Νορβηγικό δάσος

Χαρούκι Μουρακάμι, Νορβηγικό δάσος(Norwegian Wood), Ωκεανίδα 2007, σελ.505, Μετάφραση, Μαρία Αγγελίδου.

Οι κύκλοι των ανθρώπινων σχέσεων.
Ομμόκεντοι, έκκεντροι, εφαπτόμενοι...
Κύκλοι σε ταλάντωση ή σε απόλυτη σιωπή και ηρεμία.
Κύκλοι ασφυκτικά γεμάτοι. Κύκλοι-απόλυτο κενό.
Ο τραχύς κύκλος της αυτογνωσίας - περιφέρεια και κέντρο.

Η διαγώνιος ακτίνα του συγγραφικού φωτός ανάγλυφα πάνω σε πρόσωπα και ανθρώπινους τύπους, πάνω σε απλές σκηνές και στιγμές, πάνω σε μικρές πράξεις μιας μικρής ζωής. Γλυκιά μελαγχολία. Τρυφερός σουρεαλισμός των διαλόγων.
Ατμόσφαιρες.
Ενηλικίωση και ωρίμανση μέσα από απώλειες. Μαθήματα ζωής. Θάνατος και αυτοκτονία. Ερωτας. Επιλογές. Στάσεις ζωής. Λογική και τρέλα. Αγία Καθημερινότητα.

Κεντρικός ήρωας ο Τόρου Βατανάμπε, φοιτητής σε μια εστία στο Τόκιο. Ο χαρακτήρας του κάπου ανάμεσα στο τετριμμένο και το ιδιόρρυθμο. Παρουσιάζονται μια σειρά από "τριαδικές" του σχέσεις: η παρελθούσα σχέση του με τη Ναόκο και τον αυτόχειρα Κιζούκι. Η σχέση του με τον συμφοιτητή του Ναγκασάβα και τη σύντροφό του Χατσούμι. Η ερωτική του σχέση με τη Ναόκο και τη Μιντόρι, η μία βουλιάζει στη σιωπή και τη κατάθλιψη, η άλλη σφύζει από ζωή και ενέργεια. Η σχέση του με τη Ναόκο και τη συγκάτοικό της στο ψυχοθεραπευτήριο, τη Ρέικο.

Ενα βιβλίο που σε κερδίζει σιγά σιγά μέσα από την απλότητά του. Πολύ πιο "γήινο" σε σχέση με τα άλλα του βιβλία. Ο αναγνώστης διαποτίζεται από τα χρώματα και την ατμόσφαιρα του βιβλίου, βρίσκεται να διανύει με όλες του τις αισθήσεις τα εσωτερικά τοπία του συγγραφέα. Στο τέλος, στο ποτήρι της ανάγνωσης μένει ένα γλυκόπικρο κατακάθι. Η γεύση του σε συνοδεύει σε βάθος χρόνου.

Το βιβλίο χρωστάει το όνομά του στο τραγούδι "Norwegian Wood" των Beatles.

Κινηματογραφική μεταφορά του βιβλίου έγινε από τον Tran Anh Hung.

Χαρούκι Μουρακάμι, Σκληρή χώρα των θαυμάτων και το τέλος του κόσμου

Χαρούκι Μουρακάμι, Σκληρή χώρα των θαυμάτων και το τέλος του κόσμου (Hard-Boiled Wonderland and the End of the World 1991), μτφρ. Γιούρι Κοβαλένκο, Καστανιώτης, Αθήνα 1996, σελ. 498.

Συναρπαστική λογοτεχνική σύνθεση που κρατά αμείωτο το αναγνωστικό ενδιαφέρον. Μέσα από ένα διπλόχορδο όργανο αφήγησης ενορχηστρώνεται διπολικά η πλοκή, που ισορροπεί αριστοτεχνικά ανάμεσα στην πιο άγρια επιστημονική φαντασία και σ`ένα ειδυλιακό παραμύθι γεμάτο συμβολισμούς σαν παιδική ζωγραφιά. Δυό κόσμοι φαινομενικά διαφορετικοί που λειτουργούν σαν αντικριστοί καθρέφτες στους μπαρόκ δαιδάλους του μυαλού και της σωματικής πραγματικότητας.

Από την μια, ο κόσμος των Σημειωτών και των Αριθμητών, ο κόσμος των πληροφοριών, της επιστήμης, των αντικρουώμενων συμφερόντων, της χρήσης του ανθρώπινου εγκεφάλου ως όργανο/μηχανή καταχώρησης, ανακατάταξης, κρυπτογράφησης και φύλαξης πολύτιμων πληροφοριών. Το Σύστημα και το Εργοστάσιο, οι ΥΝΚανοί,τα υποχθόνια πλάσματα που θυμίζουν έντονα τις αφηγήσεις του H.P. Lovecraft.
Από την άλλη, μια φαινομενικά ειδυλιακή πόλη στο άχρονο σύμπαν της συνείδησης του ήρωα. Μια πόλη κυκλωμένη και κλειδωμένη από ένα αδιαπέραστο τείχος, όπου οι άνθρωποι που εισέρχονται αποχωρίζονται τη σκιά τους και το πνεύμα τους. Ζουν στους ήρεμους ρυθμούς μιας τέλειας ρυμοτομίας, χωρίς αναμνήσεις και πάθη, χωρίς χρήμα και συνείδηση. Αυτορύθμιση και Τάξη.

Οργιαστική φαντασία, εκπληκτική εικονοποιία, μαγική όραση, γοητευτική ποιητικότητα στοχασμών, πλοκή και δράση καταιγιστική, φιλοσοφικοί προβληματισμοί για την βαθύτερη αλήθεια του ανθρώπινου πυρήνα και συνείδησης.

Το κάθε κεφάλαιο θα μπορούσε να σταθεί και μόνο του, λάμποντας αυτόνομα στην ομορφιά της γλώσσας του και της πρωτοτυπίας του. Ωστόσο, όλα, στην πιο μικρή λεπτομέρεια, είναι άρτια ενοσρχηστρωμένα και συνδεδεμένα.

Εντοπίζουμε τις εμμονές του συγγραφέα πχ. τα υπόγεια τούνελ, η απροσδόκητη εξαφάνιση της γυναίκας του ήρωα μαζί με την γάτα τους, η διαίσθηση, οι εκπληκτικοί διάλογοι, τα ταμπλώ-βιβάν...

http://en.wikipedia.org/wiki/Hard-Boiled_Wonderland_and_the_End_of_the_World

Don DeLillo, MAO II

Don DeLillo, MAO II, ( Viking, New York 1991), μετφρ. Μαρία Σκαρα, εκδ. Χατζηνικολή 1996, 261 σελ. Αφιέρωση στον εκδότη και συγγραφέα, Γκόρντον Λις.

Το βιβλίο κέρδισε το PEN/Faulkner Award και υποψηφιότητα για το Pulitzer.

***

Ακόμη μια φορά, αφέθηκα μ`εμπιστοσύνη στη γοητεία αυτού του ιδιαίτερου συγγραφέα, ο οποίος θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους σύγχρονους αμερικανούς λογοτέχνες. Η ικανότητα να στήνει σκηνές και να ζωγραφίζει εσωτερικά τοπία, άλλοτε με λεπτομέρειες κι άλλοτε με αδρές αφαιρετικές γραμμές, να φωτογραφίζει φευαγαλέα στιγμιότυπα της σύγχρονης ζωής, να συλλαμβάνει τα μηνύματα της εποχής στη γέννησή τους, να προχωρά τη σκέψη του στο μέλλον, να θίγει θέματα συχνά δημοσιογραφικά με συγγραφική μαεστρία, ο ιδιότυπος σαρκασμός και η σάτυρα, μου επέβαλαν τον δικό τους ρυθμό ανάγνωσης, άλλοτε επιμηκύνοντας κι επιβραδύνοντας κι άλλοτε επιταχύνοντας απολαυστικά.
Κι όλα αυτά με την ιδιαίτερη γραφή του, το δούλεμα της φράσης, την αυστηρή επιλογή των λέξεων...

"Κάθε φράση κρύβει μιαν αλήθεια στο τέλος της και ο συγγραφέας μαθαίνει πως να την αναγνωρίζει όταν φτάνει εκεί. Επιφανειακά αυτή η αλήθεια είναι η ισορροπία της φράσης, ο ρυθμός της και το ισοστάθμισμά της. Στο βάθος όμως είναι η ακεραιότητα του συγγραφέα καθώς εναρμονίζεται προς τη γλώσσα....Υπάρχει μια ηθική δύναμη σε μια φράση όταν αυτή βγαίνει σωστά. Εκφράζει τη θέληση του συγγραφέα να ζήσει..." σελ.60
"Επρεπε να προσέξει ιδιαίτερα τον τρόπο που η γυναίκα ξεστόμιζε μακρόσυρτα μια σειρά από λέξεις σαν μαντίλια δεμένα το`να συνέχεια του άλλου, προτού τις ξαναπεράσει από τη σκέψη της για να καταλάβει". σελ 199


Στο ΜΑΟ ΙΙ έχουμε την αριστοτεχνική ενορχήστρωση ενός κουαρτέτου φωνών. Ο κεντρικός ήρωας και η πιο δυνατή φωνή του βιβλίου είναι ο Μπιλ Γκρέι, μεγάλος συγγραφέας που έχει χρόνια να γράψει και ζεί απομονωμένος σαν ερημίτης, απογεύγοντας κάθε δημοσιότητα. Δουλεύει συνεχώς το τελευταίο του βιβλίο αλλά δεν τολμά να το εκδόσει επιμένοντας σε κάθε λεπτομέρεια. Δίπλα του ο βοηθός του Σκοτ, παλιός αναγνώστης του, που τον έψαξε απεγνωσμένα κι όταν τελικά τον ανακάλυψε έμεινε πλάι του ρυθμίζοντας τα βαρετά θέματα της καθημερινότητας και τη γραφειοκρατική δουλειά του αρχείου. Στην ουσία όμως, φτάνει να ρυθμίζει πολύ πιο ουσιαστικά θέματα και να αποκτά σημαντικό έλεγχο πάνω στον συγγραφέα. Στο απομονωμένο σπίτι ζεί και η σύντροφος του Σκοτ, η Κάρεν, οπαδός μιας αιρετικής εκκλησίας, με περίεργο ψυχισμό και τάσεις φυγής και περιπλάνησης ανάμεσα στο ανώνυμο πλήθος από άστεγους και απόκληρους της κοινωνίας. Τέλος, εμφανίζεται η Μπρίτα, φωτογράφος συγγραφέων, η οποία φωτογραφίζει τον Μπιλ όταν αυτός αποφασίζει πως ήρθε η ώρα να δώσει και πάλι στο δημόσιο φως την εικόνα του.

Αφηγηματικά, ακούμε και τις τέσσερις φωνές καθαρά. Οι χαρακτήρες είναι ολοκληρωμένοι, καθένας με τις ιδιαιτερότητές του και τις μύχιες σκέψεις του, καθένας με την δική του βιοθεωρία. Εξαιρετικοί τόσο οι εσωτερικοί μονόλογοι όσο και οι διάλογοι. Παράλληλα σχηματίζονται δευτερεύοντες ρόλοι, όπως αυτός του μεγαλοεκδότη του Μπιλ ή του ποιητή (alter ego του συγγραφέα) που έχει απαχθεί και κρατείται όμηρος από μια τρομοκρατική οργάνωση κάπου στη Βηρυτό.

Τα θέματα που θίγονται είναι, ο σύγχρονος τρόπος ζωής, η μαζικότητα, ο συνωστισμός, η μαζική κουλτούρα και συνείδηση, το πλήθος (Μάο, Χωμεϊνί, Moon) η τρομοκρατία, η απολυταρχία, ο συγγραφέας και η δύναμή του, η γλώσσα, η δύναμη της εικόνας και της φωτογραφίας, η αλήθεια του εαυτού και η συνειδητότητα. Είναι χαρακτηριστική η εμμονή του, για άλλη μια φορά, με τους δίδυμους πύργους του Διεθνούς Κέντρου Εμπορίου.

Ο συγγραφέας έχει δηλώσει ότι δυο φωτογραφίες έδωσαν τροφή στην έμπνευσή του:
-μια φωτογραφία του συγγραφέα D.J.Salinger ο οποίος ζούσε μακριά από την δημοσιότητα για χρόνια και στην οποία εμφανίζεται οργισμένος που σπάνε τη σιωπή του.
-μια φωτογραφία τελετής μαζικού γάμου της Unification Church .



Αξίζει να σημειώσουμε τη fatwā θανάτου που είχε εκδόσει ο Χωμεϊνί το 1989 σε βάρος του συγγραφέα Salman Rushdie για το βιβλίο του Σατανικοί στίχοι, σαν πιθανό γεγονός που επηρέασε τον συγγραφέα. Τέλος στο εξώφυλλο, στο τίτλο και στο εσωτερικό του βιβλίου υπάρχει αναφορά στο έργο του Warhol, Μαο.

http://www.questia.com/googleScholar.qst?docId=5008225257 : "Two's a Crowd: Mao II, Coke II, and the Politics of Terrorism in Don DeLillo" by Richard Hardack :

"The appearance of a second Mao or Mao II in the text, Warhol's mass-produced dissemination of the Mao image, is paralleled by the appearance of the product Coke II--to some extent a parodic version of the ill-fated New Coke--staging an ironic contest between which two equally Western symbols will colonize the world. In this series of transpositions, DeLillo dramatizes what Anthony Giddens describes as the surprise of postmodernism, that "scarcely anyone today seems to identify post-modernity with what it was once widely accepted to mean--the replacement of capitalism by socialism"(46). Instead, postmodernity perversely heralds the apparent 'replacement' (but actual supplementation) of capitalism by the capitalist symbols of socialism. With archly postmodern irony, DeLillo uses the appropriated, primary symbol of Marxism to critique capitalist xenophobia and its appropriation of other sign systems to its own uses. The children of Marx and Coca Cola grow up to inherit one another, and discover their actual fraternity".

http://perival.com/delillo/meandmaoii.html

http://perival.com/delillo/delillo.html

http://en.wikipedia.org/wiki/Blessing_ceremony_of_the_Unification_Church

https://urresearch.rochester.edu/fileDownloadForInstitutionalItem.action?...

http://www.dailymail.co.uk/news/article-1246881/Why-did-J-D-Salinger-spend-60-years-hiding-shed-writing-love-notes-teenage-girls.html

Thomas Pynchon:"This novel's a beauty. DeLillo takes us on a breathtaking journey, beyond the official versions of our daily history, behind all easy assumptions about who we're supposed to be, with a vision as bold and a voice as eloquent and morally focused as any in American writing."

