νήμα που θα τον οδηγήσει στα χαμένα ίχνη καποιου μακρινού προγόνου του, ένα μυστήριο που τον τρώει και τον κυνηγάει μέχρι που στο τέλος καταφέρνει να βρεί την άκρη.

Το βιβλίο χωρίζεται σε τέσσερα κεφάλαια. Οι τίτλοι τους είναι ενδεικτικοί του προσανατολισμού του συγγραφέα, {διασχίζοντας τα ονόματα, διασχίζοντας τη γη, διασχίζοντας τα νερά, διασχίζοντας τον χρόνο} και καταλήγει μ`έναν επίλογο. Πολύτιμες είναι οι λογοτεχνικές αναφορές και παραπομπές:

Gustave Flaubert, Par les champs et par les grèves, éd.Encre 1984

Michel de Certeau, Le Pélerin, voyageur et marcheur, Ed. du Cerf, 1988
Louis Guilloux, L'Herbe d'oubli, Gallimard, 1984
Louis Guilloux, Ma Bretagne, Ed:Folle Avoine, 1993
La Batellerie bretonne, Le Chasse-Marée, Ed.de l'Estran, 1988
André Suarès, Le livre de l'Emeraude, Chr.Pirot, 1991
André Suarès, Le Voyage du condottiere, Ed.Granit, 1984
Jaques Lacarrière, Chemin Faisant, Petite Bibliothèque Payot/Voyqgeurs, 1992
Yvon Le Men, La clef de la chapelle est au café d'en face, Ed.Flammarion, 1997
Charles le Quintrec, La Bretagne des grands auteurs, Ed.Ouest-France, 1996
Rémi Villedecaze, De la promenade, Ed.du Bon Albert, 1997
François Marie-Luzel, Journal de route, Ed.Terre de Brume, 1994

http://www.trobreiz.com/livres/livres.php
http://fr.wikipedia.org/wiki/Jean_Claude_Bourl%C3%A8s
http://en.wikipedia.org/wiki/Way_of_St._James

Φεύγοντας επιστρέφεις, το άλγος του νόστου, ο νόστος της αφής

2009-08-25T04:01:00.000-07:00

Δεν ξέρω για πόση ώρα στάθηκα μπροστά σ`αυτόν τον πίνακα του Πικάσσο. Γύριζα και κλωθογύριζα κι αναπαμό δεν είχα, μεσα μου μια θάλασσα από στάχυα με πλημμύριζε γόνιμες εικόνες...

το χέρι αυτό αυτόνομο, παρηγορητικά ακέραιο,

χαιδεύει, συντροφεύει, προστατεύει, διαχωρίζει, ευλογεί, στηρίζει
το χέρι αυτό σπέρνει και θερίζει, ισορροπεί, ορίζει....
ορίζει την στιγμή μου, το τώρα σαν πλατανόφυλλο να σιγοτρέμει
σκιάζει τα μετέπειτα...
πως από μια ξένη χώρα που μοιάζει με πατρίδα σου
πορεύεσαι και πας
σε μιαν άλλη που είναι η πατρίδα σου και μοιάζει τόσο ξένη

αλλάζοντας τοπία, οι χώροι της ζωής σου....
πας προς το μέλλον και γυρίζεις στην πηγή
και τούτη η εξορία –πια- μοιάζει με ψυχικό νησί που θα σε συντροφεύει, σιωπηρά
στην θάλασσα των λογισμών σου

φεύγεις γυρίζοντας...
επιστρέφεις φεύγοντας...

Νοστος ευσπλαχνίας, για ό,τι πριν, για ό,τι θα.

Η Διαδρομή του γυρισμού, διάνυσμα, διάστημα που πρέπει να καλύψεις, και δεν είναι τα χιλιόμετρα και η γεωγραφία
Είναι ο χρόνος και η μνήμη που βαραίνουν μέσα σου, σύνορα σήματα.
Όπως αυτό το χέρι
Περίεργα μαγενθυμένο...
Αυλα υλισμένο....

Ωρες μπροστά σ`αυτόν τον πίνακα, να προσπαθώ να καταλάβω...
Και να θυμάμαι κάποια άλλα χέρια, μιαν άλλη φορά, μιαν άλλη ζωή που ήταν μέρος της ζωής μου, θυμάμαι που έγραφα με συγκίνηση και με υπερβολή του συναισθήματος ως συνήθως

"Παρατηρώ τις φλέβες των χεριών σου... διασχίζουν το δέρμα σου κεντώντας τις γαλάζιες ίνες τους. Εκεί προς τον αντίχειρα είναι δυό φλέβες δίδυμες που ακολουθούν η μία δίπλα στην άλλη κοινή πορεία , η μία πλάι στην άλλη , η μία σκιά της άλλης ισοδύναμη. Μια τέτοια «υπογραφή» τραβά το βλέμμα σαν μαγνήτης . Ο μαύρος μαγνήτης της ψυχής σου τραβά τα ελκόμενα στο εραλδικό του χάος όπου η λεπτότατη μουσική των εσωτερικών οργάνων σου διαπερνά τις ζώσες μεμβράνες σαν βροχή , οι λεπτότατες βελόνες της ευωδιάς σου εκχέουν το οξύ του μύρου τους βα θιά βα θιά στη πολύσπορη κοιλιά του ροδιού.... τα απογευματινά σου χρώματα διαβρώνουν τον βράχο που δέχεται την σκιά σου πάνω στο ροζιασμένο δέρμα των αιώνων που κυκλοφώσκουν αναπνοϊκά α....α....α.....
Παρατηρώ τις παλάμες σου να σηκώνονται με αέρινες κινήσεις σκεπάζοντας μέρη του προσώπου σου, αγγίζοντας άυλα επίπεδα γύρω σου αυρικά , οργανώνοντας κυκλικά αυλάκια ανεπαίσθητων εγγραφών βοηθητικών της φωνής σου και του κρυστάλλινου γέλιου σου. Παρατηρώ την εμμονή σου να φωλιάζεις την μία παλάμη μές στην άλλη, να νανουρίζεις γλυκά κάτι κρυφό..."

Δεν ξέρω πως, μα ένας πίνακας, μια εικόνα, μια χειρονομία, μπορεί να γίνουν "πόρτα" για να περάσεις κάπου αλλού, όπου ο χρόνος αιωρείται χωρίς βιάση, κι εσύ αισθάνεσαι "εσύ" αγγιγμένος από το χέρι μιας βαθύτερης κατανόησης....

(Η φωτογραφία εικονίζει έναν πίνακα του Πικάσσο που βρίσκεται στο Musée Picasso στο Παρίσι. Το μουσείο έκλεισε τις πόρτες για 24 μήνες λόγω ανακαίνισης. Μια τελευταία ματιά, πάντα με έκπληξη μπροστά στον θαυμαστό κόσμο ενός μεγάλου ζωφράφου)
*
(Μετά από 8 χρόνια παραμονής μου στη Γαλλία επιστρέφω στην Ελλάδα)

Nancy Huston - Lignes de faille

2009-08-11T17:05:00.000-07:00

Nancy Huston, Lignes de faille, Ed. Actes Sud, 2006, 484 pgs

Το βιβλίο είναι πολύ καλά δομημένο και μοιρασμένο σε τέσσερα μεγάλα κεφάλαια. Παρακολουθούμε την ζωή και τον εσωτερικό κόσμο τεσσάρων εξάχρονων παιδιών. Τέσσερις γενιές σε διαδοχή, τέσσερις διαφορετικές ιστορικά και κοινωνικά εποχές(από την ναζιστική γερμανία εως την εποχή της τρομοκρατίας λίγο μετά τους δίδυμους πύργους). Ξεκινάμε αντίστροφα με τον Solomon στα 2004, συνεχίζουμε με τον πατέρα του τον Randal 1982, την μητέρα του Randal την Sadie 1962 για να καταλήξουμε στην προγιαγιά του Solomon την Kristina(Εrra) 1944-45. Οσο προχωράει η αφήγηση, σαν αντίστροφη πυραμίδα, αποκωδικοποιούνται καταστάσεις και γεγονότα, ερμηνεύονται κι αιτιολογούνται συμπεριφορές, ρίχνεται φως στα μυστικά της οικογένειας και γενικά υπάρχει κορύφωση της συναισθηματικής φόρτισης. Γέφυρες ζωής πάνω από το ποτάμι της κληρονομικότητας και της διαδοχής, πάνω από τα ρεύματα της ιστορίας και του καθημερινού βίου.

Και τα τέσσερα παιδιά έχουν κάποια κοινά σημεία, κληρονομιά που μεταδίδεται από γενιά σε γενιά, πχ η χαρακτηριστική ελιά σε κάποιο σημείο του σώματός τους. Κι ενω για τους τρείς πρώτους αυτή η ελιά μοιάζει με κάποιο ταλισμαν που έχει σχεδόν μαγικές ιδιότητες και μπορεί να τους καθοδηγεί ή να τους βοηθά σαν την φωνή ενός φανταστικού φίλου, που τους κάνει ξεχωριστούς σε σχέση με τους άλλους, ο τελευταίος της αλυσίδας, ο Solomon (ή πιο σωστά η μητέρα του) αποφασίζει να την αφαιρέσει με χειρουργική επέμβαση(σημάδι των μοντέρνων καιρών και αποκοπή απο τις ρίζες).

Πολιτικές προεκτάσεις, αναφορές, άμεσοι και έμμεσοι σχολιασμοί με όχημα τις Γερμανο-εβραικές ρίζες μιας σύγχρονης αμερικάνικης οικογένειας. Αναφορά στην σύγχρονη τρομοκρατία, στις σχέσεις παλαιστινίων-εβραίων, αμερικανών-εβραίων, κριτική πάνω στην πολιτική της ναζιστικής Γερμανίας, η συλλογική ευθύνη και η ενοχή....

Η ψυχολογία του παιδιού, η αθωότητα και το χάσιμό της, η συνειδητοποίηση της ταυτότητας, η εξερεύνηση του περιβάλλοντος κόσμου, η διαμόρφωση του χαρακτήρα μέσα στον κλειστό πυρήνα της οικογένειας, η βία και η σκληρότητα που καμιά φορά αφήνουν το σημάδι τους ανεξίτηλο στο σώμα της πραγματικότητάς μας όσα χρόνια κι αν περάσουν....

Ο χρόνος, τα χρόνια, τα γεγονότα της τύχης και της ζωής, η αντίσταση, η νεότητα και τα γηρατειά. Σαν τους κύκλους στον κορμό ενός δέντρου, μπορεί να μην φαίνονται αλλά είναι εκεί, τίποτα δεν χάνεται....

Στο πρώτο κεφάλαιο ο Solomon παρακολουθεί έκπληκτος την πρόγιαγιά του να συναντά την γερμανίδα αδερφή της μετά από 6 δεκαετίες χωρισμού...τις παρακολουθεί, άρρωστες, ανήμπορες και γερασμένες, να συνεχίζουν τον παιδικό καβγά τους για μια γελοία κούκλα. Η σκηνή είναι έντονα φορτισμένη, θυμίζει θέατρο του παραλόγου και πικρή φάρσα. Μεταδίδει υπαρξιακό και συγκινησιακό "τρέμισμα" που το ξαναβρίσκουμε στο τελευταίο κεφάλαιο...όταν πιάνουμε το νήμα του καυγά στην την αρχή του...και τότε έχουμε την επιθυμία να επιστρέψουμε στο πρώτο κεφάλαιο για να ξαναδιαβάσουμε την σκηνή γνωρίζοντας τα πράγματα σε βάθος χρόνου.