"Τα χιλιάδες ζευγάρια στέκουν και ψάλλουν. Γύρω τους στον κόσμο, άνθρωποι ανεβαίνουν τις κυλιόμενες σκάλες και ρίχουν κρυφά βλέμματα στα πρόσωπα που κατεβαίνουν. Ανθρωποι κρατούν μετέωρα φακελάκια τσαγιού πάνω από τα λευκά φλιτζάνια με το ζεστό νερό. Αυτοκίνητα τρέχουν αθόρυβα στους αυτοκινητόδρομους σχηματίζοντας γραμμές ζωγραφιστό φως. Ανθρωποι κάθονται στα γραφεία και κοιτάζουν τους τοίχους...Ανθρωποι βολεύονται σε αριθμημένες θέσεις και πετούν μέσα από τις ζώνες του χρόνου, τους νεφοθύσανους και τη σκοτεινή νύχτα, ξέροντας πως ξέχασαν να κάνουν κάτι
Το μέλλον ανήκει στις μάζες" σελ 26

Λέξεις

Μαρία Μήτσορα, Με λένε Λέξη, Πατάκης 2008

"Αν δεν τεντώσω τέλεια το σχοινί που είναι φτιαγμένο από λέξεις, για να χορέψω πάνω από την άβυσσο, τότε η άβυσσος θα με καταπιεί..." σελ12

"Αν είχα παιδιά, θα μάθαιναν άραγε να συντάσσουν προτάσεις με αρχή-μέση-τέλος; ...θα εφεύρισκα παραμυθάκια όπου θα πρωταγωνιστούσαν οι λέξεις. Θα τους έλεγα, ας πούμε, για τις Πέτρινες λέξεις...για το Βαρύ Λεκτικό Οπλισμό...ίσως να τους έλεγα για την Δικτυωτή Ιδιότητα των Λέξεων: Με τύλιξε σ`ένα ΔΙΧΤΥ από γοητευτικές λέξεις, που σφίχτηκε γύρω μου και με ακινητοποίησε".

"Σε κάθε γλώσσα υπάρχουν λέξεις που κυριολεκτούν. Η λέξη χάδι πραγματικά χαϊδεύει... Πάνω από τη λέξη 'λίμνη' σκύβουν τ`άλογα και τα γαϊδουράκια. Χωρίς να το ξέρουν, καθρεφτίζονται τα όμορφα μάτια τους στη λεία υγρασία του Λάμδα. Εμείς μπορούμε να σκύψουμε και να κοιτάξουμε το πρόσωπό μας, με τη χούφτα μας παίρνοντας λίγο νερό..." σελ 14-15

-***~***-

Jean-Paul Sartre, ΟΙ λέξεις, μτφρ. Ειρ. Τσολακέλλη, Αγρα 2003

"Ήμουν τρελός από χαρά: ήταν δικές μου αυτές οι αποξηραμένες Φωνές που ήταν κλεισμένες στα μικρά τους φυτολόγια...Με άφησαν να τριγυρίζω στη βιβλιοθήκη και εγώ επιτέθηκα στην ανθρώπινη σοφία. Έτσι άρχισα να Υπάρχω..." σελ 59

"Οι φράσεις μου αντιστέκονταν σαν αντικείμενα, έπρεπε να τις παρατηρώ, να τις γυροφέρνω, να προσποιούμαι ότι απομακρύνομαι και να επιστρέφω ξαφνικά για να τις αιφνιδιάσω: τις περισσότερες φορές φύλαγαν καλά το μυστικό τους...
Αυτοτιμωρούμενος... Ιδιοσυγκρασία... Αποκοπή, Χιασμός, Ακρογωνιαίος Λίθος... Το νόημα αυτών των σκληρών και μαύρων λέξεων το έμαθα δέκα ή δεκαπέντε χρόνια αργότερα, ενώ ακόμη και σήμερα διατηρούν την α δ ι α φ ά ν ε ι ά τους: είναι η Τροφή της Μνήμης μου" σελ 60-61

"Στο κεφάλι μου, μέσω των οφθαλμών μου, εισέρχονταν λέξεις δηλητηριώδεις, απείρως πλουσιότερες απ`όσες ήξερα...άραγε κινδύνευα να μολυνθώ, να πεθάνω δηλητηριασμένος; Απορροφώντας το Λόγο..." σελ.69

"...το Σύμπαν απλωνόταν στα ποδια μου και κάθε πράγμα ικέτευε ταπεινά ένα όνομα. Δίνοντας ένα όνομα ήταν σα να το δημιουργούσα και ταυτόχρονα να το αποκτούσα. Δίχως αυτή τη κεφαλαιώδη ψευδαίσθηση δε θα είχα γράψει ποτέ." σελ 73

~~~*~~~

Τυχαία έπεσαν τα δυο βιβλία στα χέρια μου και ξεκίνησα τη παράλληλη ανάγνωση. Και τα δύο αυτοβιογραφικά, εστιάζουν κυρίως σε βιώματα και σε διαδρομές της σκέψης και του φαντασιακού που τους καθόρισαν από την παιδική τους ηλικία και τους δημιούργησαν αυτή την ιδιαίτερη σχέση με τον Λόγο και τις Λέξεις. Το βιβλίο της Μ. Μήτσορα ανήκει στη σειρά του Πατάκη: Η κουζίνα του συγγραφέα. Οι Λέξεις του Σαρτρ ξεκίνησαν να γράφονται το 1953 αλλά πήραν τη τελική μορφή τους και εκδόθηκαν το 1964, σαν ένας "αποχαιρετισμός στη Λογοτεχνία και την ωραία Λογοτεχνική Γραφή" όπως είχε δηλώσει ο ίδιος.
Αυτοβιογραφικά Βιβλία - καθρέφτες της εσότητας.

---*~~~

Λέξεις βάμματα που βάφουν με ίνες φωνημάτων το βαμβάκι πρωτογενών εικόνων και συναισθημάτων. Λέξεις χαλίκια που γδέρνουν τη στοματική κοιλότητα. Λέξεις μικροί λαμπεροί πλανήτες σε τροχιά γύρω από έννοιες και αποσιωπήσεις. Σκοτεινά περιδέραια από λέξεις που αρθρώνονται σε φράσεις και κυκλώνουν λεπτούς λαιμούς-μίσχους εννοήσεων. Λέξεις αιχμήκορφες σκιές που σείονται αργά σαν στάχυα έτοιμα για θερισμό. Αχός φωνηέντων, κροτάλισμα συμφώνων, ψίθυροι ορισμών, ομιλούντα αντηχεία μιας άρρητης ζωής . Λέξεις συνήθεια στην υποτείνουσα του προφανούς. Λέξεις θαμπογυάλια που διηθούν ατμόσφαιρες. Λέξεις τρωκτικά σε αποθήκη στεναγμών. Λέξεις ορυκτά. Ευφλεκτη ύλη.
Λέξεις, το δέρμα που ντύνει τα οστά της σκέψης. Λέξεις εναγκαλισμός...

~~~*~~~

Κική Δημουλά ~ Η ΠΕΡΙΦΡΑΣΤΙΚΗ ΠΕΤΡΑ :
"Μίλα.
Πὲς κάτι, ὁτιδήποτε.
Μόνο μὴ στέκεις σὰν ἀτσάλινη ἀπουσία.
Διάλεξε ἔστω κάποια λέξη,
ποὺ νὰ σὲ δένει πιὸ σφιχτὰ
μὲ τὴν ἀοριστία.
Πές:
«ἄδικα»,
«δέντρο»,
«γυμνό».
Πές:
«θὰ δοῦμε»,
«ἀστάθμητο»,
«βάρος».
Ὑπάρχουν τόσες λέξεις ποὺ ὀνειρεύονται
μιὰ σύντομη, ἄδετη, ζωὴ μὲ τὴ φωνή σου...
....................
Μίλα.
Οἱ λέξεις ἔχουν ἔχθρες μεταξύ τους,
ἔχουν τοὺς ἀνταγωνισμούς:
ἂν κάποια ἀπ᾿ αὐτὲς σὲ αἰχμαλωτίσει,
σ᾿ ἐλευθερώνει ἄλλη.
Τράβα μία λέξη ἀπ᾿ τὴ νύχτα
στὴν τύχη.
Ὁλόκληρη νύχτα στὴν τύχη.
Μὴ λὲς «ὁλόκληρη»,
πὲς «ἐλάχιστη»,
ποὺ σ᾿ ἀφήνει νὰ φύγεις.
Ἐλάχιστη
αἴσθηση,
λύπη
ὁλόκληρη
δική μου.
Ὁλόκληρη νύχτα.

Μίλα.
Πὲς «ἀστέρι», ποὺ σβήνει.
Δὲν λιγοστεύει ἡ σιωπὴ μὲ μιὰ λέξη.
Πὲς «πέτρα»,
ποὺ εἶναι ἄσπαστη λέξη.... "

~~~*~~~
Νίκος Καρούζος Η συνήχηση του Δέντρου(Σημειώσεις αναπνευστικές) Πεζά κείμενα, Ικαρος, 1998.

"Έρημη κατεύθυνση της θελήσεως η ποίηση. Με όλες τις λέξεις ενάντια σε όλες τις λέξεις. Επειδή γυρίζει τη ζωή στον απομέσα θησαυρό της παρουσίας, που είναι η μονάνθειά της. Κι ολοένα ο πλους, η μαβιά θαυμασιότητα. Προσέχω στην εργαζόμενη σιωπή τα δεινά της γλώσσας, ένθα λέω πως έχω χάσει τον Παράδεισο. Δέσμευση καν μια για τη λέξη. Ο Παράδεισος είναι μόλις ένα όνομα. Κι όποια λέξη διάδοχη τη δέχομαι, γιατί θα είναι κι αυτή της τύχης, μόλις ένα όνομα. Χωρίς την τύχη, θα βασίλευαν παρασάλευτα, θα βασίλευαν αρχανθικά ονόματα. Η τύχη, όμως, τα λιώνει σα μέταλλα, τα μεταλλάζει....Γιατί αλλιώς όταν αφήσω σαν πουλιά τα ερωτήματα να γεμίσουντο δέντρο, μπαίνει ο χρόνος και κόβει το κινδυνόσχοινο. Κόβει τη θύμηση, που ακροβατώ. Και που δεν ανταμώνει με κανέναν καιρό στα συγκαλά της. Είναι ζήσιμο, λοιπόν, ο Παράδεισος και το ζήσιμο γυρισμός. Ο γυρισμός το πιο μακρό Θυμάμαι. Λοιπόν; Ο γυρισμός πηγάζει από το χάσιμο, που μας συγκορμίζει. Θέω. Προς το ακόμιστο. Προς το απάραχτον ωμέγα. Χοάνη που δεν λιγοστεύει. Σύγκλυση πραγματική των αριθμών εντός του δέκα. Και το δέκα η αρχή του άνθους, κάθετη ολοκληρία. Και ψάλλω-εκδίκηση του μέλανος η ποίηση με το ύψος ανά στήθος. Η σαφήνεια που είναι ο πόνος, υπεράνω, υψηλότερη απ’ τη σαφήνεια που γυρεύει ο λόγος. Εδώ, αν προσέξετε, καίει λιβανωτή ελπίδα, όταν εισπνέω, μ’ ένα κυκλούμενο, πτερωτό συντακτικό, το φως. Ανάγκη να ταξιδέψουμε στη Φανερωμένη κάθε τόπου. Να θρησκέψουμε τις λέξεις. Ανάγκη να καταλάβουμε πόσο θρησκόληπτη είναι η θάλασσα, είτε σε τρικυμία είτε σε γαλήνη. Έθνος αγάπης η ποίηση, λαός ονείρων. Όπως ο κρότος είν’ η χώρα των ήχων ενωμένη, τότε που πάει ο φλήναφος. Όλα καλογερεύουν μες τη φύση. Κ’ η ομορφιά -καλογέρεμα της ψυχής. Η σύρριζη κουρά της λήθης, ως το θάνατο....."