Μεταφράζω μερικά αποσπάσματα:
Solomon:
"Hλιόλουστη Κυριακή, ήλιος, ήλιος, ο βασιλιάς ήλιος, Roi soleil...Sol, Solly, Solomon....Είμαι ένα κύμα φωτός, στιγμιαίο, αόρατο και παντοδύναμο που απλώνεται χωρίς προσπάθεια ως τις πιο σκοτεινές γωνιές του σύμπαντος....στα έξι μου χρόνια ικανός όλα να τα βλέπω, όλα να τα φωτίζω, όλα να τα καταλαβαίνω....
Ο θεός μου έδωσε αυτό το σώμα κι αυτό το μυαλό και πρέπει να τα φροντίσω με τον καλύτερο δυνατό τρόπο για να έχω το μεγαλύτερο δυνατό ώφελος. Ξέρω ότι έχει μεγάλα σχέδια για μένα, διαφορετικά δεν θα μ`εκανε να γεννηθώ στην πιο πλούσια πολιτεία της πιο πλούσιας χώρας του κόσμου, εφοδιασμένη με το πιο ικανό οπλικό σύστημα, ικανό να εξαφανίσει το ανθρώπινο είδος μ`ενα κλείσιμο του ματιού. Ευτυχώς που ο θεός και ο πρόεδρος Μπους είναι καλοί φίλοι. Φαντάζομαι τον παράδεισο σαν ένα μεγάλο Τέξας στον ουρανό με τον θεό να βολτάρει στο ράντσο του ...."
"Είμαι πραγματικά ευτυχής που γεννήθηκα αγόρι κι όχι κορίτσι, γιατί είναι πιο σπάνιο για τ`αγόρια να υποστούν βιασμό, εκτός κι αν είναι καθολικά, που ευτυχώς δεν είμαστε...."

Sadie:
"χαιδεύοντας την ελιά της στο εσωτερικό του αριστερού μπράτσου της, η μαμά ζεσταίνει την φωνή της με κλίμακες και αρπισμούς. Γι`αυτήν όμως δεν είναι σα να επαναλαμβάνει ξερά την αλφάβητο, είναι πιο πολύ "χαρά", σα να τρέχεις με γυμνά πόδια σε μια μεγάλη αμμουδιά. ...η φωνή της μαμάς γλιστρά ανάμεσα στην μουσική και φτάνει ως τον ουρανό. Πάνω σ`έναν βίαιο ρυθμό κατεβαίνει από τις ψηλές νότες, τραγουδισμένες με συγκινητική γλυκύτητα μέχρι τα βαθιά και σκοτεινά νερά από τις χαμηλές νότες, όπου αναστενάζει σαν η ζωή να την εγκαταλείπει σιγά σιγά. Κάποιες φορές κάνει έναν θόρυβο με τα χείλη της σαν φελός που πετάγεται κι άλλες φορές χτυπά το στήθος της με το χέρι της για να κάνει πιο εμφατική την μουσική που ξεχύνεται από τον λαιμό της....η φωνή της διηγείται μια ιστορία, οχι μόνο την ιστορία της δικής της ζωής αλλά αυτήν της ανθρωπότητας, με τους πολέμους, τις πείνες, τις μάχες και τις δοκιμασίες, τους θριάμβους και τις ήττες. Αλλές φορές χύνεται σε κύματα απειλητικά σαν ωκεανός φουσκωμένος από την καταιγίδα, άλλες φορές σαν καταρράκτης τρώγοντας την απόσταση προς την χαράδρα, χτυπώντας πάνω στους βράχους με βιασύνη μέσα από ένα χάος αφρών προς την σκοτεινή κοιλάδα από κάτω. Σχεδιάζει πάνω απ`το κεφάλι μου χρυσαφένιους κύκλους σαν τα δαχτυλίδια του Κρόνου...θρηνεί κι αναριγεί, γλιστρώντας απαλά γύρω από ένα Fa grave σαν τον κισσό γύρω από το κορμό του δέντρου...για να βυθιστεί στο τέλος στα μπλε κρυστάλλινα νερά της συγχορδίας του Sol ματζόρε....Είναι μοναδική η μητέρα μου, μια μεγαλοφυία, μια θεά του τραγουδιού στην πιο αγνή μορφή της. Αν η δασκάλα μου της μουσικής μπορούσε να την ακούσει θα πάθαινε αποπληξία και θα πέθαινε επιτόπου, αναγκασμένη να παραδεχτεί πόσο άχρηστη ήταν η δική της μουσική...."

Βρετάνη 2. τόπος, γλώσσα, μνήμη και ταυτότητα

2009-08-07T09:03:00.000-07:00

Πέτρινα σημάδια από το παρελθόν
αποτυπώματα και χνάρια αυτών που έζησαν κάποτε στην ίδια γη
και πάλεψαν με τα στοιχεία, τα κύματα και την άμμο
πάλεψαν με τον χρόνο και την ιστορία...
Και πάντα η βοή και η μυρωδιά της θάλασσας λίγο πιο πέρα...
πάντα ο ήχος αυτής της περίεργης γλώσσας να σκαλώνει στα βράχια της μνήμης....

Βρετάνη, Finistère, Plouguernau, επισκεπτόμαστε τον αρχαιολογικό χώρο Iliz Koz - Tremenach , τα ερείπια από την παλιά εκκλησία και τις ταφικές πλάκες των ιπποτών με τα εμβλήματά τους σκαλισμένα να τους συνοδεύουν. Ο χώρος εγκαταλείφθηκε το 1729 , κυριαρχήθηκε από τον άνεμο ,την άμμο και την λήθη για να ξαναβγεί στην επιφάνεια το 1969.

Στην είσοδο του μουσείου συναντούμε την γιαγιά που βλέπετε δίπλα στην εικόνα. Εχει 80 χρόνια στην πλάτη της και τα κουβαλά με περηφάνια και καλή διάθεση. Μας πιάνει την κουβέντα εύκολα. Μας μιλάει πρώτα για την ιστορία του τόπου και τις αρχαιολογικές ανακαλύψεις, κι έπειτα για την ζωή της, την ζωή των κατοίκων δίπλα στην θάλασσα, τα μανιασμένα κύμματα και την παλλίρροια, τον αγώνα τους να επιζήσουν, την ζωή των ναυτικών, πως μαζεύανε τα φύκια και πως τα επεξεργάζονταν(Goémons). Οταν την ρωτάμε αν μιλά βρετονικά η απάντησή της είναι "εγώ μεγάλωσα με τα βρετόνικα και για να μιλήσω γαλλικά έπρεπε πρώτα να τα μάθω στο σχολείο".
Η πολιτική και η πρακτική του σχολείου στην Γαλλία των αρχών του αιώνα ήταν η απαγόρευση της διαλέκτου και η αποκλειστική χρήση της κυρίαρχης εθνικής γλώσσας. (αυτό εμένα μου θυμίζει λίγο τα δικά μας....).

Βέβαια από τότε ως σήμερα έχει κυλήσει πολύ νερό στ`αυλάκι. Εχουν γίνει πολλοί αγώνες από ανθρώπους και ομάδες. Σήμερα οι πιο πολλοί δήμοι στην Βρετάνη χρησιμοποιούν δίγλωσση σηματοδότηση στους δρόμους και τα δημόσια κτίρια, υπάρχουν σχολεία όπου διδάσκονται τα βρετονικά, ραδιόφωνο, εφημερίδες, θεατρικές ομάδες, μουσικά σύνολα που εκρφάζονται σ`αυτή την διάλεκτο.

Νοιώθω ότι "ταξιδεύω σε μια χώρα" δεν σημαίνει μόνο βλέπω τα τοπία και τις πόλεις της αλλά κυρίως γνωρίζω τους ανθρώπους και την ιστορία, γνωρίζω την ιστορία μέσα από τους ανθρώπους, δοκιμάζω να αρθρώσω, έστω κι άτσαλα, έστω για λίγο μόνο, τις δικές τους λέξεις. με τον δικό τους τρόπο....γιατί μέσα στην γλώσσα κρύβεται ένα μέρος της αισθητικής και της κουλτούρας του τόπου, πίσω από τους ήχους, την γραφή, τους ιδιαίτερους διαδρόμους της σύνταξης...υφαίνονται εικόνες, διαδρομές, γεγονότα, μνήμες.... κρίνονται και ορίζονται ταυτότητες, ταυτίσεις, όροι ΣΥΜμετοχής και ΣΥΜβίωσης....

Κι εσύ, ο ταξιδιώτης, ο επισκέπτης, μπορείς να βγείς για λίγο έξω από τα γνωστά σου όρια, να ξεπεράσεις τα σύνορα που βάζεις εσύ ο ίδιος, να περάσεις σε μια άλλη κατάσταση, απέναντι απο τον εαυτό σου και να ξαναγυρίσεις στα γνωστά λίγο αλλοιώτικος, κουβαλώντας την γεύση από το καινούργιο, το διαφορετικό....

Οταν επιστρέφω στην μεγάλη πόλη, κάτι με σμπρώχνει παθιασμένα να ψάχνω βιβλία
για την ιστορία και την κουλτούρα αυτού του τόπου, βιβλία για την γλώσσα....Βρίσκω την γαλλόφωνη μέθοδο βρετονικών ASSIMIL, υπάρχει σε δυο εκδόσεις, κανονική και τσέπης. Φυσικά, καλοκαιριάτικα, διαλέγω τον πιο σύντομο κι εύκολο δρόμο, την έκδοση τσέπης, και ρίχνομαι με μανία στην ανάγνωση.
Το βιβλιαράκι χωρίζεται σε τέσσερα μέρη, 1).γενικές πληροφορίες για την ιστορία, την ιδιαιτερότητα και την προφορά των βρετονικών, 2).βασικοί κανόνες γραμματικής και συντακτικού, 3). αντιπροσωπευτικοί διάλογοι που αντανακλούν την καθημερινή ζωή π.χ. τραπέζι, καιρός, εποχές, προσανατολισμός, ονοματοθεσία... 4).σύντομο λεξικό.

Εmaon o teskin brezhoneg- μαθαίνω βρετονικά
ti-ker- δημαρχείο(το σπίτι της πόλης), μια λέξη που είδαμε γραμμένη σε όλες τις πόλεις.
demat-καλημέρα, kenavo-γειά σου, noz vat- καληνύχτα, trugarez-ευχαριστώ

buhez-ζωή, bizaj-πρόσωπο, beaj-ταξίδι, sonj-ανάμνηση, hunvre-όνειρο, avel-άνεμος, heol-ήλιος, loar-σελήνη, liorzh-κήπος, skrivan-γράφω, kontan-διηγούμαι, sonjal-σκέφτομαι, plijadur-ευχαρίστηση, tenvalijenn-σκοτεινιά, kelc`h-κύκλος, peoc`h-ειρήνη....