~~~*~~~

Ο. Ελύτης Ανοιχτα Χαρτιά:
"Λέξεις πρέπει να `ρθούνε μα πριν φτάσουν στην άκρη της πένας, να μην είναι πια πέντε ή δέκα γράμματα, μήτε κι άλλοι τόσοι ήχοι, μα τσαμπιά εικόνων, αρμαθιές αντικειμένων, δέσμες ιδιοτροπιών της μνήμης. "

~~~*~~~

Don DeLillo:
"I like the construction of sentences and the juxtaposition of words-not just how they sound or what they mean, but even what they look like".

"I've always seen myself in sentences. I begin to recognize myself, word by word, as I work through a sentence".

"The language of my books has shaped me as a man".

Ντον Ντελίλλο Λευκός Θόρυβος

Ντον Ντελίλλο, Λευκός Θόρυβος, ΕΣΤΙΑ 1991, Μτφρ. Π. Αμπατζόγλου, σ.408
Don DeLillo, White Noise, 1984 (National Book Award )

Στην αρχή του βιβλίου υπάρχει η ερμηνευτική σημείωση:
"ΛΕΥΚΟΣ ΘΟΡΥΒΟΣ : Ηλεκτρονικός θόρυβος με την ίδια ένταση σε κάθε συχνότητα. Ο όρος χρησιμοποιείται σε αναλογία με το λευκό φως που περιέχει κάθε συχνότητα μέσα στο οπτικό φάσμα".

Το βιβλίο χωρίζεται σε τρία μεγάλα κεφάλαια: Κύμματα και ακτινοβολία (11-141), Το εναέριο τοξικό επεισόδιο(145-213), ΝΤΑΪΛΑΡΑΜΑ(217-408)

Βρισκόμαστε στον πυρήνα μιας αμερικάνικης οικογένειας, ίσως με κάποια δόση υπερβολής και μεγένθυνσης πχ ο ήρωας, πανεπιστημιακός καθηγητής χιτλερικών σπουδών, είναι πέντε φορές παντρεμένος. Παρακολουθούμε τον αμερικάνικο τρόπο ζωής μέσα από καθημερινές συνήθειες, νοοτροπίες, τρόπους σκέψης, τρόπους αντίδρασης στα μικρά και στα σημαντικά γεγονότα του βίου, τις ανθρώπινες σχέσεις (οικογενειακές, κοινωνικές, επαγγελματικές). Το προφανές και καθημερινό, καποιες φορές, μπορεί να μοιάζει εξωτικό.
Οι χαρακτήρες, ακόμη και οι δευτερεύοντες, διαγράφονται ανάγλυφα σε όλες τις διαστάσεις τους. Η γλώσσα (προφανώς και η μετάφραση)προσφέρει αναγνωστική απόλαυση, άλλες φορές με λιτότητα κι άλλες φορές με παραληρηματικό ενθουσιασμό. Οι λέξεις συχνά μοιάζουν να έχουν μια ιδιαίτερη βαρύτητα κι ενέργεια που επηρεάζουν την ατμόσφαιρα και διαβρώνουν ή ενισχύουν από μέσα τα νοήματα του κειμένου. Διάφορα ετερογενή στυλ συμπλέκονται και μοντάρονται στο σύνολο του έργου: δραματικότητα και χιούμορ, ειρωνία, εγκεφαλική αποστασιοποίηση, παράλογο... Η πλοκή, ενώ αρχικά μοιάζει επίπεδη και "απάνεμη", αποκτά σταδιακά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, τονικότητες, διαβαθμίσεις και κορυφώσεις έντασης και αγωνίας, κάποιες στιγμές με κινηματογραφικού ύφους σκηνές.

Θίγονται με γλαφυρό και διεισδυτικό τρόπο οι ακόλουθες μεγάλες θεματικές:
-Καταναλωτική κοινωνία (καταπληκτικές σκηνές στο σούπερ-μάρκετ, τα προϊόντα, τα κουπόνια, τα διαφημιστικά φυλλάδια, οι επιταγές, τα περιοδικά των σούπερ-μάρκετ, οι "γνώσεις" που προσφέρουν και οι ανάγκες που δημιουργούν. Φαστ-φουντ και φαγητό. Εξαιρετική η σκηνή που ο ήρωας εξετάζει με ακρίβεια χειρουργού τη βρώμικη μάζα από τα σκουπίδια της οικογένειας. )
-Περιβαλλοντική μόλυνση. Ειδικά στο δεύτερο μέρος του βιβλίου με την περιγραφή του τοξικού νέφους, μετά από ένα ατύχημα, που απειλεί την ζωή των ανθρώπων, μοιάζει να τους κυνηγά, τους βγάζει από τις εστίες τους μέσα στη νύχτα, τους προκαλεί πανάρχαια ένστικτα φόβου, αγωνίας και επιβίωσης...
-Υπαρξιακή αγωνία, ο φόβος του θανάτου και το νόημα της ζωής διατρέχει τη ραχοκοκαλιά όλου του μυθιστορήματος, ιδιαίτερα στο τρίτο μέρος με τον ευφάνταστο τίτλο που μοιάζει με λογοπαίγνιο: ΝΤΑΪΛΑΡΑΜΑ, παίζοντας με το όνομα ενός μαγικού ψυχοφάρμακου (Ντάιλαρ)που σβήνει τον φόβο του θανάτου και του Νταλάι Λαμα.
-Η γνώση, η επιστήμη, οι πληροφορίες.
-Η οικογένεια, δομή, δεσμοί, σχέσεις, κρίση.
-Θεωρίες συνωμοσίας.
-Η πραγματικότητα και η προσομοίωσή της.


"Το πρόσωπο στην οθόνη ήταν της Μπάμπετ. Τι σήμαινε αυτή η παρουσία; Τι γύρευε εκεί ξεκάθαρη, κορνιζαρισμένη σε κλειστά όρια; Ηταν πεθαμένη, χαμένη, ασώματη; Μήπως ήταν το πνεύμα της, ο μυστικός εαυτός της, κάποιο δυσδιάστατο ομοίωμα που κυκλοφορούσε με τη δύναμη της τεχνολογίας, ελεύθερο να γλιστράει μέσα από συχνότητες κυμάτων...Κάτι παράξενο με άρπαξε, κάτι σαν ψυχικός αποπροσανατολισμός...Η εικόνα ήταν που είχε σημασία, το πρόσωπο ξεκάθαρο αλλά επίπεδο, απομακρυσμένο, σφραγισμένο, άχρονο. Ηταν και δεν ήταν αυτή. Κύματα και ακτινοβολία. Κάτι γλιστρούσε μέσα από το πλέγμα. Εστελνε ένα φως κατά πάνω μας, γεννιόταν ακατάπαυστα, σχηματιζόταν και ξεσχηματιζόταν καθώς οι μυς στο πρόσωπό της δούλευαν για να φτιάξει ένα χαμόγελο ή την ομιλία, καθώς οι ηλεκτρονικές κουκίδες κυκλοφορούσαν σαν σμήνος. μας διαπερνούσαν με την Μπάμπετ. Η εικόνα της προβαλλόταν στα σώματά μας, κολυμπούσε μέσα μας και διαμέσου μας. Η μπάμπετ των ηλεκτρονίων και των φωτονίων..." σελ.139-140


"Everything seemed to be in season, sprayed, burnished, bright. . . . The place was awash in noise. . . . The toneless systems, the jangle and skid of carts, the loudspeaker and the coffee-making machines, the cries of children. And over it all . . . a dull and unlocatable roar, as of some form of swarming life just outside the range of human apprehension."

Ο ΝτεΛίλλο αισθάνεται αρκετά έγκαιρα το "Λευκό Θόρυβο" της εποχής μας, την υπερπληροφόρηση και τον συνεχή βομβαρδισμό με μηνύματα που , αντί να διευρύνει την αντίληψή μας, την καλύπτει τελικά με σύγχυση και χάος.

Περίεργη αίσθηση να διαβάζεις ξαφνικά τη προφητεία γραμμένη το 1984:
"Μέλη μιας λατρευτικής ομάδας που πιστεύει στ`αεροπορικά δυστυχήματα θα απαγάγει ένα τζάμπο τζετ και θα το συντρίψει πάνω στο Λευκό Οίκο, ως πράξη τυφλής αφοσίωσης στο μυστηριώδη κι απόμακρο αρχηγό τους..." σελ 191

http://www.nytimes.com/1985/01/13/books/delillo-noise.html

http://www.gradesaver.com/white-noise/study-guide/about/

http://www.perival.com/delillo/ddinterviews.html

"The writer is the person who stands outside society, independent of affiliation and independent of influence. The writer is the man or woman who automatically takes a stance against his or her government. There are so many temptations for American writers to become part of the system and part of the structure that now, more than ever, we have to resist. American writers ought to stand and live in the margins, and be more dangerous. Writers in repressive societies are considered dangerous. That's why so many of them are in jail."

Don Delillo - Ann Arensberg, published in Vogue, August 1988.

Οι χρόνοι του σώματος και οι χρόνοι της ανάγνωσης

Ντον ΝτεΛίλλο, Οι χρόνοι του σώματος, ΕΣΤΙΑ 2002, Μτφρ.Θωμάς Σκάσσης, σελ.155
Don DeLillo, The Body Artist, 2001

"Οι χρόνοι του σώματος" και οι χρόνοι της ανάγνωσης. Εχω την αίσθηση ότι βυθίζομαι σωματικά μες στις σελίδες του. Αργά επάλληλα κύματα ανάγνωσης που σταδιακά με εμποτίζουν στην αλμύρα τους και την ιδιαίτερη ατμόσφαιρά τους.

Λιτό μυθιστόρημα μικρών διαστάσεων που στήνει τους ιστούς της σαγήνης του με απλά υλικά συγκίνησης και βαθύτατης εννόησης. Ο αναγνώστης ανεβαίνει αργά την κλίμακα των βιωματικών εμπειριών που οδηγούν την ηρωίδα Λόρεν Χάρτκι, την Body Artist, να συνειδητοποιήσει με το σώμα, το μυαλό και το συναίσθημα, την οδύνη από την απώλεια του συζύγου της Ρέι Ρόμπλς. Με γυμνά δάχτυλα αγγίζονται υπαρξιακά ερωτήματα γύρω από τις διαστάσεις του χρόνου, τις ανθρώπινες σχέσεις, τη μοναξιά, την ερημιά, την αληθινή ουσία της ανθρώπινης ύπαρξης, τους μηχανισμούς της μελαγχολίας. Αυτό το έργο μοιάζει με επίμονη και επίπονη εσωτερική βυθομέτρηση.

Στο πρώτο κεφάλαιο παρακολουθούμε σαν σιωπηλοί μάρτυρες την Λόρεν και τον Ρέι στην κουζίνα του σπιτιού τους, να χαίρονται τα μικρά "τίποτε" της καθημερινότητας, τις παύσεις και τα αγγίγματα της συμβίωσης, τις επαναλήψεις του προφανούς στο σκηνικό μιας συνηθισμένης μέρας. Χωρίς ονόματα: εκείνος, εκείνη. Θα μπορούσε να είναι ένα οποιοδήποτε ζευγάρι.
Ταμπλό Βιβάν, σκηνικά-φέτες ζωής, στιγμιαίες Καρτ-ποστάλ της καθημερινότητας, καταγραφή κινήσεων και στάσεων του σώματος, μικρές πινελιές που συνθέτουν έναν καλοσχεδιασμένο πίνακα με την ματιά του Hopper ή του Hockney:


(πίνακας: Hockney, Mr and Mrs Clark and Percy)

"Πήγε στη κουζίνα του γκαζιού, πήρε το τσαγιερό και το γέμισε από τη βρύση. Εκείνος άλλαζε σταθμούς στο ραδιόφωνο και είπε κάτι που της ξέφυγε. Εβαλε το τσαγιερό πάνω στο μάτι, γιατί έτσι γεμίζει κανείς τη ζωή του ακόμη κι αν δεν το συνειδητοποιεί, και μετά ξανάξυσε τη γλώσσα της πάνω στα δόντια για έμφαση, κοιτάζοντας τη γαλάζια φλόγα που ξεπήδησε από το μπεκ...
Κινήθηκε προς το τραπέζι και τα πουλιά ξανάρχισαν να τσιμπολογούν μέσα από τη ταΐστρα. Εβγαιναν από τη σκιά που έριχναν οι μαρκίζες και πετούσαν μέσα στη λάμψη του ήλιου και τη σιωπή, κίνηση ασσύληπτη μες στη βουβή ομορφιά της που εκείνη έβλεπε εν μέρει, καθώς τα κεραυνοβολημένα από τον ήλιο πουλιά διαλύονταν στο φως, εξαϋλώνονταν και γίνονταν διάφανα, φευγαλέα, φωτεινά ξεφτίδια." σελ. 14

Ακολουθεί παρένθετα ο επίσημος, εξωμυθιστορηματικός επικήδειος για τον κινηματογραφιστή Ρέι, μάλλον από κάποιο δημοσίευμα εφημερίδας. Με ψυχρή ουδετερότητα, οικονομία χώρου και χρόνου μας δίνονται τα βιογραφικά στοιχεία του, οι σταθμοί της ζωής του μέχρι την αυτοκτονία του.

Στη συνέχεια παρακολουθούμε τις κινήσεις και τις σκέψεις της Λόρεν στο άδειο σπίτι. Προσπαθεί να συνεχίσει τη ζωή της, την καθημερινότητά της, αντέχοντας την απουσία του άλλου.

"Καθάριζε και γέμιζε τις ταΐστρες των πουλιών, οργανώνοντας τη μέρα της με άξονα ένα κύριο έργο με όλα του τα παρεπόμενα και τη ποικιλία μιας πληθώρας παραλλαγών... Εδώ ένιωθε σαν στο σπίτι της, και οι καθημερινές ευχάριστες μικροασχολίες την απορροφούσαν βοηθώντας την να διατρέχει τη μια μέρα πισω από την άλλη- μέρες ίδιες, ελεγχόμενες και οργανωμένες, αλλά ταυτόχρονα ρευστές και έκκεντρες, με κάποια νεκρά σημεία, μέρες τόσο αργόσυρτες, που πονούσαν." σελ. 36
Σκύβουμε πάνω απ`τον ώμο της ηρωίδας και παρακολουθούμε μαζί της στο ίντερνετ το θέαμα από τη Κότκα της Φιλανδίας. Πρόκειται για καταναγκαστική θέαση της συνεχούς ροής ενός ζωντανού προγράμματος από την άκρη ενός δρόμου με δύο λωρίδες, όπου αυτοκίνητα περνούν νύχτα-μέρα προς τη μια ή την άλλη κατεύθυνση. Μοιάζει με άτυπο διαλογισμό κατά τη διάρκεια του οποίου το μυαλό αδειάζει, δεν νιώθει ψυχικό πόνο αλλά ούτε και κάποιο άλλο συναίσθημα. Πρόκειται για ένα είδος "σταθερού πλαισίου".

Στα επόμενα κεφάλαια έχουμε την ανακάλυψη από την Λόρεν ενός περίεργου ουρανοκατέβατου τύπου, τον κύριο Τατλ όπως η ίδια τον ονομάζει, και την συμβίωση τους στο άδειο σπίτι. Ισως είναι απλά ένα φάντασμα, ίσως ένα αποκύημα της φαντασίας της ή ίσως ο τρελός συγγενής του ιδιοκτήτη του σπιτιού, ο οποίος εξαφανίστηκε όπως μαθαίνουμε από το ίδρυμα όπου ήταν κλεισμένος. Ο κύριος Τατλ έχει την ικανότητα να μιμείται τις κινήσεις και την ακριβή χροιά της φωνής των άλλων. Μοιάζει μ`ενα μαγνητόφωνο, και φαίνεται να αιωρείται έξω από κάθε συμβατικό χρονικό πλαίσιο . Φτιάχνει ασύνταχτες φράσεις από φαινομενικά άτακτο συνοθύλευμα λέξεων και φράσεων που όμως αγγίζουν την Λόρεν βαθύτατα και της δίνουν την αίσθηση ότι ο αποθανών σύντροφός της, ο Ρέι, συνεχίζει να υπάρχει μέσα από τη φωνή αυτού του πλάσματος. Οι διάλογοι θυμίζουν έντονα τους μονολόγους και την αποσπασματική γλώσσα από τα σύντομα μονόπρακτα του Μπέκετ.

"Το να είμαι εδώ μου ήρθε. Εγώ είμαι με τη στιγμή, θα αφήσω τη στιγμή. Καρέκλα, τραπέζι, τοίχος, σαλόνι, όλα για μια στιγμή. Μου ήρθε. Εδώ κοντά. από τη στιγμή έχω φύγει, έφυγα, φεύγω. Θα αφήσω τη στιγμή από τη στιγμή". Εκείνη δεν ήξερε πώς να τα χαρακτηρίσει όλα αυτά και τα έλεγε τραγούδι. Εκείνος συνέχιζε για λίγο αυτό το πάρε δώσε, το τραγούδι, το μονότονο τροπάρι που τη μαγνήτιζε..."Φεύγοντας πάω κι έρχομαι. Θα πάω και θα έρθω. Το φεύγω μού ήρθε. Εμείς όλοι, όλοι μας θα είμαστε φύγει. Γιατί είμαι εδώ και που. Και θα πάω ή όχι ή ποτέ. Και είδα ό,τι θα δώ. Αν είμαι όπου θα είμαι. Γιατί τίποτα δεν έρχεται ανάμεσά μου"....
...ήταν άραγε σκέτη μωρολογία δίχως νόημα ή μήπως κάτι της έλεγε;...Οι λέξεις έρρεαν αισθησιακές και άδειες, κι εκείνη ήθελε να γελάσει κι αυτός μαζί της και να την ακολουθήσει έξω από τον εαυτό της ... στις παρυφές της παραμονεύει ένα ίχνος τρόμου από το φόβο της παραδοχής ότι κάτι τέτοιο συμβαίνει, παραμονεύει μια μετατόπιση του εαυτού, αυτό όμως είναι το βαθύτερο νόημα, η σφήνα που ανοίγει την πόρτα της έκστασης, με τη παλιά βαθιά σημασία της λέξης..." σελ 91-92

*
"could be none other . . . than her own . . . certain vowel sounds . . . she had never heard . . . elsewhere . . . so that people would stare . . . the rare occasions . . . once or twice a year . . . always winter some strange reason . . . stare at her uncom-prehending . . . and now this stream . . . steady stream . . . she who had never . . . on the contrary . . . practically speechless . . . all her days . . . how she survived! . . even shopping . . . out shopping . . . busy shopping centre . . . supermart . . . just hand in the list . . . with the bag . . . old black shopping bag . . . then stand there waiting . . . any length of time . . whole body like gone . . . just the mouth . . . lips . . . cheeks . . . jaws . . . never– . . . what?. . tongue? . . yes . . . lips. . . cheeks . . . jaws . . . tongue . . . never still a second... stream of words . . . in her ear . . . practically in her ear . . . not catching the half . . . not the quarter . . . no idea what she's saying . . . imagine! . . no idea what she's saying! . . and can't stop . . . no stopping it . . . she who but a moment before . . . but a moment! . . could not make a sound . . . no sound of any kind . . . now can't stop . . . imagine! . . can't stop the stream . . . and the whole brain begging . . ."
Samuel Beckett ~ Not I (1972)


Παράλληλα η ηρωίδα φροντίζει σχολαστικά το σώμα της, το όργανο με το οποίο δουλεύει δίνοντας παραστάσεις παντομίμας και θεατρικού χορού. Κάνει με επιμονή τις ασκήσεις της κι επιδίδεται σε μια ιεροτελεστία καθαρισμού στα όρια της εμμονής και του ψυχαναγκασμού, αφαιρεί στιβάδες πραγματικής και φανταστικής βρωμιάς. "...να μετατρέψει το σώμα της σε μια άγραφη πλάκα απαλλαγμένη από κάθε παλιά ομοιότητα...ήθελε ν`αντικρίζει στον καθρέφτη έναν άνθρωπο τυπικά μη αναγνωρίσιμο, έναν άνθρωπο διαφανή, αφαιμαγμένο από τα οικεία γνωρίσματα..." 104.


Ακολουθεί ένα ακόμη παρένθετο κεφάλαιο, μάλλον κάποιο άρθρο περιοδικού, που έχει τίτλο: ΑΚΡΑΙΑ ΤΕΧΝΗ ΣΩΜΑΤΟΣ: ΑΡΓΗ ΛΙΤΗ ΚΑΙ ΟΔΥΝΗΡΗ και υπογράφεται από τη φίλη της Λόρεν, τη Μαριέλα Τσάπμαν. Μέσα από την δική της οπτική πληροφορούμαστε κάποια βιογραφικά στοιχεία για την ηρωίδα και με τα δικά της μάτια παρακολουθούμε μια παράστασή της. Με το σώμα της μιμείται, αναπαριστά, προσομοιώνει ανθρώπινους τύπους κινήσεις και καταστάσεις, ξεσηκώνει σκηνές από την καθημερινότητα. Το σώμα της γίνεται δοχείο άδειο που αντηχεί και γεμίζει από τις ζωές των άλλων.

"Η Χάρτκι ήθελε να νιώσουν οι θεατές της το πέρασμα του χρόνου να τους σφίγγει τα σωθικά με τρόπο σχεδόν οδυνηρό...."129, "Ισως το ζήτημα είναι να σκεφτούμε τον χρόνο με διαφορετικό τρόπο. Να τον κάνουμε να σταματήσει, να διασταλεί ή ν`ανοίξει." 132

Στο τελευταίο κεφάλαιο είναι πιο ξεκάθαρη η οδύνη κι ο βουβός σπαραγμός για τον χαμό αγαπημένων προσώπων. Αγγίζονται τα υπαξιακά όρια της έλλειψης, του πένθους και της απουσίας. Η αδυναμία μας μπροστά στον θάνατο.

"Τα πάντα αναφέρονται στο Ποιοί είμαστε όταν δεν παίζουμε το ρόλο του ποιοί είμαστε" 135

"'Silence, exile, cunning... I've always liked being relatively obscure. I feel that's where I belong, that's where my work belongs" DeLillo

http://www.guardian.co.uk/books/2001/feb/11/fiction.dondelillo

http://archive.enet.gr/online/online_issues?pid=51&dt=01/03/2002&id=61419900

http://www.perival.com/delillo/ddinterviews.html

Tο βιβλίο τελειώνει θυμίζοντας την ατμόσφαιρα στον πίνακα του Χόππερ, A woman in the sun:

"Προχώρησε στο δωμάτιο και πήγε στο παράθυρο. Το άνοιξε. Το άνοιξε διάπλατα. δεν ήξερε γιατί το έκανε αυτό. Μετά κατάλαβε. Ηθελε να νιώσει την αψιά αλμύρα της θάλασσας στο πρόσωπό της και τη ροή του χρόνου στο σώμα της να της λένε ποιά ήταν"

My hart, imprisoned in a hopeless Ile ~ Must passe by ayre, or else dye in exile

My hart, imprisoned in a hopeless Ile,
Peopled with Armies of pale iealous eyes,
The shores beset with thousand secret spyes,
Must passe by ayre, or else dye in exile.
He framd him wings with feathers of his thought,
Which by theyr nature learn'd to mount the skye;
And with the same he practised to flye,
Till he himself thys Eagles art had taught.
Thus soring still, not looking once below,
So neere thyne eyes celesteall sunne aspyred,
That with the rayes his wafting pyneons fired:
Thus was the wanton cause of his owne woe.
Downe fell he, in thy Beauties Ocean drenched,
Yet there he burnes in fire thats neuer quenched

DRAYTON , (ideas mirrour)AMOUR 22

http://www.gutenberg.org/ebooks/17873

Jonathan Littell, Ευμενίδες

Jonathan Littell, Ευμενίδες, μτφρ. Αγγελος Φιλιππάτος, Λιβάνη 2008, σελ 951
Jonathan Littell, Les bienveillantes, 2006 / The Kindly Ones(στην αγγλική μετάφραση)
Κέρδισε το μεγάλο βραβείο μυθιστορήματος της Γαλλικής Ακαδημίας καθώς και το βραβείο Goncourt το 2006.
Υπάρχει αφιέρωση στην αρχή του βιβλίου: Στους νεκρούς.

Ο συγγραφέας έχει δηλώσει ότι έχει δουλέψει πολλά χρόνια για τη συγγραφή του βιβλίου ψάχνοντας σε αρχεία, μαρτυρίες, ντοκουμέντα, ταινίες, ιστορικές έρευνες, στρατιωτικά και διοικητικά έγγραφα, και έχοντας ταξιδέψει για επιτόπια έρευνα σε αρκετές χώρες. Ο τίτλος παραπέπμει στην ομώνυμη τραγωδία του Αισχύλου και στο δίπολο Ερινύες-Ευμενίδες, στις έννοιες έγκλημα-τιμωρία, τύψεις-καθαρμός, σκληρότητα-επιείκια, δίκαιο-άδικο.

Ακολουθώντας την δομή μιας σουίτας του Μπάχ ή των μουσικών έργων για κλαβεσάν του Rameau και του Couperan, αγαπημένων συνθετών του αφηγητή, χωρίζει το βιβλίο σε εφτά μέρη: μετά την εισαγωγική toccata ακολουθούν έξι ρυθμοί/χοροί (allemande I, II, courante, sarabande, menuet en rondeaux, air, gigue) συνθέτοντας έναν μακάβριο χορευτικό κύκλο. Εκτός από το πρώτο κεφάλαιο, σε όλα τα υπόλοιπα ακουλουθείται αυστηρή χρονολογική σειρά στην αφήγηση των "ιστορικών" γεγονότων, με κάποια πισογυρίσματα που αφορούν μόνο τη προσωπική ζωή και τη παιδική ηλικία του ήρωα.

1.Toccata (13-36): δεκατία του εδομήντα, ο αφηγητής μας πληροφορεί για το παρόν, δουλεύει σ΄ένα εργοστάσιο παραγωγής δαντέλας στη βόρεια Γαλλία, πιθανόν στο Καλέ όπου ανθούσε για πολλά χρόνια η βιοτεχνία του υφάσματος. Ζεί μια ήρεμη και ταχτοποιημένη ζωή, με τη γυναίκα και τα δίδυμα παιδιά του, χωρίς να τον συνδέει κάποια ιδιαίτερη σχέση αγάπης μαζί τους. Παράλληλα μας πληροφορεί για το παρελθόν του και τον ρόλο του στη ναζιστική Γερμανία ως μέλος των Einsatzgruppen(τάγματα θανάτου, SS, Gestapo, Kripo, SD που ακολουθούσαν και συνεργάζονταν με την Wehrmacht/ένοπλες δυνάμεις).Μας παρουσιάζει τον σκοπό της συγγραφής, που είναι η αφήγηση της ιστορίας του κατά τον πόλεμο χωρίς να ζητά να απολογηθεί ή να αποδώσει ευθύνες. Είναι καλό, όταν κάποιος καταφέρει να τελειώσει την ανάγνωση των 950 σελίδων, να επιστρέψει και να ξαναδιαβάσει αυτό το πρώτο κεφάλαιο, όπου ο αφηγητής δίνει τις δικές του εξηγήσεις όταν όλα έχουν τελειώσει.

"Frères humains, laissez-moi vous raconter comment ça s`est passé...il`s`agit d`une sombre histoire, mais édifiante aussi, un veritable conte moral..."
"Αδέρφια μου, συνάνθρωποί μοι, επιτρέψτε μου να σας αφηγηθώ πως συνέβησαν όλα. Δεν είμαστε αδέρφια σου και δε θέλουμε να τα μάθουμε, θα μου απαντήσετε. Η αλήθεια είναι ότι πρόκειται για μια δραματική αλλά εποικοδομητική ιστορία, για ένα πραγματικό παραμύθι με ηθικό δίδαγμα, σας διαβεβαιώνω...Εξάλλου σας αφορούν: θα δείτε ότι σας αφορούν. Μη νομίζετε ότι θα προσπαθήσω να σας πείσω για οτιδήποτε... "

"Αν έπειτα από τόσα χρόνια αποφάσισα να γράψω την ιστορία μου, είναι για να βάλω σε μια σειρά όσα έγιναν, όχι για σας, αλλά για μένα....Μετά τον πόλεμο έζησα διακριτικά. Δόξα τω θεώ, δε χρειάστηκε ποτέ, όπως έκαναν μερικοί πρώην συνάδελφοί μου, να γράψω τα απομνημονεύματά μου για να δικαιολογηθώ, επειδή δε χρειάζεται να δικαιολογήσω τίποτα.... Δε μετανιώνω για τίποτα: έκανα τη δουλειά μου, αυτό είναι όλο....
Εξάλου οι άνθρωποι ξεχνούν γρήγορα. Το διαπιστώνω καθημερινά. Ακόμη και όσοι έξησαν τον πόλεμο, αναφέρονται σχεδόν πάντα σ`αυτόν χρησιμοποιώντας στερεότυπες σκέψεις και φράσεις.... ένας σάπιος συναισθηματισμός, μια νεκρή, αποκρουστική γλώσσα."