*
*
Αντιγράφω εδώ φράσεις από το βιβλίο του Βασίλη Αλεξάκη, Les mots étrangers, éd.Stock2002/ Ξένες λέξεις. Ο αφηγητής αναρωτιέται πάνω στην σχέση του με την μητρική γλώσσα και όλο το συναισθηματικό φορτίο που ασυνείδητα αυτή κουβαλά, την σχέση του με μια καινούγια υιοθετημένη γλώσσα, τα γαλλικά, που πια είναι γνωστή και τείνει να παλιώσει, και τέλος αναρωτιέται γιατί ξεκινά με εμμονή να μαθαίνει μια άγνωστη και ίσως άχρηστη σ`αυτόν αφρικανική γλώσσα. Μαθαίνουμε μαζί του τις πρώτες λέξεις και την ιδιαίτερη σύνταξη των Sango.(καθώς δεν διαθέτω την ελληνική έκδοση μεταφράζω από τα γαλλικά, ας μου συγχωρήσει τα λάθη)

"Οι αναμνήσεις μου που συνδέονται με την ελληνική γλώσσα είναι πολύ πιο παλιές από εκείνες που ξυπνάνε μέσα μου τα γαλλικά. Η μητρική μου γλώσσα ΓΝΩΡΙΖΕΙ την ηλικία μου. Τα γαλλικά μ`εκαναν να νοιώσω νεότερος κατά είκοσι χρόνια. Αρχίζω να αισθάνομαι ότι η εκμάθηση μιας γλώσσας μοιάζει με κούρα νεότητας....Η γλώσσα Sango από την άλλη δεν μου θυμίζει τίποτα, οι αναμνήσεις μου της είναι ξένες, μου δίνει την ψευδαίσθηση ότι μπορώ να κάνω μια καινούργια αρχή...Μου είναι λιγότερο οδυνηρό να θυμάμαι τον θάνατο του πατέρα μου στα Sango παρά στα ελληνικά Baba ti mbi a kui, γράφω με ηρεμία και ξεχνάω να συγκινηθώ...."

"Ενώ στα ελληνικά και στα γαλλικά η άρνηση μπαίνει στην αρχή της φράσης, στα Sango την βρίσκουμε στο τέλος. Πως να μην νοιώσεις έκπληξη από μία γλώσσα που παρουσιάζει πάντα τα πράγματα από μια θετική οπτική γωνία...."

"Η εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας σε αναγκάζει να αναρωτηθείς για την δική σου".

Υπάρχει επίσης ένα μικρό αλλά εξαιρετικό βιβλιαράκι της Nancy Huston για την γλώσσα, την μητρική και την ξένη...."Χαμένος Βορράς" Εκδόσεις Αγρα

Iliz Koz.fr

Goémons

Πολύ καλό site Langue Bretonne.com

PARTI BRETON

wikipedia Breton

bilingue.observatoire

μειονοτικες γλώσσες

europa_languages Πύλη γλωσσων

europa

Βρετάνη 1.

2009-08-06T10:35:00.000-07:00

Γαλλικά, Βρετόνικα, Ελληνικά,
η γλώσσα της μνήμης, η μνήμη της γλώσσας
στις ρόδινες προσχώσεις της ορτανσίας βύθισα μια θαμπή ανάμνηση
που έκαιγε απο ώρα στο φυτίλι του λογισμού μου....

Γαλλία, Βρετάνη. Armor, Finistère, Pays du Léon, Aber Wrac'h...Η σύμπτωση και η τύχη μας έριξαν σ`εκείνη την μικρή κοιλάδα, αργά το απόγευμα, την ώρα που ο ήλιος γλυκά φιλούσε τις λιθοδομές και τα γοτθικά ανάγλυφα της παλιάς εκκλησίας, Notre Dame de Traon. Η Νύχτα κιόλας απαλά ανάδευε τις σκοτεινές φυλλωσιές των δέντρων και τις ορτανσίες. Ορτανσίες πυκνές-πυκνότατες, θεόρατες, σε όλες τις αποχρώσεις του ροζ, του λιλά, του σιελ...

Ησυχία. Μόνο ο ήχος του νερού και τα θροίσματα των δέντρων. Το μικρό ποταμάκι ενώνεται με το νερό της πηγής στο πίσω μέρος της εκκλησίας και ύστερα συνεχίζουν την ροή τους μέσα στην μικρή κοιλάδα μέχρι τα νερά του Aber Wrac'h λίγο πιο κάτω.

Απέναντι από την εκκλησία υπάρχει μόνο ένα σπίτι και λίγο πιο κάτω ένας παλιός νερόμυλος. Γύρω από το σπίτι και αρμοστά στην κοίτη του μικρού ποταμού ένας υπέροχος κήπος, φτιαγμένος από φυτά της περιοχής, θάμνους και λουλούδια, καθώς και βράχους σοφά τοποθετημένους για το δέσιμο της αρμονίας. Θαυμάζουμε την ομορφιά του τοπίου, φυσικού και καλλιεργημένου.

Τα φώτα στο μικρό σπίτι έχουν ανάψει, η νύχτα με γοργά πατήματα μας συντροφεύει. Η πόρτα ανοίγει κι ένας μεσήλικας βρετόνος μας πλησιάζει. Πιάνουμε κουβέντα για την εκκλησία, την περιοχή και τον κήπο. Με περηφάνεια, θαυμασμό κι αγάπη μας αποκαλύπτει ότι ο κήπος είναι έργο της γυναίκας του. Την βλέπουμε στην πόρτα να διστάζει. Στην κουβέντα μας οι λέξεις μας γυρίζουν σαν χαλίκια μέσα σε ρυάκι, ανακατεύονται τα γαλλικά μας από ροές και προφορές βρετόνικες κι ελληνικές. Οταν καταλαβαίνει ότι είμαστε έλληνες με συγκίνηση φωνάζει την γυναίκα του. Η σκηνή θυμίζει ομηρική αναγνώριση. Η Σαμπίνε είναι ελληνικής καταγωγής.

Μας βάζουνε στο σπίτι τους και μας περιποιούνται. Η συγκίνηση της Σαμπίνε είναι πολύ μεγάλη. Μοιάζει να βρήκε ένα κομμένο νήμα προς τις ρίζες της... Μας διηγείται την ιστορία της γιαγιάς της που την λέγαν Ελεημονήτρια(η λέξη ηχεί τόσο περίεργα σε τούτο το τοπίο), πως ήρθαν από την Ελλάδα στην Μασσαλία το 1914, μας δείχνει παλιές φωτογραφίες, μας λέει ιστορίες οικογενειακές και ξεχασμένες. Η ίδια δεν έμαθε ποτέ ελληνικά, μόνο κάποιες λέξεις...και το άκουσμα...όμως...θυμάται τον πόνο που ένοιωσε όταν η γιαγιά της στα τελευταία της της μιλούσε μόνο ελληνικά, την γλώσσα της πρώτης της πατρίδας, στην γλώσσα και το ακουστικό δέρμα που είχαν οι πρώτες της μνήμες...της μιλούσε μόνο ελληνικά και την κατηγορούσε που δεν μπορούσε να την καταλάβει....η γλώσσα κιβωτός για την αντίπερα όχθη...

Συγκινούμαστε κι εμείς με την συγκίνηση της Σαμπίνε. Θέλω να της πώ ότι ο κήπος της είναι τόσο όμορφος και μαγικός γιατί αντικατοπτρίζει τον κήπο της καρδιάς της...όμως θέλω να της το πω στα ελληνικά...και ξέρω ότι δεν θα με καταλάβει...

Συνεχίσαμε το δρόμο μας στην "Χώρα των Μύθων" και βγήκαμε ψηλά, στο πλάτωμα με θέα...

Aber Wrac`h

Tri Yann, Musique

Alan Stivell, Harpe Celtique

Τα κιτρινισμένα χωράφια στο πρόσωπό μου....

2009-07-20T06:48:00.000-07:00

"L’écriture ouvre ta peau pour que
le poison de l’encre rentre dans ton cœur...

Les champs jaunis dans mon visage ne m`aident pas
dans l`obscurité...
La terre est plate comme mon front à force de tomber...

Je déteste la lumière car en elle je vois tout
même la forme de ma mort..."

Abdallah Zrika, Insecte de l`infini, éd.La Difference 2007

*

"Tο γράψιμο ανοίγει το δέρμα σου
για να μπεί μες στην καρδιά σου το φαρμάκι της μελάνης...

Τα κιτρινισμένα χωράφια μες στο πρόσωπό μου
δεν με βοηθούν μές στην σκοτεινιά...
Η γη είναι επίπεδη όπως το μέτωπό μου με τάση να πέσει...

Απεχθάνομαι το φως γιατί μέσα σ`αυτό βλέπω τα πάντα
ακόμα και το σχήμα του θανάτου μου...."