"Εδώ και πολλά χρόνια η σκέψη του θανάτου είναι πιο κοντά μου και απο τη φλέβα του λαιμού μου, όπως αναφέρει η τόσο όμορφη φράση του Κορανίου"

"...αυτό που έλεγε ο Σοφοκλής: Αυτό που περισσότερο απ`όλα πρέπει να προτιμάς, είναι να μην είχες γεννηθεί. Εξάλλου, και ο Σοπενχάουερ έχει γράψει περίπου το ίδιο: θα ήταν προτιμότερο να μην υπήρχε τίποτα. Καθώς στη Γη υπάρχει περισσότερος πόνος παρά ευχαρίστηση...η αγωνία του ζώου που το κατασπαράζουν είναι μεγαλύτερη από την ευχαρίστηση αυτού που το κατσπαράζει".


2.Allemand I,II(37-332): ακολουθούμε τον αφηγητή-πρωταγωνιστή, τον δόκτωρ Μαξιμίλιαν Άουε, στο ανατολικό μέτωπο του πολέμου, στην Ουκρανία, την Κριμαία και τον Καύκασο. Παρακολουθούμε τη ωμή σφαγή χιλιάδων Εβραίων και Μπολσεβίκων. Αρχίζουμε να αντιλαμβανόμαστε τις διαμάχες και τις κόντρες ανάμεσα στα διάφορα στρατιωτικά σώματα και τάξεις. Γινόμαστε μάρτυρες μιας σκληρής διαμάχης στους κόλπους της γερμανικής γραφειοκρατίας (με γλωσσολογικά και ανθρωπολογικά επιχειρήματα)για το αν μια ξεχασμένη φυλή του Καυκάσου είναι όντως εβραϊκή ή όχι και για την τύχη που θα πρέπει να τις επιφυλάξουν οι Γερμανοί. Το κεφάλαιο τελειώνει με την δυσμενή μετάθεση του αφηγητή στο Στάλιγκραντ.

3. Courante (333-420): Η πολιορκία του Στάλιγκραντ. Τα σημάδια της αδυναμίας. Ο διάλογος με τον μπολσεβίκο αιχάλωτο για τις διαφορές και τις ομοιότητες του εθνικοσοσιαλισμού και του σοσιαλισμού. Ο τραυματισμός του αφηγητή από σφαίρα στο κεφάλι και η σωτηρία του από θαύμα. Εξαιρετικές οι σελίδες της παραληρηματικής περιπλάνησης στον ονειρικό κόσμο κατά την διάρκεια της ανάρρωσης, στα ρύματα κάτω από την παγωμένη επιφάνεια του ποταμού, στο ονειρικό αερόστατο, στις λευκές χιονισμένες κοιλάδες, με πρωταγωνίστρια την δίδυμη αδερφή του ήρωα.

4.Sarabante (421-520): Ο Μαξ Άουε αναρρώνει από το τραύμα του, παρασημοφορείται σαν ήρωας και προάγεται. Περνά κάποιο διάστημα στη Γαλλία, βρίσκει παλιούς φίλους και επισκέπτεται την μητέρα του και τον πατριό του στην Αντίμπ, με τους οποίους δεν είχε ιδιαίτερα καλές σχέχεις. Οι γονείς του δολοφονούνται άγρια. Δεν γνωρίζουμε (ούτε οι αναγνώστες ούτε ο ήρωας ) αν ήταν αυτός ο δράστης του φριχτού εγκλήματος. Φεύγει σαν κυνηγημένος κι επιστρέφει γρήγορα στο Βερολίνο.

5.Menuet en rondeaux (521-834): αποτελεί το μεγαλύτερο κεφάλαιο του βιβλίου. Ο Μαξ Άουε προωθείται από κάποιους υψηλά ιστάμενους και αναβαθμίζεται. Εργάζεται στο πλευρό του Heinrich Himmler. Παρακολουθούμε εκ των έσω πρόσωπα, χαρακτήρες, προσωπικές φιλοδοξίες, αντικρουόμενες ιδεολογίες, διαπλοκές (Himmler, Eichmann, Rudolf Höß, Speer). Η γερμανική γραφειοκρατία και η τελική λύση, το δίλημμα: εξόντωση όλων των Εβραίων ή χρησιμοποίησή τους ως εργατικό δυναμικό στη πολεμική βιομηχανία της Γερμανίας. Επίσκεψη στα στρατόπεδα συγκέντρωσης, οργάνωση και συνθήκες κράτησης. Επιχείρηση στην Ουγγαρία. Παραληρηματικός πυρετός, μονόλογοι για την ευθύνη/γνώση των απλών ανθρώπων-ενοχές. Συνεχόμενοι βομβαρδισμοί στο Βερολίνο, ήττες, πτώση του ηθικού, πραξικόπημα εναντίον του Χίτλερ, εσπευσμένη εκκένωση του Αουσβιτς από φόβο να μην πέσει στα χέρια των Ρώσων. Αστυνομικοί τον κατηγορούν για τον φόνο της μητέρας του και του πατριού του.


6. Air (835-880): Ο ήρωας περνά μερικές εβδομάδες μακριά από το βομβαρδιζόμενο Βερολίνο και τα πεδία των μαχών, στο έρημο σπίτι της αδερφής του, στη Πομεναρία (περιοχή στις ακτές της Βαλτικής που μοιράζεται στη Γερμανία και τη Πολωνία). Χάνει την αίσθηση του χρόνου και της πραγματικότητας, βυθίζεται σε μια ονειρική διάσταση, αφήνεται στα πάθη του και την αιμομικτική εμμονή του για την αδερφή του Ούνα. Άκρατος ερωτισμός και παραλήρημα, σεξουαλική υπερδιέγερση και καταβύθιση στο φαντασιακό βυθό, χίμαιρες και φαντάσματα.


7.Gιgue (881-939): προέλαση των Ρώσων, περιπετειώδης φυγή από το κτήμα της αδερφής του, επιστροφή σ`ένα κατεστραμένο και καιόμενο Βερολίνο όπου επικρατεί το χάος και η αναρχία λίγο πριν το τέλος. Αποκτήνωση.
Την ώρα που μπαίνουν τα ρώσικα τανκς στη πόλη, οι παλιοί λογαριασμοί μοιάζουν να ξεκαθαρίζουν μέσα στη ¨θεατρική σκηνή" του κατεστραμένου ζωολογικού κήπου. Οι δύο αστυνομικοί που τον κατατρέχουν σαν ερινύες καιρό τώρα για τον φόνο των γονιών του σκοτώνονται από ελεύθερα πυρά, ενώ ο Αουε δεν διστάζει να σκοτώσει τον καλύτερο φίλο του, που του είχε σταθεί όλα τα προηγούμενα χρόνια, προκείμενου ν`αφήσει τη δική του ταυτότητα στη τσέπη του φίλου του και να καρπωθεί μια νέα, ψεύτικη γαλλική ταυτότητα ώστε να μπορέσει να διασωθεί και να περάσει ατιμώρητος στη Γαλλία. Εχει πλέον ξεκαθαρίσει με το παρελθόν του (τελευταία φράση: "οι ευμενίδες ξαναβρήκαν τα ίχνη μου").


Ο 'Ηρωας

Ο ήρωας-αφηγητής έχει κάποιες ιδιαιτερότητες (μερικές από τις οποίες μοιάζει να ικανοποιούν κάποια κλισέ και στερότυπα για τους ναζί). Είναι διανοούμενος, νομικός και γνώστης της λογοτεχνίας (συχνές λογοτεχνικές αναφορές πχ Σταντάλ, Μπλανσό, Φλωμπέρ, αλλά και σύνδεση με τους Brasillach et Rebatet). Μιλά γαλλικά, λατινικά και αρχαία ελληνικά. Αγαπά με πάθος τη μουσική. Δεν μπορεί να αποδεχτεί την εγκατάλειψη από τον πατέρα του. Είναι ομοφυλόφιλος, αιμομίκτης (από τη σχέση του με την αδερφή του αποκτά δίδυμα) και μητροκτόνος(γεγονός που δεν επιβεβαίωνεται αλλά υπονοείται). Η ζωή του και ο χαρακτήρας του πράγματι θα μπορούσαν να δώσουν υλικό για μια τραγωδία. Εκτός από τον τίτλο, θα μπορούσαμε να διακρίνουμε κι αλλους παραλληλισμούς με την τριλογία του του Αισχύλου Ορέστεια: Ο Ορέστης σκοτώνει την μητέρα του για να εκδικηθεί την δολοφονία του πατέρα του. Ο Μαξ Αουε κατηγορεί την μητέρα του για την φυγή του πατέρα του και την κήρυξή του ως αποθανόντα μετά την εξαφάνισή του. Επιστρέφει μετά από χρόνια στο πατρικό σπίτι και ακολουθεί η δολοφονία της μητέρας του και του πατριού του με τσεκούρι, χωρίς να περιγράφεται η σκηνή. Αυτοδικία και "απόδοση δικαιοσύνης".

Ο ίδιος ο συγγραφέας δηλώνει για τον ήρωά του ότι διάλεξε το όνομα τυχαία, μέσα από μια μεγάλη συγκεντρωτική λίστα ονομάτων, επειδή του άρεσε η ιδέα για ένα όνομα που να μην περιέχει σύμφωνα: Άουε. Και μάλιστα αναφέρει ότι μετά την έκδοση του έργου έλαβε ένα γράμμα από κάποιον στην Αμερική που είχε ακριβώς το ίδιο όνομα Maximilien Aue.
Conférence du 24 avril 2007, De l'abjection à la banalité de mal, ENS /
Table ronde autour de "Les bienveillantes" de Jonathan Littell
http://www.diffusion.ens.fr/index.php?res=conf&idconf=1726 :


*
Πρόκειται για "επικό έργο", έναν λογοτεχνικό άθλο, όχι μόνο για το μέγεθος αλλά και για όλη την έρευνα, τη σχολαστικότητα και την απίστευτη δουλειά που κρύβεται πίσω από κάθε σελίδα. Εχει στοιχεία από λογοτεχνικά απομνημενεύματα και αυτοβιογραφία. Σε κάθε σκηνή καταλαβαίνουμε το αποτύπωμα της ιστορίας και της πραγματικής πραγματικότητας να συμπιέζουν τη μεμβράνη της λογοτεχνικότητας. Σε κάποιες στιγμές έχουμε απρόσωπη, αποστασιοποιημένη αφήγηση, με λεπτομερή παράθεση στοιχείων και ντοκουμέντων που θυμίζει ντοκιμαντέρ. Σε κάποια άλλα σημεία η αφήγηση χρωματίζεται απο συναισθήματα, σωματοποιείται η φρίκη και η τρέλα μέσα από τα συμπτώματα της υγείας του ήρωα. Η ατμόσφαιρα και η "αίσθηση" της εποχής αναπαριστάται ανάγλυφα από μικρές χαρακτηριστικές λεπτομέρεις. Μέσα από ένα λογοτεχνικό έργο όπου οι φανταστικοί ήρωες συγκατοικούν και συνομιλούν με υπαρκτά ιστορικά πρόσωπα, ξαναδιαβάζουμε και κατανοούμε την ιστορία από μια ιδιαίτερη οπτική. Γνωρίζουμε τη ναζιστική απολυταρχία και θηριωδία εκ των έσω, μέσα από τα ίδια τα γρανάζια του μηχανισμού της.

Από συνέντευξη στη Wall Street Journal:

"How difficult was it to focus on the death squads in the Ukraine and various concentration camps? When you write, you don't think about the content, you think about the sentences, the grammar, the syntax, the rhythm. It's like a painter. Hieronymus Bosch was able to paint Hell by thinking how this black would go with that red. It's the same with writing."

http://online.wsj.com/article/SB123578783301898945.html

Το μυθιστόρημα εχει παραλληλιστεί από μερίδα κριτικών με "έργα-ποταμούς" μεγάλων, κλασικών συγγραφέων πχ Δάντης, Τολστόη, Ουγκώ, Ντοστογιέφσκι. Από άλλη μερίδα κριτικών έχει κατακριθεί με έντονο τρόπο πχ "πορνογραφία του ολοκαυτώματος", "ο σκοπός του είναι απλά να σοκάρει".

(Pope's screaming head, Francis Bacon)
*
Η προσωπική μου γνώμη, όμως, είναι το μέγεθος του βιβλίου, σε συνδυασμό με το θέμα, μπορεί να δρά αποτρεπτικά προς τους επίδοξους αναγνώστες. Στην διάρκεια της ανάγνωσης ένοιωσα συχνά έντονη κούραση καθώς και την επιθυμία να το παρατήσω. Χρειάστηκε να επιμείνω αρκετά και να πιέσω τον εαυτό μου για να το τελειώσει. Νομίζω ότι πολλές λεπτομέρειες θα μπορούσαν να λείπουν και ο όγκος του βιβλίου να συμπυκνωθεί στο μισό. Επίσης, είναι ιδιαίτερα κουραστική η συνεχής αναφορά στους στρατιωτικούς βαθμούς, τους τεχνικούς όρους και τις υπηρεσίες της γερμανικής γραφειοκρατίας και μάλιστα στη γερμανική γλώσσα.

*
Το θέμα είναι ιδιαίτερα λεπτό. Ο ήρωας φέρεται να μην έχει μετανοιώσει για τίποτα. Εκτελούσε απλά διαταγές. Ηταν αναγκασμένος να συμμετέχει, είτε απλά με τη παρουσία του είτε έμπρακτα, στο "σφαγείο" του ναζισμού:
"σε καιρό πολέμου ο πολίτης χάνει ένα από τα θεμελιώδη δικαιώματά του, το δικαίωμα να ζεί...αλλά σπάνια επισημαίνουν ότι ο πολίτης χάνει ταυτόχρονα ένα ακόμη δικαίωμα...το δικαίωμα να μην σκοτώνει...Στις περισσότερες περιπτώσεις, ένας άντρας που στέκεται όρθιος πάνω από έναν ομαδικό τάφο δεν έχει ζητήσει να βρίσκεται εκεί πιο πολύ από κάποιον που, νεκρός ή ετοιμοθάνατος, κείται στο βάθος του τάφου"... Βέβαια, αυτός που βρίσκεται στο βάθος του τάφου δεν έχει καμία δυνατότητα επιλογής ή διαφυγής, ενώ ο δήμιος, αν νοιώσει τη βοή του ανθρωπισμού μέσα του, μπορεί να επιλέξει να παρακούσει τις εντολές (επισύροντας βέβαια κάποια ποινή για την ανυπακοή του).

Επίσης τίθεται το θέμα της "κοινοτοπίας του κακού"(όπως το είχε θέσει η Χάνα Άρεντ με αφορμή τη δίκη του Αιχμαν). (Αλλωστε σ`ένα μεγάλο μέρος του βιβλίου δεν παύει να μιλά για μετριότατη, άχρωμη προσωπικότητα του Άιχμαν).

"Ο Μάιστερ Εκχαρτ έχει γράψει: Ενας άγγελος στη Κόλαση πετάει μέσα στο δικό του μικρό σύννεφο του Παραδείσου. Πάντα σκεφτόμουν ότι και το αντίθετο είναι αληθινό, ότι ένας δαίμονας στο Παράδεισο πετάει μέσα στο δικό του μικρό σύννεφο της κόλασης.