Αμπντάλα Ζρίκα, Εντομο του απείρου

~~~~~

Ταξιδεύοντας στα ήρεμα νερά του Ιαπωνικού Στυλ

2009-07-15T08:17:00.000-07:00

Φωτογραφία Araki Nobuyosi, "Yuko dormant"-A sentimental Jurney, 1971 από το βιβλίο:
Gian Carlo Calza, Style Japon, Editions Phaidon, Paris 2007, pgs 304

*
Καμιά φορά, ανοίγεις ένα βιβλίο....και βρίσκεσαι να ταξιδεύεις , άμεσα κι απλά, στα ήρεμα νερά ενός κόσμου τόσο διαφορετικού από τον δικό σου....

*

Το βιβλίο του Gian Carlo Calza "Style Japon" μπορεί να πάρει άνετα θέση πάνω στο τραπέζι σου και να μείνει εκεί για μέρες, κλειστό ή ανοιχτό, θροϊζουσα συντροφιά, εύκολο ανάγνωσμα για να ξεχνιέσαι κοιτώντας απλά τις υπέροχες φωτογραφίες...ή, μέσο εισαγωγής στις ποικίλες πλευρές και τις σκιερές διαστάσεις ενός μακραίωνου πολιτισμού όπως ο Ιαπωνικός. Αισθητική, τρόπος ζωής, έθιμα, ποίηση, ζωγραφική, αρχιτεκτονική, φαγητό, φιλοσοφία, βοτανική, τσάι, θεατρο....

*
Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μεγάλα κεφάλαια 1.Η ομορφιά του ακανόνιστου, 2.Το αίσθημα της φύσης, 3.Μεγάλοι δάσκαλοι. Το κάθε κεφάλαιο χωρίζεται σε υποκεφάλαια, ενδεικτικά αναφέρω, Το τσάι και η αισθητική του ακαθόριστου, Εικόνες του κενού, Το κρυφό μυστικό του θεάτρου ΝΟ, Τα δάκρυα της μάσκας, Τα χρώματα της σκοτεινιάς, Η αρμονία των πραγμάτων, Φύση και ομορφιά στον "Πλέοντα Κόσμο", Χοκουσάι -ο τρελόςτης ζωγραφικής, Μισιμα -πότε θα δώσετε τέλος στην ζωή σας μαίτρ....

*
Χωρίς να είναι μια εξειδικευμένη επιστημονική μονογραφία που εξαντλεί το θέμα της σε κάθε λεπτομέρεια, καταφέρνει και δίνει μια πλήρη εικόνα ενός τόσο σημαντικού πολιτισμού χωρίς να κουράζει. Καίριο, ουσιαστικό, περιεκτικό. Μπορεί να αποτελέσει το έναυσμα και την αρχή για να εντρυφήσει κανείς και να ψάξει για πιο εξειδικευμένη βιβλιογραφία.

photo, Fukuhara Shinzo, Printemps,Okutama, 1930
Michel Maslan, Gheisha jouant du shamisen, années1890

Matsumura Yoshiharu, Le pin Sumiyoshi, Kyoto

"η περιγραφή των παλατιών και των κήπων μας δίνει την εικόνα μιας αρχιτεκτονικής που στηρίζεται κυρίως στο ξύλο και ελάχιστα στο χτίσιμο. Μια αρχιτεκτονική ανοιχτή, ελαφριά, σχεδόν αέρινη. Η φύση, με τους ρυθμούς και τις εναλλαγές της, μπορούσε να εισέρχεται στο εσωτερικό και να εξέρχεται από κει άνετα. Κανείς δεν έψαχνε να συντηρήσει μέσα σε μασιφ τοίχους τα στοιχεία μιας εποχής κατά την διάρκεια μιας άλλης. Εξοχικά, κατοικίες, παλάτια και αλλέες μοιάζουν να έχουν κατασκευαστεί για να ενδυναμώνουν την αίσθηση της αρμονίας ανάμεσα στον άνθρωπο και την φύση".

"Για τους Ιάπωνες συγγραφείς και καλλιτέχνες, μέσα στην ζωή υπάρχει ένας χώρος, όπου η πραγματικότητα που είναι αδιαχώριστη από το ημίφως αποτελεί τον κανόνα. Οπου τα χρώματα, θαμπά στην εμφάνισή τους, αποκτούν την λάμψη τους όχι από έναν τεχνητό φωτισμό, αλλά από κάποια ιδιότητα εσωτερική. Οπου ο σκοτεινός, ζεστός και εύπλαστος κόσμος της ύλης έρχεται σε αντίθεση με την φωτεινή, ψυχρή και αφηρημένη σφαίρα των ιδεών. Ενας χώρος που εμπλουτίζει την σχέση ανάμεσα στον άνθρωπο και το αντικείμενο, όπου κανένα φως δεν χρειάζεται για να δούμε και να γνωρίσουμε, αλλά, όπου η γνώση αποκτάται μέσα από αντανακλάσεις και καθρεφτισμούς, όπου η σκιά δεν αλλοιώνει το εσωτερικό φως των αντικειμένων....."

"Η ιαπωνική κουζίνα είναι τελείως διαφορετική από την δυτική. Συνταιριάζει την γεύση με την αισθητική. Βασικό στοιχείο της είναι η διατήρηση των φυσικών χαρακτηριστικών. Κάθε εποχή έχει τα δικά της υλικά, όχι μόνο όσον αφορά στην παραγωγή και την διατήρηση των τροφίμων αλλά και σε σχέση με τα χρώματα, τις γεύσεις, τον τρόπο παρουσίασης και γευσιδοκιμασίας. Κι αυτό οφείλεται όχι τόσο στην ανάγκη όσο στην επιθυμία για μια βαθύτερη αντισστοιχία με τους ρυθμούς της φύσης. Η προετοιμασία των εδεσμάτων είναι ένα θέαμα ξεχωριστό. Οι χειρονομίες του σεφ σχεδόν τελετουργικές, τα υλικά, ζωικά ή φυτικά, χρησιμοποιούνται με σεβασμό, σχολαστικότητα και ακρίβεια σε κάθε λεπομέρεια...όλα παρακινούν τον θεατή να συμμετέχει σαν συνεργός προσεκτικός και οξυδερκής....Πέρα από την γεύση των τροφίμων, είναι η γεύση της ίδιας της φύσης που αφομοιώνουμε...."

Gian Carlo Calza, Style Japon, traduit de l'anglais par Philipe Mothe, Editions Phaidon, Paris
2007, pgs 304
Πρώτη έκδοση στα ιταλικά στις εκδόσεις Giulio Einaudi, 2002

Ben Okri, En Arcadie

2009-07-12T06:06:00.000-07:00

Διάβασα το βιβλίο του Ben Okri "Στην Αρκαδία" μεταφρασμένο από τα αγγλικά στα γαλλικά. Το διάβαζα για μέρες, αργά αργά, φράση φράση. Και ήταν σα να έμπαινα στον κόσμο της σκέψης του. Σα να ταξίδευα μαζί με την κινηματογραφική ομάδα του μυθιστορήματος. Το γύρισμα μιας ταινίας με θέμα την συμβολική Αρκαδία αποτελεί το κεντρικό θέμα και το συγγραφικό πρόσχημα. Ταξίδι από την Αγγλία στο Παρίσι, στις Βερσαλλίες και το παλάτι, στα παρακμιακά περίχωρα και στον ιδιωτικό κήπο ενός μηχανοδηγού, στο Λούβρο, όπου στεκόμαστε με θαυμασμό μπροστά στον αινιγματικό πίνακα του Poussin (εικόνα).

Ακολουθούμε την ομάδα, (αφηγητής, σκηνοθέτης, καμεραμαν, φροντιστές κτλ), ακούμε την ιστορία του καθενός και τις σκέψεις τους, ψηλαφίζουμε παλιά και καινούργια τραύματα, μεταφυσικούς προβληματισμούς και φόβους, ψευδαισθήσεις και φιλοδοξίες. Ακούμε αριστοτεχνικούς φιλοσοφικούς μονόλογους, ανιχνεύουμε έργα τέχνης, ταξιδεύουμε, και κινούμαστε ευθύγραμμα στον χώρο, κυκλικά και ελικοειδώς στον χρόνο σαν μέσα στους μπαροκ ελιγμούς μιας μακρινής αδιευκρίνιστης μουσικής που μας διαπερνά σαν ρίγος.

Νοιώθουμε το διεισδυτικό βλέμμα του αφηγητή να διαπερνά τα γεγονότα και τα εξωτερικά φαινόμενα, να μετρά τους σφυγμούς μιας άλλης πραγματικότητας που ξετυλίγεται παράλληλα με την συμβατική ροή των πραγμάτων, να μετρά την θερμοκρασία κάτω από το δέρμα της καθημερινής επιφάνειας.

Παρόλο που είναι τόσο διαφορετικό από τα άλλα έργα του συγγραφέα, υπάρχει μια κοινή αίσθηση, μια γραμμή συνέχειας. Μπορεί να μην είναι δοσμένο με τους όρους ενός παραμυθιού όπως ο Αδηφάγος Δρόμος, να μην αναφέρεται στην Αφρική, ο "μαγικός ρεαλισμός" να μην είναι τόσο έντονος και εμφανής, η ωμή βία της αναπόδραστης καθημερινότητας να μην πληγώνει τόσο έντονα τις λέξεις...ομως καθώς προχωρά η ανάγνωση νοιώθουμε πως ακούμε την ίδια εσωτερική φωνή....

*

"la mort nous rongait, nous dévorait, morceau après morceau, en commençant par notre corps, notre psyché, notre enfance, notre avenir, nos espoirs, le temps..."

"Ο θάνατος μας ροκάνιζε, μας κατασπάραζε, κομμάτι κομμάτι, ξεκινώντας από το σώμα μας, την ψυχή μας, την παιδικότητά μας, το μέλλον μας, τις ελπίδες μας..."

"personne n'était seul. Ils avaient apporté leurs bagages avec eux, leurs vrais bagages et leur bagages psychiques. Ils avaient apporté leurs Fantômes avec eux, leurs peurs, leurs échecs, les problèmes qui avaient hanté leurs pères, les cauchemars qui avaient troublé leurs mères. J'en voyais une foule d'autres invisibles, qui se tordaient dans leurs têtes, qui s'empêtraient dans leurs pieds, qui déformaient leurs sourires, qui écrasaient leurs esprits, qui se pendaient à leurs cous comme des amoureux...."

"Κανένας δεν ήταν μόνος του. Είχαν κουβαλήσει και τις αποσκευές τους μαζί τους, τις υλικές και ψυχικές αποσκεύες. Είχαν φέρει μαζί τους και τα φαντάσματά τους, τους φόβους τους, τις αποτυχίες τους, τα προβλήματα που είχαν στοιχειώσει τους πατεράδες τους, τουε εφιάλτες που είχαν τρομάξει τις μανάδες τους. Διέκρινα μαζί τους ένα πλήθος από άλλους αόρατους, να μπερδεύονται μες στα κεφάλια τους, να μπουρδουκλώνονται στα πόδια τους, να χαλάνε το χαμόγελό τους, να συντίβουν το πνεύμα τους, να κρέμονται στον λαιμό τους σαν τους ερωτευμενους...."

"Nous ne voyageons jamais seuls. Une grande famille de monstres non reconnus nous suit. Et ils ne meurent pas avec nous, ils deviennent une part de nos enfants....
c'est peut-être cela l`échec, transporter avec soi PLUS de fantômes et d'ombres que sa propre psyché ne peut en supporter...."

"Δεν ταξιδεύουμε ποτέ μόνοι. Μια μεγάλη φαμίλια από μη αναγνωρισμένα τέρατα μας ακολουθεί. Και δεν πεθαίνουν μαζί μας αλλά γίνονται μέρος των παιδιών μας....
και ίσως αυτό να ευθύνεται για την αποτυχία μας, το ό,τι κουβαλάμε μαζί μας περισσότερα φαντάσματα και σκιές απ`όσα μπορεί ν`αντέξει η ψυχή μας..."

Εργα του Ben Okri στα γαλλικά
- Starbook, Poche 2008
- Un amour dangereux, Seuil, 2004
- En Arcadie, Bourgois, 2003
- Combat mental, Bourgois, 1999
- Etonner les dieux, Seuil, 1998
- La route de la faim, Robert Laffont, 1993
- Etoiles d’un nouveau couvre-feu, Julliard, 1992

Εξαιρετικές σελίδες εδώ
BIBLIOGRAPHY
*
αρθρο
*
myspace Ben Okri

Ben Okri, En Arcadie, édition C. Bourgois, pqges 304

Charles Baudelaire, Les fleurs du mal, Illustrées par la peinture symboliste et décadente

2009-07-10T16:04:00.000-07:00

Εξαιρετική έκδοση του έργου "Τα άνθη του κακού" του Μπωντλαίρ. Περιλαμβάνει το σύνολο των ποιημάτων όπως εκδόθηκαν το 1861, το 1866 (Les Epaves , μαζί με τα λογοκριμένα), καθώς και τα ποιήματα στην έκδοση του 1868.

Πρόκειται για έκδοση σε μεγάλο φορμά που συνοδεύεται και εικονογραφείται από πίνακες ζωγράφων του τέλους του 19ου αιώνα και των αρχών του 20ου. Πρόκειται κυρίως για συμβολιστές κι εξπρεσσιονιστές που επηρεάστηκαν ή απλά αποδίδουν και αποπνέουν έντονα το μπωντλαιρικό σύμπαν με όλες του τις μεταφορές και τις αλληγορίες.

Σίγουρα δεν πρόκειται για ένα βιβλίο που μπορεί κάποιος να το πάρει μαζί του στην τσέπη του καθώς είναι ογκώδες και βαρύ. Ομως προσφέρει την απόλαυση ν`αφήνει στο κάθε ποίημα αρκετό χώρο για ν`"αναπνέει"... και σε μας το άλλοθι των συνοδευτικών πινάκων για να αργούμε και να αργοπορούμε σε κάθε φράση, σε κάθε λέξη, δίνοντας τον χρόνο μας και την προσοχή μας....

------------------------------------------------------------
Baudelaire "correspondances"

La nature est un temple où de vivants piliers
laissent parfois sortir de confuse paroles
l`homme y passe à travers des forêts de symboles
qui l`observent avec des regards familiers.......

*

Καβάφης "Αλληλουχία" κατά τον Βωδελαίρον

Είναι ναός η Φύσις όπου ζωνταναί στήλαι
συγκεχυμένας λέξεις κάποτε εκφέρουσιν
Ο άνθρωπος εκεί περνά μέσω πυκνών δασών συμβόλων
άτινα με βλεμματα οικεία τον παρατηρούν.....
-----------------------------------------------------------

Charles Baudelaire, Les fleurs du mal, Illustrées par la peinture symboliste et décadente, Recherche iconographique Aurélie Carréric, éditions Diane de Selliers, Paris 2005

Στους νυχτερινούς κήπους της Δωροθέας...

2009-07-06T08:55:00.000-07:00

Νύχτα στους πέτρινους κήπους, η μουσική ρέει σαν μεταξένΙο νήμα,
Η μουσική γυαλίζει στους διαδρόμους της σελήνης
ασημίζοντας σαν ψάρι στα σκοτεινά νερά
θροίζοντας σαν άνεμος στα αβαρή φυλλώματα
ψιθυρίζοντας σαν χείλη αγαπημένα...
φθόγγοι μαγευτικοί μιας τόσο λυρικής γλώσσας
αρθρώσεις του ιλλίγγου στο βελούδο του κινδύνου
μια ψηλά μια χαμηλά, σούρσιμο και ανεμοπορία,
άγρια επίθεση και τρυφερή θωπεία...
ο πηλός του στόματος...πνοή...το σώμα αντηχείο....
Τα σείστρα του ονείρου, στην περιφέρια του αστρόκοσμου....

*

Night at the stone garden, music flows like a silken fiber
Music shimmers in the moon coridor
Sparkling like a fish in the dark waters
Rustling like the wind within the weightless foliages
Wispering like the beloved lips do
Magical notes of such a lyrical language
Vertigo articulations on the velvet state of the danger
Once at the heights, once at the nadir, groveling and gliding,
Savage aggression and tender caress…
The clay of the mouth…breath…corporeal resonator…
The sistrums of the dream, at the peripherie of the starworld….

*

Dorothee Oberlinger, Peripheries : Contemporary and Medieval Music for Recorder, label Marc Aurel / Cologne, σε συνεργασία με την συνθέτρια Dorothee Hahne, μεσαιωνική μουσική της Hildegard Von Bigen με λεπτότατη και διακριτική, ποιητική ηλεκτρονική επένδυση...
Ενας δίσκος που επανε-γράφεται μέσα μου κάθε φορά που τον ακούω. Ο,τι καλύτερο έχω ακούσει εδώ και αιώνες....

.interview

. HOMEPAGE OBERLINGER

Jeanne Benameur, Laver les ombres, Actes Sud 2008, 159 pages

2009-07-04T07:22:00.000-07:00

Στην αρχή του βιβλίου δίνεται η εξήγηση για τον τίτλο, Πλύνε τις σκιές, μια τεχνική έκφραση από τον χώρο της φωτογραφίας που σημαίνει να ρίξεις φώς σ΄ένα πρόσωπο για να απομακρύνεις τις σκιάσεις και να δημιουργήσεις ένα καθαρό πορτραίτο.

Και πράγματι το βιβλίο φωτίζει το παρελθόν και την προσωπικότητα των δύο βασικών προσώπων που είναι η Λέα, νεαρή χορεύτρια και η μητέρα της με τα δύο ονόματα Ρομιλντα-Σουζαν. Στο πρώτο μισό του βιβλίου παρακολουθούμε την Λέα, μαθαίνουμε για την σχέση της με τον χορό και την κίνηση, ακούμε την σκέψη της, τον τρόπο της να αντιλαμβάνεται και να προσεγγίζει τα πράγματα, την σχέση της με τον Μπρούνο που είναι ζωγράφος και σε αντίθεση με την Λέα δουλεύει με την ακινησία και την γύμνια των σωμάτων που του χρησιμεύουν για μοντέλα. Στο δεύτερο μισό του βιβλίου η Λέα επιστρέφει στην πόλη που γεννήθηκε για να βοηθήσει την μητέρα της κατά την διάρκεια μιας δυνατής κι επικίνδυνης καταιγίδας. Παρακολουθούμε τις δύο γυναίκες να πλησιάζουν η νια την άλλη και να αποκαλύπτουν τα μυστικά τους. Επώδυνες εκμυστηρεύσεις.

Ο ρόλος του συγγραφέα μοιάζει με του φωτογράφου πορτραιτίστα που όχι απλά φωτογραφίζει το γνώριμο και ορατό προσωπείο αλλά φωτίζει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και την ουσία των προσώπων-χαρακτήρων, φέρνει στην επιφάνεια εκφράσεις και σημάδια του βαθύτερου ψυχισμού. Το καθημερινό και το προφανές καμιά φορά κρύβουν εκπλήξεις.

Συχνά επίσης, κατά την διάρκεια της ανάγνωσης, έχουμε την αίσθηση ότι ο συγγραφέας έχει τον ρόλο του σκηνοθέτη, που καθοδηγεί και στήνει στις λεπτομέρειες τις σκηνές, οπτικοί πίνακες που ενορχηστρώνονται με μαεστρία με βάση τις προοπτικές και τις οπτικές γωνίες που έχει στο μυαλό του, σα να μας παίρνει από το χέρι και σα να ψιθυρίζει στο αυτί μας, να κατευθύνει το βλέμμα και την προσοχή μας.

Κι όλα αυτά αβίαστα και απλά, ακολουθώντας τα απαλά ρεύματα της αφήγησης, μ'έναν λόγο τόσο ποιητικά υφασμένο που συχνά ξεφεύγει από τα όρια του πεζού λόγου, νοηματικά και συντακτικά.

"L'histoire est d'une beauté étrange et la langue comme moulée aux corps des personnages"
"Η ιστορία είναι παράξενα όμορφη και η γλώσσα σαν πλασμένη/χυμένη στο σώμα των ηρώων"

"Alors le mot 'caillou'. Elle le répète en silence comme si elle appelait des petites bêtes à nourrir; en écoutant bien le son. Le KA qui ouvre large et le son ILL qui relie comme la salive lie tous les mots dans la bouche, leur permet de glisser du dedans au dehors. Le OU qui clôt la bouche en attente. Quand ell prononce bien 'caillou' à l'intérieur d'elle, elle est petite, elle se penche sur le sable, ses doigts saisissent quelque chose que le vent et la mer ont roulé.
.....C'est du temps durci.
.....Elle se leste.
.....Ca va.
Cail-lou. Cail-lou. Lea rythme sa marche dans la grande ville..."

"Λοιπόν η λέξη caillou-χαλίκι. Την επαναλαμβάνει σιωπηλά σα να καλεί μικρά ζωάκια για να τα ταίσει, ακούγοντας με προσοχή τον ήχο. Το ΧΑ που ανοίγει πλατιά, το ήχο ΛΙ που συννέχει όπως το σάλιο ενώνει όλες τις λέξεις μέσα στο στόμα και τους επιτρέπει να γλιστράν από το μέσα προς τα έξω. Το ΚΙ που κλείνει το στόμα σε αναμονή. Οταν προφέρει προσεχτικά την λέξη "χαλίκι" μέσα της, γίνεται μικρή, γέρνει πάνω στην άμμο, τα δάχτυλά της αγγίζουν κάτι που ο άνεμος και η θάλασσα έχουν τυλίξει. Είναι χρόνος πετρωμένος...."

Ο χορός, η κίνηση, η γείωση με το έδαφος, η πτήση στον αέρα, ο ορισμός και η χαρτογράφηση του γύρω χώρου από το σώμα, οι δονήσεις μέσα στην ύλη του σώματος, ο συγχρονισμός με την μουσική, ο ΡΥΘΜΟΣ που οδηγεί, η αναπνοή που διαστέλλεται και συστέλλεται, η κατανόηση του κόσμου μέσα τους οριζόντιους και κάθετους άξονες μιας σωματικής λογικής. Το σώμα αγγίξιμο όριο της ψυχής, το σώμα που σκληραίνει και πετρώνει από τον χρόνο και την οδυνηρή μνήμη.Οριο και περίγραμμα.

"Il lui faut saisir la façon dont son corps va s'articuler au monde....elle TISSE ses liens avec l'air. Une grammaire sensible, improbable...elle s'orient...son corps se déploie...Danser c'est altérer le vide. Pourquoi inscrire un mouvement dans le rien...Il faut qu'elle TRACE avec son corps, les lignes qui permettent d'intégrer l'espace. Seule la beauté du mouvement peut le sauver....Le violoncelle étire chacun de ses gestes. Dans cet étirement, l'erreur ne pardone pas. Toute est amplifié. Entre l'air et elle, il faut que ça sonne JUSTE. Incorporer l'exigence de chaque note...La JUSTESSE du mouvement justifie son souffle sur terre. La concentration totale sur chaque vibration d'archet et une ABSENCE tout aussi totale à soi-même...un moment de grace".