Όμως δε πιστεύω ότι είμαι ένας δαίμονας....
Είμαι ένας άνθρωπος όπως οι άλλοι, είμαι ένας άνθρωπος όπως εσείς."

Αυτό που τον ενδιαφέρει δεν μόνο η συγκεκριμένη περίπτωση (ναζιστική θηριωδία, γενοκτονία των Εβραίων)αλλά κάθε παρόμοια μορφή οραγνωμένης θηριωδίας πχ Ρουάντα, Κονγκό, Τσετσενία...
« j'aurais pu prendre des exemples plus récents que j'ai vécus de près, au Congo, au Rwanda, en Tchétchénie. Mais j'ai pris les nazis pour prendre un cas de figure où le lecteur ne pourra pas se défausser en prétextant que “Ah ! ce sont des Noirs ou des Chinois”. Il fallait ancrer ce récit chez des gens comme nous pour empêcher le lecteur de prendre de la distance. »

"Στη πραγματικότητα ζούμε στο χειρότερο κόσμο που θα μπορούσε να υπάρχει. Ασφαλώς ο πολεμος τελείωσε. Και σε όλους έγινε μάθημα: ποτέ πια πόλεμος. Είστε, όμως, βέβαιοι ότι κατάλαβαν όλοι το μάθημα;"

+

Μερικές κριτικές:
http://www.literaryreview.co.uk/angier_04_09.html

http://www.guardian.co.uk/books/2009/feb/22/history-holocaust-books-jonathan-littell

http://www.lefigaro.fr/litteraire/20060824.WWW000000312_l_apocalypse_selon_jonathan.html

http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/books/fiction/article5772123.ece
http://www.jpost.com/Magazine/Books/Article.aspx?id=135691

http://www.boojum-mag.net/f/index.php?sp=liv&livre_id=1400

http://www.zougla.gr/page.ashx?pid=2&aid=49043&cid=18

http://www.diavasame.gr/book.cfm?itemID=188

Για το βιβλίο: http://en.wikipedia.org/wiki/The_Kindly_Ones_(Littell_novel)

http://www.complete-review.com/reviews/popfr/littellj.htm

Interview: http://thekindlyones.wordpress.com/littell-interview-with-samuel-blumenfeld/

Site: http://thekindlyones.wordpress.com/

Photos: http://lesesaal.faz.net/littell/zeitleiste.php

Holocaust/Shoah: http://en.wikipedia.org/wiki/Holocaust

http://erea.revues.org/257 Portrait of the Writer as a Traitor: the French Purge trials (1944-1953) Gisèle SAPIRO

http://www.hannaharendtcenter.org/

Rudolf Arnheim, Η Δυναμική της αρχιτεκτονικής μορφής

Φωτογραφία από τον John Gay, 1950, © National Portrait Gallery, London


Rudolf Arnheim, Η Δυναμική της αρχιτεκτονικής μορφής, Βασισμένο στις διαλέξεις του 1975 στο πανεπιστήμιο Cooper Union, Μετάφραση Ιάκωβος Ποταμιάνος, University Studio Press, Θεσσαλονικη 2003, σελ.396

Δεν είμαι αρχιτέκτονας, ούτε έχω κάποια επιστημονική κατάρτιση πάνω σε θέματα αρχιτεκτονικού σχεδιασμού και δόμησης, όμως πάντα μ`ενδιέφερε αυτή η "Τέχνη" στο βαθμό που επηρεάζει αισθητικά και πρακτικά την καθημερινότητα μου. Είχα την τύχη να ζήσω σε διάφορες πόλεις, γειτονιές και περιβάλλοντα τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, και με βάση αυτή την συγκριτική εμπειρία να μπορώ να διαπιστώσω τις διαφορετικές δυναμικές των δομημένων(και μη) χώρων.
Μερικές φορές αισθάνομαι πως οι δρόμοι διασχίζουν το μέσα μου, κάποιες φορές οι προσόψεις των κτιρίων μπορούν να υποδέχονται με ασφάλεια και σεβασμό τις σκέψεις ή τα αισθήματα της στιγμής, οι προοπτικές να σύρουν στις ράγες τους επιθυμίες και προσωπικούς στόχους, φωλιές του χώρου, αντικατοπτρισμοί, υποδοχές, υλικά αγαπητικά αγγίξιμα, συνδυασμοί χρωμάτων, αποχρώσεις που συνοιμιλούν με το περιβάλλον, σύννεφα που ρίχνουν την κινούμενη σκιά τους σε όγκους κτιρίων και πλατείες, μνήμες που δομούνται κι αποσύρονται στο μέσα δώμα του μυαλού, μνήμες της ιστορίας που αγκιστρώνονται στους τοίχους και τα υλικά των πόλεων, μοναχικά αγάλματα, καμπύλες και αιχμές, σχήματα, σχέδια, μορφές, ρυθμοί, αισθήσεις. Η πόλη μπορεί ν`ανασαίνει., ή, άλλες φορές, να λειτουργεί αρνητικά, κλέβει το οξύγονο, ασχημίζει και βαραίνει, εμποδίζει την ελεύθερη ανάπτυξη των μουσικών μαιάνδρων τής σκέψης μας...

Η επίλυση πρακτικών προβλημάτων χρήσης και ανάγκης μπορεί να συνδυάζεται με την αισθητική πληρότητα. Ενα υπνοδωμάτιο μπορεί απλά να είναι χώρος ύπνου, όμως στους τοίχους του μπορεί και να προβάλλεται το ολόγραμμα των ονειρικών μας διαδρομών, ενώ εμείς κοιμόμαστε. Μια τραπεζαρία μπορεί να είναι απλά χώρος φαγητού, όμως μπορεί επιπρόσθετα και να διαμορφώνει την αισθητική των γεύσεων, να βοηθά την απορρόφησή τους από τα γευστικά μας νεύρα και να ενισχύει το αίσθημα της απόλαυσης.
Το κέλυφος ενός κτιρίου μπορεί ν`αποτελείται από σίδερα, μπετόν, καλώδια, σωληνώσεις, όμως και κάτι παραπάνω που δεν έχει να κάνει με μετρήσιμα, απτά υλικά...

Η θεματική του Rudolf Arnheim εξετάζει τη δύναμη των οπτικών εντυπώσεων που δημιουργούνται από την αρχιτεκτονική από σκοπιά επιστημονική, φιλοσοφική, αισθητική και ψυχολογική. Ενα βιβλίο με φρέσκια ματιά, που δεν αναλώνεται κουραστικά σε επιστημονικούς όρους και μπορεί να κεντρίσει το ενδιαφέρον όχι μόνο των ειδικών αλλά και του γενικού αναγνώστη.


"Η οπτική εμπειρία της μετακίνησης αποτελεί πάντοτε ένα σχετικό ζήτημα. Μεταδίδεται μέσω της μετατόπισης σε σχέση με το περιβάλλον το οποίο χρησιμεύει ως πλαίσιο αναφοράς. Καθώς κινούμαστε, το ίδιο μας το σώμα ή το όχημα παραμένει οπτικά ακίνητο. Είναι μόνο η μετατόπιση των πραγμάτων γύρω μας που επιβεβαίώνει στα μάτια την κιναισθητική πληροφορία της μετακίνησης. Οταν πετά κανείς μέσα σε ομίχλη ή πυκνά σύννεφα, δεν αντιλαμβάνεται καμιά προέλαση και το ίδιο ισχύει όταν προχωρά μέσα στην αποπνικτική μονοτονία των διαδρόμων σε κτίρια γραφείων ή ξενοδοχεία. Το δίκτυο των δρόμων του Μανχάτταν που εκφράζεται από τις σειρές των ανώνυμων κτιρίων, κουράζει τον πεζό, γιατί πρέπει να προσθέσει στη μυϊκή του κόπωση και τη ψυχολογική προσπάθεια του να πείσει τον εαυτό του ότι προχωρά. Μια και η παρόρμηση αυτή δεν ενθαρρύνεται από το εξωτερικό περιβάλλον, πρέπει να παραχθεί εσωτερικά. Η ηττοπαθής ανία μετριάζεται όταν..." 217

"Ενας άλλος παράγοντας είναι το κατά πόσον τα κτίρια είναι ανοιχτά ή κλειστά. Με καθαρά ποσοτικούς όρους μπορεί κανείς να υπολογίσει πόσος εξωτερικός τοίχος είναι ανοιχτός και πόσος κλειστός... θα έπρεπε ν`αρχίσει έχοντας κατά νου ότι το κλειστόν ενός τοίχου ή μάζας εμποδίζει την προώθησή μας μέσω του χώρου. Το ανοικτόν κάνει το περιβάλλον προσβάσιμο στους ενοίκους του κτιρίου και τους εκθέτει σε διείσδυση από τα έξω... Ο τοίχος, ως διαχωριστικό στοιχείο του Εξω από το Μέσα, δημιουργεί μια απότομη αντιπαράθεση δύο κόσμων....ενώ αρχικά ανήκει στο έξω, μεταστρέφεται, ώστε να ανήκει στο μέσα. Η φαντασία μας πρέπει ν ακάνει ιδιαίτερη προσπάθεια για να αναλογιστεί ότι ο δυτικός τοίχος του εσωτερικού μια εκκλησίας δεν είναι παρά η πρόσοψή της ιδωμένη από πίσω. Τα ανοίγματα είναι οι ενδιάμεσοι μεταξύ των κόσμων που διαχωρίζονται από τα αρχιτεκτονικά φράγματα..." 314-315

Περιεχόμενα (ενδεικτικά):
Στοιχεία του χώρου

Κατακόρυφος και οριζόντια (Ασυμμετρικός χώρος, στην όραση αρέσει το κατακόρυφο, Οριζοντιότητα, Η δυναμική της κολόνας, Ο νους προσθέτει το νόημα...)

Το συμπαγές και το κενό (Τα κτίρια στο περίγυρό τους, Απεριόριστο φόντο, Η αλληλεπίδραση τψν χώρων, Ο δρόμος ως μορφή...Το μέσα και το έξω, Το κοίλο και το κυρτό...)

Το πως φαίνεται και το πως είναι (Αντιλαμβανόμενοι ένα στερεό...Η ανάγνωση της θέας σε βάθος, Το φάσμα των εικόνων, Το κτίριο καθώς γίνεται ορατό, Πλαγιότητα και βάθος)

Κινητικότητα(...Αξιοπρεπής ακινησία, Σκέπαστρο και λαγούμι...)

Τάξη και αταξία (Η αντίφαση είναι ελάττωμα...Επίπεδα πολυπλοκότητας, Αλληλεπίδραση σχημάτων, Το φάσμα των τάξεων...)

Σύμβολα μέσω της δυναμικής (Οπτικές ετικέτες....το τεχνούργημα στη φύση, Είναι γλυπτική;, Δυναμικές αναλογίες, Το ανοικτόν των κτιρίων...)

Εκφραση και λειτουργία (...Τι εκφράζουν τα αγγεία...Τα κτίρια διαπλάθουν τη συμπεριφορά; Πως οι ιδέες παίρνουν σχήμα, Ολες οι σκέψεις οικοδομούνται...)

Παράλληλο ανάγνωσμα: Gaston Bachelard, Η ποιητική του χώρου, εκδ. Χατζηνικολή, 1982,

http://www.idemployee.id.tue.nl/g.w.m.rauterberg/lecturenotes/JFS-lecture/leymarie-2001.pdf

http://www.bobolinkbooks.com/Arnheim/Chronology.html

http://www.davidbordwell.net/blog/?p=956

Εξαιρετικό το άρθρο του Αλέξη Σταμάτη για τη σχέση Λογοτεχνίας και Αρχιτεκτονικής:

http://www.vimaideon.gr//Article.aspx?d=20071102&nid=6462288&sn=%CE%9A%CE%A5%CE%A1%CE%99%CE%9F%20%CE%A4%CE%95%CE%A5%CE%A7%CE%9F%CE%A3&spid=1478

Giorgio de Chirico, Μystery and melancholy of a street, 1914

~Mindful~

~Mindful~

Every day
I see or hear
something
that more or less

kills me
with delight,
that leaves me
like a needle

in the haystack
of light.
It was what I was born for -
to look, to listen,

to lose myself
inside this soft world -
to instruct myself
over and over

in joy,
and acclamation.
Nor am I talking
about the exceptional,

the fearful, the dreadful,
the very extravagant -
but of the ordinary,
the common, the very drab,

the daily presentations.
Oh, good scholar,
I say to myself,
how can you help

but grow wise
with such teachings
as these -
the untrimmable light

of the world,
the ocean's shine,
the prayers that are made
out of grass?

Mary Oliver , Why i wake early, Beacon Press ( 2004)

για να προγεύομαι το χώμα...

"Ανάσκελα...
για ν`αποκτώ με τα άστρα αμεσότητα
Μπρούμητα...
για να προγεύομαι το χώμα

Αριστερό πλευρό για να ενισχύω τον εφιάλτη της καρδιάς
Απ`το δεξί, για να μιμούμαι διπλωμένο βρέφος

Ολες οι στάσεις ανθρώπου που έπεσε
Ολες οι εγγενώς ματαιωμένες στύσεις."

Από το βιβλίο του ΓΙΩΡΓΟΥ ΒΕΛΤΣΟΥ ~ "O απάνθρωπος"

Ο λωτός μέσα στη καρδιά

"Αυτός που γνωρίζει τα τρία φωνήματα της συλλαβής ΩΜ
γνωρίζει Αυτό
που πάνω του ολόκληρο το σύμπαν έχει υφανθεί...

Όπως το άρωμα μέσα στο λουλούδι
το βούτυρο μέσα στο γάλα,
το λάδι μέσα στο σουσάμι,
και το χρυσάφι μέσα στο χρυσίτη,
ένας λωτός κρατιέται μέσα στη καρδιά:
σκυμένος προς τα κάτω
ορθώνει το κοτσάνι του και έχει ένα σημάδι στη βάση του:
στο μέσο του το πνεύμα ξεκουράζεται...

όταν λέγοντας "ΩΜ" ο οπαδός προφέρει το φωνήεν Α
ο λωτός ορθώνεται,
και εισχωρεί όταν προφέρεται το Υ
με το ρινικό Μ, το ΩΜ είναι ολόκληρο,
προεκτεινόμενο από την αντήχηση με τη μορφή του μισοφέγγαρου:
Κάτω από τη μορφή του καθαρού Λόγου
εκεί βρίσκεται το αόρατο βράχμαν....

Και όπως μια χελώνα μαζεύει μέσα της
τα χέρια της, τα πόδια, το κεφάλι της,
ο οπαδός έχοντας γεμίσει το σώμα του
με τη βοήθεια του εισπνευσμένου αέρα,