"comme lorsque elle tient un équilibre, la pensée tout entière concentrée sur le POINT SECRET où elle s'arrime, là, derrière la nuque, central, chaud, intouchable".
"όπως την στιγμή που κρατά μιαν εσωτερική ισσοροπία, η σκέψη της ολόκληρη συγκεντρωμένη σ΄αυτό το κρυφό σημείο με το οποίο συγχρονίζεται, εκεί, πίσω από τον αυχένα, κεντρικό, ζεστό, ανέγγιχτο".

H ταυτότητα, η γλώσσα, η γλώσσα του σώματος, η ιδιαίτερη γλώσσα της μητέρας της, τα ιταλικά, όπου βρίσκει καταφύγειο κι απομόνωση, όπου βρίσκει τις μνήμες της παιδικής της ηλικίας...

Η θύελλα και η ταραχαχή του ανέμου και της θάλασσας αντηχούν την ψυχική ταραχή των ηρώων, το σπίτι που κινδυνεύει και προφυλάσσει, μια κιβωτός μέσα στην νύχτα που επιτρέπει σε μανα και κόρη να ξαναβρούν τουσ εαυτούς τους, την επαφή μεταξύ τους, μέσα από την αποκάλυψη των μυστικών, μέσα από την απάντηση των ερωτημάτων και των χρόνιων σιωπών....
Η λυτρωση...

Το κυανό χρυσάφι του Fra Angelico

2009-07-03T12:25:00.000-07:00

Από τ'ανοιχτό παράθυρο
οι μακρινές φωνές και τ'αεράκι του καλοκαιριού αγγίζουν την κουρτίνα...στον μέσα χώρο, χρόνος μετέωρος σταματημένος, ακίνητες ροές της διάθεσης....διαβάζω φράσεις και κομμάτια από τα Ελεγεία της οξώπετρας του Οδυσσέα Ελύτη

"Να τες τώρα που σιγά σιγά επιστρέφουν οι στεριές

Υπόσταση λαβαίνουν οι άνθρωποι

στην παλιά του θέση ξαναρχινάει ν'αναβοσβύνει ο φάρος

και το σπίτι το κόκκινο αργοπορεμένο στ'ανοιχτά του κάβου στέκει αρόδο μ'αναμμένα φώτα,

Μασουλάνε χόρτο σκοτεινό τα περιβόλια

και θολή θωρείς μες στους αιθέρες να κατεβαίνει μ'ένα δίσκο φρέζιες τρέμουσες

η γυναίκα που την λεν Γαλήνη..."

η μέρα απλώνει χέρι στα σκοτάδια,
η γλυκιά αίσθηση μιας άνωσης με όρους κατακόρυφης κατάδυσης
μια προσφορά που ανθίζεται κι άπτεται αρωματικά στις κόγχες της αφής

"Ολοένα πιο σιμά ολοένα πιο ψηλά, ολοένα οι αχτές απομακρύνονται,

βουνά μεγάλα με βουνά μικρά στην αγκαλιά τους...

και μια παλάμη λιβαδάκι μια παλάμη θάλασσα

...κι ελαφρύς πιότερο ανεβαίνω

περιχυμένος κυανό χρυσάφι από τον Fra Angelico...

θάμβος, που ακούω μωβ και γίνονται όλα ρόδινα

με κατάσαρκα του αιθέρος το ύφασμα

θροώντας...."

κι όπως διαβάζω για το κυανό φρυσάφι του Fra Angelico
ξεκινώ να κλαίω δάκρυα μωβ, άηχα και αβαρή, δίχως πόνο, δίχως έγνοια καμιά,
τυλιγμένος την δροσιά τούτης της κυανής βροχής,
σαν βόμβος απαλός σε μια συχνότητα παρηγορητική
λυτρωτικά θροώντας μέσα στην ρόδινη διάχυση της στιγμής

"...και με το λίγο της ψυχής μου κυανό

η Οξω Πέτρα μεσ'απ΄τη μαυρίλα θ'αρχίσει νάναδύεται...

ώσπου κάποτε, ο βυθός μ'όλο του το πλαγκτόν κατάφωτο

θ'αναστραφεί πάνω από το κεφάλι μου....

....Ιχθείς του αιθέρος

ενώ μακριά στο βάθος θα γυρίζει ακόμα η γη

με μια βάρκα μαύρη κι άδεια χαμένη στα πελάγη της...."

ελάχιστος πια, διηθημένος στα στοιχεία μου,
πλέω στην σκοτεινιά της ύλης μου,
εναιώρημα, ωκεανός περί-κλειστος ο μέσα χώρος
χρυσόνημα κι ομφάλιος λώρος ο οδηγός της ποίησής σου...

αποσπάσματα απο τα Ελεγεία της Οξώπετρας του Ελύτη

ακουστική άνωση μουσικών υδάτωνLa Lontananza_A.Marcelo

Gilles D.Perez, Le goût des abricots secs, éditions du Rouergue, 2008

2009-06-24T14:43:00.000-07:00

Ενα κουαρτέτο σχέσεων, συγχορδίες και σιωπές, άριες και μονωδίες. Τα δύο βασικά όργανα, δύο μοναχικοί ανδρες, ένας ηλικιωμένος κι ένας νεότερος, τελευταίοι κάτοικοι ενός παλιού οικοδομήματος προς κατεδάφιση, δεύτερες φωνές αλλά πάντα παρούσες με την απουσία τους οι γυναίκες τους. Το παρόν της δίδυμης μοναξιάς με ακουστική υπόκρουση τον Schumann και την συνεχιζόμενη βροχή, το παρελθόν των φωτεινών αναμνήσεων, το μέλλον, το αναπόδραστο τέλος, το γκρέμισμα του κτιρίου, ο θάνατος, η σιωπή της μουσικής. Ακροπατώντας πάνω στα μουσικά κλειδιά της μεταφυσικής που ενορχητρώνει τον βίο μας, τις σχέσεις μας, την αυτο-συνείδησή μας. Στο τελος, η απόφαση της φυγής που έμοιαζε τόσο δύσκολη, αποδεικνύεται εύκολη και πραγματοποιήσιμη.

Το κτίριο μοιάζει με καύκαλο ζώου, άδειο όστρακο από μπετόν, έρημο νησί μέσα στην νύχτα. Το σκηνικό θυμίζει έντονα ταινία του Ταρκόφσκι, δαιδαλώδεις διάδρομοι, άδεια εγτατελειμένα διαμερίσματα, ο ήχος της βροχής να τα συνέχει όλα σ'έναν μελαγχολικό ακουστικό καμβά.Το κτίριο σε παρακμή, με τον απόηχο των προηγούμενων ζωών και των ενοίκων που έχουν πια φύγει, προορισμένο να κατεδαφιστεί, να διαλυθεί στα υλικά του, να εξαφανιστεί χωρίς ν΄αφήσει κανένα ίχνος. Οπως ακριβώς και οι ζωές πολλών από μας, ακολουθώντας τους νόμους της εντροπίας. Το κτίριο αυτό όπως παρουσιάζεται και όπως κατοικείται από την αφήγηση, μοιάζει με το εποικοδόμημα της λογικής μας, τα σαθρά θεμέλια του ορθολογισμού μας, τα στηρίγματα της ζωής μας, τους διαδρόμους της μνήμης μας....

Η μουσική του Schumann, και κυρίως οι εκδοχές του έργου του Les scènes d'enfant εμ-ποτίζουν τον αέρα και τα αισθήματα, υφαίνουν αισθήσεις και ψυχικά τοπία πάνω στον καμβά της βροχής, προσφέρουν "χώρο" και χρωματική υπόκρουση στους διαλόγους, τις σιωπές, τις μέρες και τις νύχτες. Σχετίζεται κυρίως με το ηλικιωμένο ζευγάρι καθώς η γυναίκα ήταν πιανίστρια από την Πράγα και είχε διαπρέψει άλλοτε ερμηνεύοντας τα συγκεκριμένα κομμάτια. Τ'ωρα ο ηλικιωμένος άντρας περνάει τις περισσότερες ώρες του ακούγοντας τις ηχογραφήσεις της γυναίκας του που πέθανε πριν από αυτόν. Η μουσική των χεριών της από το παρελθόν ζωντανεύει την παρουσία της στο τώρα και διαπερνώντας τους τοίχους συντροφεύει επίσης την νεώτερο άντρα στο γειτονικό διαμέρισμα.

On est en plein hiver, et tout est noyé de brouillard. J'aime à travers la fenêtre de la chambre observer la profondeur de la nuit et m'en croire l'unique spectateur.Les lilas de la cour forment une tache sombre qui appelle mon regard. Le froid du dehors tend les branches jusqu'au point extrême de leur cassure. Ma solitude est d'une densité qui m'effraie plus. Les heurs s'écoulent pour moi seul, dénuées de toute inquiétude. je valse avec mes fantômes et le silence les rassure si bien que je n'ai pas à craindre leur fuite. J'aime bien au printemps l'odeur capiteuse des lilas sous mes fenêtres....

C'est comme ça que je l'imagine, le vieil homme, lorsqu'il écoute Les scènes d'enfant, livré à la joie. Une joie fraîche, née à peine, une joie de la dernière heure, de l'heure la plus proche, une joie camarade de l'instant, de cette joie-là, l'âme -cette confusion indivise où hier affleure maintenant- en est mouillée, comme une jouissance. Et je peux bien me perdre dans les sentiers du parc, écorcher mon vêtement aux branches épineuses des bosquets d'acacias, me mettre à genoux sur la terre humide où pourrissent encore les feuilles d'un viel automne, je peux bien implorer le jour ou hurler au ciel telle une bête à l'agonie, rien ne peut m'arracher à cette joie....

Nous nous approchons du bord. Véra éclate de rire. l'océan est là, tout près, plein d'écume, bien réel. je suis heureuse dit Véra. Et elle se met à courir...Jarrive à sa hauter et nous courons côte à côte. Des gerbes d'eau volent de part et d'autre de la trajectoire de notre course. Nous respirons des buffées de vent. Nous courons au bord d'un océan...et il n'y a que nous. L'orage peut bien éclater, le ciel se transformer en tombes d'eau dont les gouttes inondent maintenant notre visage...la plage défile sous nos pieds, les dunes succèdent aux dunes, les vagueséclatent sur le sable....

Ακούγοντας την χαμηλόφωνη αφήγηση του συγγραφέα, νοιώθουμε να μας αγγίζει η ιδιαίτερα ζεστή κι αγγίξιμη φωνή των εσώτερων σκέψεων των ηρώων, η ποιητικότητα και η μουσικότητα του λόγου του μας διαπερνούν και μας υποβάλουν.

Abdallah Zrika "La colombe du texte", cipM/Spectres Familiers- Le refuge, Marseille 2003, Traduit de l'arabe par l'auter

2009-06-24T05:13:00.000-07:00

La plus haut degré de solitude n'est pas quand on ne peut pas ouvrir la porte plus de deux jours, mais quand aucune mouche ne rendre par la fenêtre. Je ne connais pas le degré de solitude des arbres autour de moi, et s'ils n'ont pas connu l'arrivée d'un seul oiseau ou un insecte volant. Mais ils ne changent pas. ils sont comme une image accrochée derrière la fenêtre

"Το πιο υψηλό σημείο μοναξιάς δεν είναι όταν δεν μπορούμε ν'ανοίξουμε την πόρτα για πάνω από δύο μέρες, αλλά όταν καμία μυίγα δεν μπαίνει από το παράθυρο. Δεν ήξερα τον βαθμό της μοναξιάς των δέντρων γύρω μου και εαν γνώρισαν τον ερχομό κανενός πουλιού ή ενος φτερωτού εντόμου. Ομως δεν αλλάζουν μορφή. Μοιάζουν με εικόνα κρεμασμενη πίσω από το παράθυρο...."

*Ετσι ξεκινάει η αφήγηση του συγγραφέα, ενας μονόλογος που γίνεται διάλογος με το ίδιο το σώμα του κειμένου, την σωματικότητα των λέξεων, την σωματοποίηση των εννοιών, την άμεση απτικότητα των αισθημάτων, την πράξη της γραφής, την θερμοκρασία του κειμένου, το χώμα των αισθήσεων, την αυτο-αναφορικότητα....

Chaque jour, j'essaie de visiter le texte... fréquenter ce texte qui change chaque fois... je me trouve dans un lieu, tandis que le texte que j'écris -OU QUI S 'ECRIT PAR MOI- se trouve dans un autre lieu qu'il a choisi lui-même... je n'étais pas "écrivan" mais un TEMOIN d'un texte qui se construsait lui-même....

Κάθε μέρα, προσπαθώ να επισκέπτομαι το κείμενο...να συναναστρέφομαι αυτό το κείμενο που αλλάζει κάθε φορά...βρίσκομαι σ'ένα μέρος, ενώ το κείμενο το οποίο γράφω -ή που γράφεται από εμένα- βρίσκεται σε άλλο μέρος το οποίο διάλεξε μόνο του...δεν ήμουν συγγραφέας αλλά απλά ο μάρτυρας ενός κειμένου που χτιζόταν μόνο του...

Fadéla Hebbadj, L'arbre d'ébène, éditions Buchet/Chastel, paris 2008

2009-06-19T06:43:00.000-07:00

Η φωνή που ακούμε να μας διηγείται σε πρώτο πρόσωπο είναι η φωνή ενός μικρού παιδιού από το Μαλί. Παράνομος λαθρομετανάστης μαζί με την άρρωστη μητέρα του, χωρίς χαρτιά, ταξιδεύουν με μια πιρόγα από την χώρα τους στην Γαλλία. Περιπλανιούνται αρχικά στην Μασσαλία κι έπειτα στο Παρίσι, δοκιμάζοντας την σκληρότητα των συμπατριωτών τους πρώτα κι έπειτα των λευκών, την μοναξιά και την εξαθλίωση, παλεύοντας με τις μνήμες τους, τους εφιάλτες και τις ελπίδες τους. Βυθιζόμενοι στην παγωμένη θάλασσα της κατάθλιψης. Οι ρίζες και το παρεθόν, η χειραφέτηση, η βίαιη ενηλικίωση, η γνώση, το αλφαβητάρι του κόσμου και η κρυφή έννοια των λέξεων, η γνώση του τι συμβαίνει μέσα μας και γύρω μας, οι μυρωδιές της μνήμης, τα αισθήματα που βιώνουμε πάνω στο δέρμα της πραγματικότητάς μας.

Ο υπνόσακος, πέρα από έναν απλό σάκο ύπνου, γίνεται σάκος μνήμης, κρατά στις πτυχές του τις μυρωδιές της ερήμου, την αίσθηση της ζεστής αμμου, την μυρωδιά του μητρικού σώματος, οσμές από φρούτα και αισθήματα. Αποτελεί πραγματικό και συμβολικό καταφύγιο μέσα στην ανέχεια και το κρύο, το περιέχον μιας οικείας αίσθησης, η γλυκιά θαλπωρή που θεραπεύει τον πόνο και τον φόβο της παιδικής ψυχής. Γι'αυτό και τρέμει στην ιδέα να τον χάσει, είναι η σύνδεσή του με πατρίδα του μέσα του, ότι πολυτιμότερο κατέχει, βάρκα σωτηρίας στα κύμματα της μοναξιάς και της απελπισίας.
Τα βιβλία, ο κόσμος της ανάγνωσης, της γνώσης...πάλι λειτουργεί σαν καταφύγιο από την σκληρή πραγματικότητα. Η μητέρα του τον συμβουλεύει να μην τα εμπιστεύεται, όμως αυτός ανακαλύπτει μέσα από την ανάγνωση ότι μπορεί ένας λευκός να νοιώσει ότι ακριβώς και όπως νοιώθει ο ίδιος. (Αναφορά στον Romain Gary, Big Sur, La vie devant soi, Emile Ajar). Τρέφει την περιέργειά του μέσα από τον κόσμο των βιβλίων κι ονειρεύεται ότι μια μέρα θα γράψει τις δικές του ιστορίες.
Η πιρόγα, το πέρασμα μέσα από την κόλαση προς τον "νέο κόσμο", ο εφιάλτης που θα κυνηγά την μνήμη του, στιβαγμένα σώματα, και η Μάμα που γίνεται το εξιλαστήριο θύμα στα χέρια των προληπτικών συμπατριωτών της. Η μόνη γυναίκα μέσα στη βάρκα, είναι αυτή που φέρνει κακοδαιμονία και προκαλεί τον θυμό της θάλασσας, πρέπει να τιμωρηθεί, το κορμί της θα βιαστεί, θα χτυπηθεί και θα κακοποιηθεί αλύπητα μπροστά στα μάτια του εξάχρονου γιού της. Η ψυχή της θα χάσει τον δρόμο της και το κουράγιο της για πάντα...ο γιός της την βλέπει να χάνεται και να βουλιάζει ψυχικά, φαντάζεται τον διάβολο να του γνέφει μέσα στα νερά, πιάνει φιλίες με τα ψάρια...
Οι λευκοί, υπάρχουν οι φίλοι που συντρέχουν όπως ο Μάριος, που τον βοηθά να βρεί την μητέρα του στο νοσοκομείο, η Αντρέ, που τον φιλοξενεί για λίγο και του δανίζει βιβλία, το χαμόγελο της Μιρέιγ, η Υβόνη, που τους είχε φιλοξενήσει για δύο χρόνια στην Μασσαλία και του έμαθε ανάγνωση....όμως κυρίως υπάρχουν οι σκληροί, μοναχικοί και δίχως έλεος λευκοί που αδιαφορούν για το δράμα ενός εξάχρονου παιδιού. Στο νοσοκομείο ο γιατρός χωρίς ίχνος ζεστασιάς δεν διστάζει να τους καταδόσει στα πλαίσια μιας τυπικής κανονικότητας. Η σκηνή με τους αστυνομικούς στο τμήμα αποτελεί δείγμα ντροπής και κατάντιας του δυτικού πολιτισμού. Στην χώρα που "ανακάλυψε"τον Ανθρωπισμό, τα στοιχειώδη ανθρώπινα δικαιώματα καταπατούνται βάναυσα. Γιατί στην καρδιά του μικρού αγοριού υπάρχει πάντα η σύγκρουση και η έντονη αντίθεση των δύο πολιτισμών, και μέσα από τα λόγια της μητέρας του μαθαίνει την ιστορία της μαύρης ηπείρου και πως οι λευκοί εκμεταλεύτηκαν την φυλή του...

"Je voulais retourner au Mali. Là-bas, il y a la faim mais ici, en plus de la faim il y a le froid, le froid des gens et du climat. Je n'ai jamais vu autant de statues animées cacher leur chagrin et leurs sentiments sous la neige et dans les caniveaux. Il faudrait détartrer leurs poumons qui dégagent l'air de l'indifférence parce qu'ici, on ressent de l'amour pollué. Quand il n'y a plus de cœur dans le corps d'une terre, il faut en trouver un autre. Il y a plein d'hôpitaux, mais pas assez de tendresse".

Οι χώροι, το σπίτι της Υβόνης, ο ξενώνας του Abbdallah, το σπίτι του Μαραμπού, το διαμέρισμα της οδούΛαφαγιετ 5, το σπίτι της Αντρέ, το λευκό και κρύο νοσοκομείο, οι γωνιές του σταθμού GareduNord, του τακτοποιημένο και γεμάτο βιβλία σπίτι του λευκού πατέρα του στο τέλος, οι παραλίες της χώρας του. Μία γεωγραφία που ορίζεται και χαρτογραφείται από μυρωδιές, προσωπικά σημάδια και μνήμες.
Η χειραφέτηση- . αρχικά μαθαίνει ο,τι μπορεί κάποιος να πεθάνει από "χειραφέτηση"όπως η μια από τις γυναίκες του Μπαραμπού που πέθανε υποτίθεται επειδή έφυγε κι έγινε ανεξάρτητη, ότι ειναι σαν ένα δέντρο που ξεριζώνεται. Αργότερα μάθαίνει ότι η αθωότητα είναι αυτή που ξεριζώνεται βίαια. Κι επίσης αναγκάζεται να "χειραφετεθεί"από την μητέρα του, έστω προσωρινά, καθώς αδυνατεί να αντέξει την κατάθλιψη και τα ξεσπάσματα του θυμού της πάνω του. Φεύγει μόνος του και περιπλανιέται στην μεγάλη πόλη για να επιστρέψει λίγες μέρες αργότερα
Το ξύλο του εβένου- .

L'ébène est noire comme l'abîme, elle est vernie d'encre précieuse. Elle sert à fabriquer des objets de valeur.....J'avais besoin de personne, l'arbre d'ébène me tenait compagnie. Je voulais tous savoir sur lui, le nom de ses feuilles et ses branches, la couleur de son écorce. Lui ne disait rien.... Η μητέρα του χρησιμοποιούσε την έκφραση"ξύλο του εβένου"για να περιγράψει την ομορφιά και τις ποιότητες του άγνωστου σ'αυτόν πατέρα του...και ξαφνικά ανακαλύπτει με έκπληξη ότι ο πατέρας του ανήκε στους άλλους, ήταν ένας από τους λευκούς και κατοικούσε σ'ένα καθαρό και τακτοποιημένο σπίτι γεμάτο βιβλία...L'arbre d'ébène était blanc comme la neige, blanc comme le sourire de Mireile, et l'intérieur de sa maison blanche était un coquillage fourré de livres neufs!Des étagères en bois noir tenaient toutes seuls sur des murs de farine. L'odeur du pain chaud et du café, le silence des livres ouverts sur une grande table....

Τελικά φτάνει να αποδεχθεί τον λευκό πατέρα του όμως χάνει την μητέρα του που του λέει να μην εγκλωβιστεί στην θλίψη γιατί ο θάνατος γι'αυτήν αποτελεί λύτρωση κι απαλλαγή από τα βάσανα.

J'ai pleuré sur le sable. Il m'a caressé le corps toute la nuit. Le sable chaud du Sénégal...Le sable chaud et le bruit des vagues consolaientn mes pieds. J'ai pleuré sur la sable muillé et sur ce matelas moeleux je me suis endormi. J'avais six ans sur le sable et la pirogue, six ans dans les odeurs qui font pleuvoir des images à déchirer les souvenirs. J'avais six ans sur le sable froid de Marseille, six ans dans une tunique tachée de sang que Mama portait sur son dos...

Η Fadéla Hebbadj καταφέρνει μέσα από μια προσωπική ιστορία να αγγίξει κοινωνικά θέματα και βαθιά υπαρξιακά ζητήματα.... η λαθρομετανάστευση, η ταυτότητα του πολιτισμού μας, η ποιότητα και η ειλικρίνια της ζωής μας, η σχέση μας με τις ρίζες μας, η αθωότητα, η ενηλικίωση... γλώσσα ποιητικά απλή και άμεση, μελωδικά αγγίξιμη, γλώσσα γεμάτη μυρωδιές και μνήμες....