μαζεύει μέσα του τις αισθήσεις του.
....
ο εισπνεόμενος αέρας ανυψώνεται
και μένει ακίνητος στο κέντρο του σώματος
όπως η φλόγα μιας λάμπας.

Ο οπαδός τότε βρίσκεται μέσα στην έρημο
μέσα στην ειρήνη.
Εκεί θα βρεί τη βεβαιότητα
γιατί θα εκτιμήσει όλα τα πράγματα
με το μέτρο της ψυχής...."

Jean Varenne, Upanishad/ Ουπανισάντ του Γιόγκα, μετάφραση Γ. Τζαμαλούκας, Δωδώνη 1978

Le Chant des partisans / Motivé

Μικρό δείγμα συμπαράστασης στους Γάλλους, που αυτές τις μέρες αντιστέκονται δυναμικά. Το τραγούδι αυτό ακούγεται συχνά στις διαδηλώσεις και τις πορείες, σε πολύ πιο έντονο ρυθμό και παλμό. Πίσω από το χαρούμενο τραγουδάκι υπάρχει ιστορία...


Το συγκρότημα Zebda από την Τουλούζη παραφράζει και προσαρμόζει στη σύγχρονη πραγματικότητα τα λόγια από το τραγούδι της γαλλικής αντίστασης κατά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο:

Το πρωτότυπο αντιστασιακό:
Ami entends-tu le vol noir des corbeaux sur nos plaines.
Ami entends-tu les cris sourds du pays qu'on enchaîne,
Ohé partisans ouvriers et paysans, c'est l'alarme !
Ce soir l'ennemi connaîtra le prix du sang et des larmes

Montez de la mine, descendez des collines, camarades.
Sortez de la paille les fusils, la mitraille, les grenades.
Ohé! les tueurs à la balle et au couteau tuez vite !
Ohé! Saboteurs attention à ton fardeau Dynamite !

C'est nous qui brisons les barreaux des prisons pour nos frères.
La haine à nos trousses et la faim qui nous pousse, la misère.
Il y a des pays où les gens au creux des lits font des rêves.
Ici, nous vois-tu, nous on marche et nous on tue, nous on crève

Ici, chacun sait ce qu'il veut, ce qu'il fait, quand il passe
Ami, si tu tombes, un ami sort de l'ombre à ta place.
Demain du sang noir séchera au grand soleil sur les routes.
Chantez compagnons, dans la nuit, la libertés nous écoute ...





Η διασκευή από τους Zebda :

Spécialement dédicacé à tous ceux qui sont motivés.
Spécialement dédicacé à tous ceux qui ont résisté, par le passé

Ami entends-tu le vol noir des corbeaux sur nos plaines
Ami entends-tu les cris sourds du pays qu'on enchaîne
Ohé, partisans ouvriers et paysans c'est l'alarme
Ce soir l'ennemi connaîtra le prix du sang et des larmes

Motivés, motivés. Il faut rester motivés !
Motivés, motivés. Il faut se motiver !
Motivés, motivés. Soyons motivés !

C'est nous qui brisons les barreaux des prisons pour nos frères
La haine à nos trousses et la faim qui nous pousse, la misère
Il est des pays où les gens au creux des lits font des rêves
Chantez compagnons, dans la nuit la liberté vous écoute


Ici chacun sait ce qu'il veut, ce qu'il fait quand il passe
Ami si tu tombes un ami sort de l'ombre à ta place
Ohé, partisans ouvriers et paysans c'est l'alarme
Ce soir l'ennemi connaîtra le prix du sang et des larmes

[Refrain]
On va rester motivé pour le face à face
On va rester motivé quand on les aura en face
On va rester motivé, on veut que ça se sache
On va rester motivé pour la lutte des classes
On va rester motivé contre les dégueulasses

Το γκρούπ έχει κι αυτό τη δική του ιστορία. Δημιουργήθηκε εικονικά το 1985 για τα γυρίσματα μιας ταινίας. Ξεκίνησε την πραγματική καριέρα του μετά το πέρας της ταινίας.
http://en.wikipedia.org/wiki/Zebda

http://fr.wikipedia.org/wiki/Chanson_r%C3%A9volutionnaire_ou_de_r%C3%A9sistance

http://www.cheminsdememoire.gouv.fr/page/affichegh.php?idGH=223&idLang=fr

http://www.radiochango.com/english/artists/Zebda.html

The bluest eye

Τόνι Μόρισον, Γαλάζια μάτια, Νεφέλη 1995, Μετάφραση Κατερίνα Σχινά, 237 σελίδες / The bluest eye, 1970

Το μυθιστόρημα μοιράζεται στις τέσσερις εποχές - κύκλους.
Ξεκινά με μια μικρή αφήγηση δύο σελίδων που θυμίζει αναγνωστικό δημοτικού, ή παραμύθι. Εικονογραφείται με απλές πινελιές η ήρεμη κι ευτυχισμένη οικογενειακή ζωή. Όλα μοιάζουν ειδυλικά. Το τυπικό αμερικάνικο πρότυπο ευτυχίας. "Να το σπίτι. Είναι πράσινο και άσπρο. Εχει κόκκινη πόρτα. Είναι πολύ όμορφο. Να η οικογένεια. η μητέρα, ο πατέρας,. Ο ντικ και η Τζέην ζουν ευτυχισμένοι. Δείτε τη Τζέην. Εχει ένα κόκκινο φόρεμα. Θέλει να παίξει. ποιός θα παίξει με τη Τζέην; Δείτε τη γάτα. Κάνει νιάου. Ελα να παίξεις. Ελα να παίξεις με τη Τζέην...Δείτε τη μητέρα. Η μητέρα είναι πολύ καλή. Μητέρα θα παίξεις με τη Τζέην; Η μητέρα γελά. γέλα, μητέρα, γέλα. Δείτε το Πατέρα. Είναι ψηλός και δυνατός. πατέρα θα παίξεις με τη Τζέην;...Γαβ γαβ κάνει ο σκύλος. Θέλεις να παίξεις με τη Τζέην; Τρέξε σκυλάκι,τρέξε..."

Προς το τέλος, θυμίζει τον απομαγνητοφωνημένο λόγο ομιλούσας κούκλας που ο δίσκος της κολλάει: "Νατοσπίτιείναιπράσινοκαιάσπροάχεικοκκινηπόρταείναιπολύόμορφονακαιηοικογένειαημητέρα

οπατέραςοντικ καιηΤζέηνζουνστοπράσινοσπίτι....."

Μέρος αυτών των "τυπικών" φράσεων επαναλαμβάνεται σαν μότο στα κεφάλαια του βιβλίου που ακολουθούν. Σα να θέλει να ξορκίσει ή να τονίσει ειρωνικά την αντίθεση ανάμεσα στα πρότυπα της "λευκής" ευτυχίας και στην σκληρή πραγματικότητα που βιώνουν τα παιδιά στη "μαύρη" κοινότητα.

Πρόκειται για γνωστή αγαπημένη σειρά παιδικών βιβλίων, "Dick and Jane" :
http://en.wikipedia.org/wiki/Dick_and_Jane
http://www.pan-tex.net/usr/j/julie/ju25000.htm



Η κύρια ιστορία στα Γάλάζια Μάτια, που συνέχει τις επιμέρους ιστορίες του βιβλίου, είναι η ιστορία της Πέκολα, ενος μικρού μαύρου κοριτσιού που ποθεί ν`αποκτήσει γαλάζια μάτια, βιάζεται από τον πατέρα της, εγκυμονεί και χάνει τον καρπό αυτού του βιασμού. Στο τέλος περνά στη παραφροσύνη για να αντέξει ό,τι της συμβαίνει. Πιστεύει πως έχει επιτέλους αποκτήσει τα πολυπόθητα μπλε μάτια ενσαρκώνοντας τό πρότυπο ομορφιάς και αποδοχής της κοινωνίας, και μάλιστα ποθεί να έχει όχι απλά μπλε, αλλά τα πιο μπλέ μάτια του κόσμου.(Ο τίτλος του βιβλίου είναι The bluest eye και, κατά τη γνώμη μου, θα ήταν πιο σωστό να μεταφραστεί με ακρίβεια στα ελληνικά).

Παράλληλα, παρακολουθούμε τους ανθρώπους της γειτονιάς, την ζωή των γονιών της, μικρά και σημαντικά γεγονότα που συμβαίνουν γύρω της, στο άμεσο περιβάλλον. Ανθρώπινους τύπους και κοινωνικά στρώματα , ανήλικους και ενήλικους, μαύρους, αλλά και κάποιους λευκούς, γυναίκες και άντρες...

Θέματα που θίγονται: Η θέση των μαύρων, ο ρατσισμός, έκδηλος ή κρυφός. Η αιμομιξία, η παιδικότητα με όλη την ευαισθησία και την σκληράδα της. Τα πρότυπα ευτυχίας. Tα πρότυπα ομορφιάς. Η εξαθλίωση και πως αυτή μπορεί να δηλητηριάσει και την πιο μικρή δυνατότητα ευτυχίας ή ομορφιάς. H αγάπη. Η θέση της γυναίκας, που πέφτει θύμα εκμετάλλευσης τόσο από λευκούς όσο και από μαύρους. Η συγγραφέας, γυναίκα και μαύρη η ίδια, ήταν από τις πρώτες συγγραφείς που τόλμησε να γράψει και να εκδόσει βιβλία μέσα από μη-λευκή οπτική.

Η πλοκή είναι όμορφα δουλεμένη. Οι φωνές των ηρώων της ακούγονται αβίαστες, φυσικές. Οι αναδρομές δεν κουράζουν, το αντίθετο, φωτίζουν σταδιακά την αλήθεια. Η γλώσσα και το ύφος γίνονται τόπους τόπους τόσο ποιητικά! Τόσο η μορφή όσο και το περιεχόμενο αυτού του βιβλίου με άγγιξαν βαθύτατα.


σελ.55, "Σε παρακλώ θεέ μου, ψιθύρισε μέσα στην παλάμη του χεριού της. Σε παρακλώ κάνε να εξαφανιστώ. Εκλεισε σχιχτά τα βλέφαρά της. Μικρά κομματάκια απ`το σώμα της διαλύονταν. Τώρα αργά, τώρα απότομα. Ξανά αργά. Τα δάχτυλά της έφευγαν, ένα ένα, ύστερα τα μπράτσα της εξαφανίστηκαν ως τον ώμο. Τώρα τα πόδια της. Ωραία ήταν. Οι γάμπες ολόκληρες, αμέσως. Ήταν πιο δύσκολο με τα μπούτια. Έπρεπε να μείνει πραγματικά ακίνητη και να σμπρώξει. Το στομάχι της αντιστεκόταν, αλλά τελικά έφυγε κι αυτό. Ύστερα το στήθος, ο λαιμός της και το πρόσωπό της ήταν δύσκολο. Έγινε, έγινε σχεδόν. Μόνο τα σφιχτοκλεισμένα μάτια της είχαν μείνει. Αυτά έμεναν πάντα. Όσο και να προσπαθούσε, ποτέ δεν μπορούσε να κάνει τα μάτια της να εξαφανιστούν. Τι κατάφερνε λοιπόν; Αυτά ήταν το παν. Όλα ήταν εκεί, μέσα τους. Όλες εκείνες οι εικόνες, όλα εκείνα τα πρόσωπα.... "


σελ. 73. Στο πρόσωπο του μπαμπά μου βλέπει κάποιος τις εποχές να έρχονατι και να φεύγουν. ο χειμώνας το καταλαμβάνει και εγκαθίσταται στις γραμμές του. Τα μάτια του γίνονται χιονοστιβάδες, που απειλούν με κατολίσθηση, τα φρύδια του καμπυλώνουν, σαν τα μαύρα κλαδιά των ξερών δέντρων. Το δέρμα παίρνει το χλωμό, μελαγχολικό κίτρινο του χειμωνιάτικου ήλιου. Για σαγόνι έχει τις άκρες ενός χιονισμένου αγρού, διάστικτου από τα ξερά απομεινάρια των θερισμένων ζαχαροκάλαμων. Το μεγάλο του μέτωπο είναι η παγωμένη καμπύλη της Ηρι (λίμνη)- κρύβει ρεύματα ψυχρών σκέψεων, που στροβιλίζονται τρελά μέσα στο σκοτάδι. Εξολοθρευτής λύκων και κυνηγός γερακιών μαζί..."

''Γαλάζια µάτια. Καινούργια, γαλάζια µάτια, είπε. Σα ν' αγόραζε παπούτσια. «Θα ήθελα ένα ζευγάρι καινούργια γαλάζια µάτια». Πρέπει να Σου τα ζητούσε πολύ καιρό Κύριε και δεν της είχες απαντήσει. Γι’ αυτό κι εγώ έκανα εκείνο που Εσύ δεν έκανες, δεν θα µπορούσες, δεν θα ήθελες να κάνεις: κοίταξα αυτό το άσχηµο µαύρο κοριτσάκι και το αγάπησα. Έπαιξα το ρόλο Σου. Και ήταν µια πολύ καλή παράσταση! Εγώ, εγώ προκάλεσα ένα θαύµα. Της έδωσα τα µάτια. Της έδωσα τα γαλάζια, γαλάζια, δυο γαλάζια µάτια. Μπλε κοβαλτίου. Μια λωρίδα παρµένη απ' ευθείας από το δικό Σου γαλάζιο ουρανό. Kανένας άλλος δεν θα δει τα γαλάζια της µάτια. Μόνο εκείνη. Και θα ζήσει ευτυχισµένη...''


Η μεταφράστρια Κατερίνα Σχινά λέει:

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_652070_28/08/2005_154487

"...ο τρόπος της γραφής ήταν τέτοιος που πολλές φορές με οδηγούσε σε παρανοήσεις. Η Μόρισον γράφει ελλειπτικά. Ξετυλίγει την ιστορία μέσα από συνεχείς αναδρομές, συνειρμούς, εσωτερικούς μονολόγους. Επίσης είναι αρκετά δύσκολος ο τόνος και το ύφος, μοιάζει πολύ η λογοτεχνική σύνθεση με ένα μουσικό κομμάτι της τζαζ. Εκεί η ορχήστρα μάς δίνει το θέμα συνήθως παιγμένο από όλα τα όργανα μαζί, και μετά το καθένα διαφοροποιείται. Στη Μόρισον μας δίνεται το θέμα και ύστερα μία μία οι φωνές των αφηγητών ξετυλίγουν την ιστορία τους. Επίσης στο ύφος υπάρχει μία μουσική αναλογία: όπως έχουμε στην τζαζ κάποια πολύ μικρά κομμάτια επαναλαμβανόμενου χαρακτήρα, έτσι και στην Μόρισον έχουμε επωδούς. Για να αποδώσω αυτά, με βοήθησε ίσως ότι ήξερα μουσική."


Από συνέντευξη της Τόνι Μόρισον στην Cloe Wofford:
http://www.en.utexas.edu/amlit/amlitprivate/texts/morrison1.html
(Copyright 1997 The New York Times Company) :

"I started around 13. That was the work that wasavailable: to go to a woman's house after school andclean for three or four hours. The normal teen-age jobswere not available. Housework always was. It wasn'tuninteresting. You got to work these gadgets that Inever had at home: vacuum cleaners. Some of the peoplewere nice. Some were terrible. Years later, I used someof what I observed in my fiction. In "The Bluest Eye,"Pauline lived in this dump and hated everything in it.And then she worked for the Fishers, who had thisbeautiful house, and she loved it. She got a lot ofrespect as their maid that she didn't get anywhere else.If she went to the grocery store as a black woman fromthat little house and said, "I don't want this meat,"she would not be heard. But if she went in as arepresentative of these white people and said, "This isnot good enough," they'd pay attention..... "

"When I began, there was just one thing thatI wanted to write about, which was the true devastationof racism on the most vulnerable, the most helpless unitin the society -- a black female and a child. I wantedto write about what it was like to be the subject ofracism. It had a specificity that was damaging. And ifthere was no support system in the community and in thefamily, it could cause spiritual death, self-loathing,terrible things.Once I did that, I wanted to write another book. By the time I wrote the third one, I began to think in terms ofwhat had gone on before -- whether my territory wasdifferent. I felt what I was doing was so unique that Ididn't think a man could possibly understand what thelittle girl in "The Bluest Eye" was feeling. I did not think a white person could describe it. So I thought Iwas telling a tale untold......."

"Q: There's a lot of sexual violation in your fiction.Why?

A: Because when I began to write, it was anunmentionable. It is so dangerous, it is so awful, sowicked, that I think in connection with vulnerable blackwomen it was never talked about. I wanted to write booksthat ran the whole gamut of women's sexual experiences.I didn't like the imposition that had been placed onblack women's sexuality in literature. They were eithermothers, mammies or whores. And they were not vulnerablepeople. They were not people who were supposed to enjoysex, either. That was forbidden in literature -- toenjoy your body, be in your body, defend your body...."


Κοιτάξτε τα μάτια της και προσέξτε τη χροιά της φωνής της, για το A Mercy:
http://www.oprah.com/oprahsbookclub/Toni-Morrison-Discusses-Her-Novel-A-Mercy

Η σελίδα των εκδόσεων Νεφέλη για την Τόνι Μόρισον:

http://www.nnet.gr/morrison/morrisonindex.htm?morrisonPages/morr-paradise.htm~morrisonmain

Ο Άλλος εν λόγω, Εβραίοι στη Σύγχρονη Ελληνική Λογοτεχνία

Ομάδα για την Μελέτη της Ιστορίας των Εβραίων της Ελλάδας
http://histjews.blogspot.com/

H Oμάδα για την Μελέτη της Ιστορίας των Εβραίων και το Τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών πραγματοποίησε μια πολύ ενδιαφέρουσα διημερίδα στη Θεσσαλονίκη, στις 1 και 2 Οκτωβρίου, "Ο Άλλος εν Λόγω : Εβραίοι στη Σύγχρονη Ελληνική Λογοτεχνία". Λογοτέχνες, κριτικοί και ιστορικοί συζήτησαν πάνω στο θέμα της εικόνας των Εβραίων στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνική παραγωγή.

Το πρόγραμμα:
Ολοκαύτωμα, Εβραιοφοβία και αντισημιτισμός: λογοτεχνικές αποτυπώσεις
-Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου: Το Ολοκαύτωμα στην ελληνική πεζογραφία στις αρχές του 21ου αιώνα
-Γιάννης Παπαθεοδώρου: Η Νύχτα της Τιμωρίας. Εβραιοφοβία και λαϊκές τελετουργίες στο μυθιστόρημα της Ρέας Γαλανάκη «Φωτιές του Ιούδα, στάχτες του Οιδίποδα»
-Μίλτος Πεχλιβάνος: Η «Νεκρή Ευρώπη» του Χρήστου Τσιόλκα και ο αντισημιτισμός

Λογοτεχνικές παραγωγές του εβραϊκού εαυτού
-Σταύρος Ζουμπουλάκης: Η εβραϊκή ταυτότητα στο έργο του Μισέλ Φάις
-Βενετία Αποστολίδου: Οι Εβραίοι στο έργο του Νίκου Μπακόλα
-Από τη μεριά του συγγραφέα: Η βάσανος της γραφής και η γραφή της βασάνου Ρέα Γαλανάκη, Νίκος Δαββέτας, Μισέλ Φάις

Εξαιρετικά ενδιαφέρουσες οι απόψεις που ακούστηκαν και γόνιμος ο διάλογος τόσο ανάμεσα στους τρεις λογοτέχνες (Δαββέτας, Γαλανάκη, Φάις) όσο και μέσα από τις ερωτήσεις του κοινού. Κρατώ ιδιαίτερα , την "παθιασμένη" παρουσίαση που έκανε ο Μ. Πεχλιβάνος στο προκλητικά αιρετικό βιβλίο του ελληνοαυστραλού Χ. Τσιόλκα "Η νεκρή Ευρώπη", (έχω την αίσθηση ότι ακόμη κι αν διαβάσω το βιβλίο, η παρουσίαση αυτή θα είναι πιο έντονη στο μυαλό μου απ`ότι το ίδιο το βιβλίο), την διαφορά ανάμεσα στις έννοιες αντισημητισμός και εβραιοφοβία, την σχέση ανάμεσα στην ιστορία και τη λογοτεχνία (και οι τρείς λογοτέχνες έχουν δουλέψει αρκετά με αρχεία και πηγές), την σημασία της "ασήμαντης" λεπτομέρειας στον λογοτεχνικό λόγο...

Ιδιαίτερη αίσθηση μου έκαναν επίσης η ευθύτητα, ο δυναμισμός και η ακριβόλογη αυθόρμητη-ευστροφία της Ρέας Γαλανάκη, η ποιητικά εναγώνια "κατάθεση" των ενυπνίων του Μισέλ Φάις.

Η Κυρία και ο Μονόκερος

Τρέισυ Σεβαλιέ, Η Κυρία και ο Μονόκερος, Ωκεανίδα 2005, Μετάφραση Μ. Αγγελίδου / Tracy Chevalier, The Lady and the Unicorn, 2003

"Ωρες ώρες τον ένιωθα στραμμένο προς το μέρος μου. Αν το βλέμμα είναι σαν κλωστή τεντωμένη ανάμεσα σε δυο ξύλα του αργαλειού, εγώ ένιωθα το δικό του βλέμμα σφιχτό, στέρεο..." σελ.291


Η συγκυρία ήταν άσχημη. Ήθελα απεγνωσμένα να ξεχάσω ό,τι γινόταν γύρω μου, πρόσωπα και γεγονότα και δυσκολίες. Ήθελα να χάσω τον χρόνο κάτω από τα πόδια μου, κι αυτό το βιβλίο τα κατάφερε, με έμπασε στον υπέροχο κόσμο του. Ξεκίνησα να το διαβάζω λόγω της εμμονής μου για τη συγκεκριμένη σειρά ταπισερί. Καθώς προχωρούσα την ανάγνωση, θυμόμουν τις ατέλειωρες ώρες που είχα περασει στην ιδιαίτερη αίθουσα του μουσείου Cluny (Musée National du Moyen Âge) , όπου φυλάσσονται οι έξι ταπισερί του συνόλου η "Κυρία και ο Μονόκερος". Ο φωτισμός είναι ιδιαίτερα χαμηλός και μοιάζει να βγαίνει και να διαχέεται μέσα από τις κλωστές και τα χρώματα, μέσα από αυτούς τους κλειστούς μικρούς κόσμους, κήποι σαν παραμύθια σε συνεχή αφήγηση. Αυτάρκη αινίγματα. Κάθε μια ταπισερί συμβολίζει και μια από τις πέντε αισθήσεις ενώ η έκτη φέρει την επιγραφή "à mon seul désir", ...οι μονόκεροι, οι κυρίες, ο καθρέφτης, η σκηνή, τα ζώα, τα mille fleurs...κλειδιά για την άναγνωση...Από την ανάγνωση του βιβλίου περνούσα στην ανάγνωση των ταπισερί και πάλι πίσω...


"Ο αργαλειός ήταν κι αυτός καθαρός, άδειος, έτοιμος να δεχτεί το καινούργιο στημόνι. Το ξύλο του έτριζε πότε πότε. Τέτοιες ώρες μου θυμίζει άλογο που κουνιέται σιγανά στο παχνί του να ξεμουδιάσει" σελ. 120



Πρόκειται λοιπόν για ένα όμορφα φτιαγμένο μυθιστόρημα εποχής που έχει σαν κεντρικό θέμα τη δημιουργία της γνωστής σειράς ταπισερί "Ή Κυρία και ο Μονόκερος" . Γύρω απ`αυτήν περιστροφικά σαν γαϊτανάκι μπλέκονται: τα μέλη της οικογένειας Λε Βιστ, που έκαναν την παραγγελία, ο ζωγράφος που την σχεδίασε, εδώ του δίνεται το όνομα Νικολά ντεζ Ινοσέν, η οικογενειακή συντεχνία υφαντουργών που την δημιούργησε στις Βρυξέλλες. Ακολουθούμε βήμα βήμα τις κλωστές της ύφανσης όχι μόνο των ταπισερί αλλά και των ψυχογραμμάτων των προσώπων, των σχέσεων μεταξύ τους, των κοινωνικών ρόλων και συμβάσεων της εποχής. Μια αριστοτεχνική ενορχήστρωση.

Το κάθε πρόσωπο έχει όσο χρόνο του χρειάζεται για να μιλήσει. Η οπτική αλλάζει σε κάθε κεφάλαιο κι ακούμε ως το τέλος τη φωνή όλων των ηρώων να μας δίνουν τη δική τους εκδοχή και τις δικές τους σκέψεις για ό,τι συμβαίνει γύρω τους. Ακούμε τον ψίθυρο της σκέψης τους, τα λόγια που δεν εκστομίζουν, τις επιθυμίες που δεν φανερώνουν στους άλλους.

Το χρονικό πλαίσο είναι πολύ συγκεκριμένο, 1490-1492, και δίνεται με ημερομηνίες και ορόσημα γιορτών στην αρχή κάθε κεφαλαίου.

"Οι ταπισερί δεν είναι πίνακες, είπα. Ζωγράφοι που δεν έχουν δουλέψει ποτέ για ταπισερί, δεν το καταλαβαίνουν αυτό. Νομίζουν πως ό,τι κι αν ζωγραφίσουν, μπορεί απλά να γίνει πιο μεγάλο και να το πάρουν οι υφαντουργοί να το υφάνουν όπως είναι, Αλλά όταν κοιτάζεις μια ταπισερί, δεν είναι το ίδιο όπως όταν κοιτάζεις έναν πίνακα. Ο πίνακας είναι συνήθως μικρότερος και μπορείς να τον δεις ολόκληρο με μια ματιά. Δεν πας να κολλήσεις απάνω του, στέκεις ένα-δυο βήματα πιο πίσω, όπως όταν έχεις απέναντί σου παπά ή δάσκαλο. Με την ταπισερί είν`αλλιώς. Κάθεσαι πλάι της, την πλησιάζεις σα να`τανε φίλος, δικός σου άνθρωπος. Βλέπεις λοιπόν ένα κομμάτι της μόνο -κι όχι πάντα το πιο σπουδαίο. Γι`αυτό και κανένα μέρος της δεν πρέπει να ξεχωρίζει από τ`άλλα, μόνο πρέπει να ταιριάζουν όλα και να δένουν αρμονικά μεταξύ τους, έτσι που το μάτι να ευχαριστιέται όπου κι αν πέφτει. Αυτά τα σχέδια τα δικά σου δεν είνια έτσι φτιαγμένα. Το φόντο με τα millefleurs θα βοηθήσει, αλλά και πάλι χρειαστεί να κάνουμε αλλαγές." σελ.135



Η τυφλή κόρη του υφαντουργού μιλά... "Τα μάτια μου είναι δυό πραγματάκια στο πρόσωπό μου...σαν το σαγόνι μου που μασάει, σαν τα ρουθούνια μου που πεταρίζουν. Εχω άλλους τρόπους να μαθαίνω, να καταλαβαίνω ό,τι είναι γύρω μου. Ξέρω, ας πούμε, τις ταπισερί που δουλεύω. Νιώθω κάθε κλωστή, κάθε νήμα, κάθε κομπάκι του μαλλιού. Μπορώ με τα δάχτυλα ν`ακολουθήσω τις γραμμές των λουλουδιών στο φόντο, μπορώ να βρώ μια μια τις βελονιές που έχω κεντήσει στα πίσω πόδια ενός σκύλου, στο αυτί ενός λαγού...Νιώθω τα χρώματα. Το κόκκινο είναι λείο σαν μετάξι, το κίτρινο πιο τραχύ, το γαλάζιο χαϊδεύει σαν βελούδο το δέρμα. Τα ξεχωρίζω με την αφή τα χρώματα. Κάτω από τα δάχτυλά μου απλώνεται σαν χάρτης η ταπισερί." σελ.145

Βγαίνοντας στο τέλος από κει μέσα, τις σελίδες του βιβλίου και τις υφάνσεις των ταπισερί, είχα ανάγκη από ένα ποτήρι κόκκινο κρασί, ή μήπως καλύτερα μια μπίρα δυνατή, όπως έκαναν οι υφαντουργοί για να γιορτάσουν την ολοκλήρωση του υφαντού τους...

Άλλα έργα της Τρέισυ Σεβαλιέ είναι: Το κορίτσι με το σκουλαρίκι, The virgin Bleu, Falling Angels

Το εξαιρετικό site του μουσείου Cluny και η ερμηνεία που προσφέρει για τις ταπισερί:
http://www.musee-moyenage.fr/homes/home_id20393_u1l2.htm

Πολύ ωραία παρουσίαση του βιβλίου και των ταπισερί εδώ:

quartier libre: http://bougepas.blogspot.com/search/label/tapisseries