Fadéla Hebbadj, L'arbre d'ébène, éditions Buchet/Chastel, paris 2008

Εξαιρετική σελίδα για το βιβλίο στα γαλλικά εδώ:
.l-or-des-livres

Kαι συνέντευξη με την συγγραφέα εδώ:
.INTERVIEW-l-or-des-livres

Jean Mattern: Les bains de Kiraly

2009-06-15T03:51:00.000-07:00

Jean Mattern, Les bains de Kiraly, éditions Sabine Wespieser, Paris 2008, roman, 133 pages

Παρακολουθούμε την εσωτερική φωνή του ήρωα και την αδυναμία του να εκδηλωθεί εξωτερικά, να επικοινωνήσει αληθινά με τους άλλους, να εξοφλήσει τα χρέη του προς το παρελθόν, να ξεπεράσει την οδύνη ενός ανέκφραστου θρήνου, να συνειδητοποιήσει με καθαρότητα τις συντεταγμένες της ταυτότητάς του, τα συντάγματα της Γλώσσας του και να προχωρήσει μπροστά. Επώδυνος μουτισμός και ανέκφραστη οδύνη.

Το παρελθόν του ορίζεται από την σιωπή των γονιών του και τον θάνατο της αδερφής του.Οι γονείς του του στερούν κάθε πληροφορία και πρόσβαση στο παρελθόν της οικογένειας που οι ρίζες της είναι εβραικές και χαμένες κάπου στην Ούγγαρία. Του στερούν την μητρική γλώσσα την οποία ψιθυρίζουν πίσω από την πλάτη του, την προγονική θρησκεία και την δυνατότητα να βρεί καταφύγιο και ασφάλεια στις προγονικές οικογενειακές ιστορίες και διαδρομές. Μια σιωπή και μια στέρηση που πέφτει βαριά σαν σκιά πάνω στον ήρωα και τον ακολουθεί σε κάθε του στιγμή σφραγίζοντάς του την φωνή, την αληθινή φωνή της ψυχής του. Γι`αυτό τον λόγο και βρίσκει ευχαρίστηση στην εκμάθηση νέων γλωσσών, ιδιομάτων, νέων τρόπων σκέψης και έκφρασης. Θα γίνει μεταφραστής.

Ο θάνατος της αδερφής του σε τροχαίο ατύχημα και η άρνηση των γονιών του να συζητήσουν και να κοιτάξουν κατάματα τον πόνο. Το μότο του πατέρα του είναι κυνικό και απόλυτο: ο θεός δίνει, ο θεός παίρνει. Δεν καλύπτει τον πόνο και την οδύνη της απώλειας. Και αποτελεί ένα μόνιμο βάρος που θεωρεί ότι τον διαφοροποιεί από τους άλλους και για το οποίο αδυνατεί να μιλήσει.

Τα δύο βασικά πρόσωπα που καθορίζουν την ενήλικη ζωή του είναι ο φίλος του Λεό και η γυναίκα του Λάουρα. Με τον Λεό έχουν ένα κοινό, έχει χάσει κι αυτός την αδερφή του με επώδυνο τρόπο. Ο τρόπος που μιλάει για το θέμα αποτελεί την εξωτερίκευση της οδύνης και για τον δικό του κρυφό πόνο, αποτελεί την Φωνή που ο ίδιος δεν τολμά να αρθρώσει. Η γυναίκα του Λαουρα από την άλλη μεριά, αποτελεί ένα ευχάριστο καταφύγειο. Αυτό που τον τραβά κοντά της είναι το κρυστάλλινο και ανεπιτήδευτο γέλιο της, η ήρεμη και δίχως διακυμάνσεις ως τώρα ζωή της, ο απλός και άμεσος τρόπος να σκέφτεται και να εκφράζεται, ό,τι δηλαδή δεν είχε ο ίδιος. Με κανέναν από τους δύο όμως δεν καταφέρνει να ανοίξει αληθινά την ψυχή του και να επικοινωνήσει πραγματικά. Σε κανέναν δεν εμπιστεύεται το εσωτερικό του βάρος, την ψυχική και νοητική του αγωνία που έχουν να κάνουν με έναν ανέκφραστο θρήνο και με την αδυναμία του να βρεί την αληθινή του ταυτότητα, να ενταχθεί κάπου. Αισθάνεται Μόνος και Απομονωμένος,

Ολα αλλάζουν μετά από ένα ταξίδι στην Ουγγαρία για την δουλειά του, Νοιώθουμε ότι αποτελεί την αρχή μιας εσωτερικής εναντιοδρομίας που θα τον οδηγήσει πιο κοντά στην αλήθεια του και πιο μακριά από αυτούς που αγαπά. Οι έρευνες στα αρχεία για την ταυτότητα των προγόνων του, ο τάφος του παπού του, οι προσευχές στην συναγωγή, συνειδητά και ασυνείδητα νοιώθει να πλησιάζει έναν χώρο που θα μπορούσε να ενταχθεί χωρίς όμως να μπορεί να εκλογικεύσει τίποτα απ`όλα αυτά. Μοιάζει να κρατά στα χέρια του κλειδιά και στοιχεία ενός αινίγματος που όμως αδυνατεί να χρησιμοποιήσει,

Τέλος, η εγκυμοσύνη της γυναίκας του και ο μελλοντικός ερχομός ενός παιδιού πυροδοτούν τον τρόμο του. Ο ίδιος αγνοεί την ταυτότητά του και αδυνατεί να κουβαλήσει τα δικά του φορτία. Πως θα αντιμετωπίσει ένα παιδί, τι γλώσσα θα του διδάξει, ποιά ιστορία θα του κληροδοτήσει....η μόνη λύση είναι η φυγή. Εξαφανίζεται χωρίς να δώσει εξηγήσεις σε κανέναν. Ζει μακριά από τον ως τότε γνωστό κόσμο του και συχνάζει στην συναγωγή καθώς οι προσευχές στα εβραικά μοιάζουν να μιλάνε μέσα του με έναν τρόπο ενστικτώδη και άλογα βιωματικό.

Ενα μυθιστόρημα που αγγίζει τις μυστικές χορδές της άφατης φωνής ενός ήρωα, ψυχικά και υπαρξιακά φορτία, αδυναμία επικοινωνίας και εναγώνια αναζήτηση ταυτότητας και απόδοσης αληθινού νοήματος σε μια ζωή που παρασύρρεται στο ρεύμα του χρόνου...Παρ`όλο που έχουμε τα υλικά για ένα δυνατό μυθιστόρημα και την ιδιέταιρα εσωτερική φωνή του συγγραφέα, κάτι στο τέλος μένει μεταίωρο, μια αίσθηση ανικανοποίητου...

Tous ces hommes ont fait résonner le mot pardon au plus profond de moi. Si je n'avais pas peur du ridicule, je dirais que leur prière me transperça les entrailles. Oui: une sensation violente dans le bas-ventre, que je ressentis, comme une épée plantée en moi, me coupant en deux.....

Le jeûne et les prières de Yom kippour ne m'ont absous de rien. Je me plais à imaginer que je ne crois en aucun Dieu. Pourtant, je me trouvais au milieu de ces hommes qui paraissent convaincus de la puissance de leur confession collective, j'étais bouleversé par leurs visages, leurs voix. Eux reviennent tous les ans dans cette synagogue obtenir le pardon de leur Dieu après avoir obtenu celui de leurs proches. Et moi? Je ne suis pas devenu fou. Aucun miracle ne m'a transformé en croyant, ce jour-là.
MAIS grâce à des inconnus en prière, des inconnus ignorant tout de moi, une certitude qui avait racine en moi à l'âge de dix ans est mort: je ne suis plus sûr que les mots soient vraiement insuffisants. Aucun dictionnaire ne vient à mon secours. Je n'ai appris qu'à traduire. Traduire, oui, mais quoi? Mes sentiments, mes erreurs, mes fautes, ma peur? Comment trouver ces mots nouveaux, des mots qui ne seraient pas seulement les vocables des autres? Des mots utiles, et surtout: les miens....

Je ne possède aucune photo de mon fils. Son visage porte-t-il encore la moindre ressemblence avec ces ancêtres dont je viens d'apprrendre l'existence? Mais surtout: saura-t-il comprendre mieux que moi?....

La rue dans la laquelle se trouve la synagogue porte ce nom étrange, the Exchange/ L'Echange. M'est-il encore permis d'echanger une autre vie contre la mienne? Ouvrir une nouvelle porte, et trouver un autre chemin?

Tristan et Isolde, Opéra Bastille, Paris VIDEO_ART

2009-01-03T06:29:00.000-08:00

Στην όπερα της Βαστίλης στο Παρίσι παρουσιάστηκε η όπερα του Richard Wagner: Τριστάνος και Ιζόλδη. Σκηνοθεσία του Peter Sellars, μουσική διεύθυνση Semyon Bychkov και video του Bill Viola.

Λιτό αφαιρετικό σκηνικό, εικονικό σχεδιάγραμμα μη-τόπου, άτοπου...ή μάλλον υπόμνηση του κάθε τόπου...το Πάθος του έρωτα βλασταίνει στον άκτιστο χώρο της καρδιάς, στην πλωτή σχεδία του κάθε προσωπικού παρόντος...ένα σημείο μη-ελέγχου και υπέρβασης...

Η video-προβολή στα όρια του Απίθανου, απίστευτης ομορφιάς, αισθητικής και ποιητικότητας, συνοδεύει την παράσταση παρασύροντας την συμμετοχή μας σε ανώτερα επίπεδα, αναδεύοντας αρχέτυπα, σύμβολα, αραχνούφαντα, συνυφάνσεις...

Εικονικές Αντιστίξεις μέσα από Ζεν διαδρόμους, οικουμενικότητα, αχρονία, βάθος, εσωτερικότητα, κάτω απο το δέρμα των πραγμάτων και των τύπων, η αλήθεια ζεστή κυλάει στις αρτηρίες της ζωής.

Στο πρώτο μέρος, πάνω στο πλοίο...οι δiδυμες εικόνες, ζευγάρι, αντρας και γυναίκα, σε δυικό αριθμό, απεγδύονται τα ρούχα-άμφια, μένουν γυμνοί στο σώμα τους...στο τελετουργικό του καθαρμού, ΝΕΡΟ, νερό που ρέει, αγγίζοντας, χαιδεύοντας, ξεπλένοντας, εξαγνίζοντας, παρασέρνοντας, ανακουφίζοντας...τα χέρια, το Πρόσωπο, το Σώμα, την Πλάτη, το Δέρμα....

Δίδυμη Λειτουργία Ροής...

Στο δεύτερο μέρος, εισροή στα λαγούμια του Ερωτα, ΚΥΜΑ της Αγάπης, ΝΥΧΤΑ, νύχτα της ένωσης στιs ρίζες, στα έγκατα, στα σωθικά της Δίδυμης Εννιαίας Υπαρξης...εκσταση ενδον

Στο τρίτο μέρος, ο Θάνατοs, Λιώσιμο, Απορρόφηση στην κοσμική ροή...Τα σώματα βάρκες στο Απειρο, μεταιωρίζονται ανΩδικά, διαμάντια φυσαλίδες Οξυγόνου κι ανάσα Ζωής...Μεταμόρφωση στην Υγρή Αστρόσκονη....

http://www.billviola.com/

http://www.youtube.com/watch?v=eTakwOpWqG4&feature=related

http://www.youtube.com/watch?v=FK4A-IDjKlg&feature=related

http://www.getty.edu/art/exhibitions/viola/